شبح بحران ایران بر فراز  «داووس ۲۰۲۰ » فریدون خاوند (تحلیلگر اقتصادی)

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram

«مجمع جهانی اقتصاد»، که پنجاهمین نشست سالانه آن سه شنبه ۲١ ژانویه به روال هر سال در داووس سوییس گشایش یافت، مثل همیشه میزبان شمار زیادی از رهبران سیاسی و مدیران پر آوازه ترین بنگاه های اقتصادی و نیز صاحبنظران و دانشگاهیان و نظریه پردازان  و روزنامه نگاران و فعالان عرصه های گوناگون در سطوح ملی و بین المللی است.

در انتظار یک داووس سبز

سازمان دهندگان «داووس ۲۰۲۰»، که قرار است بحث های اصلی آن پیرامون شعار محوری «مشترکان یک دنیای همبسته و پایدار» جریان یابد، از حضور سه هزار میهمان در نشست امسال خبر میدهند که طیف های بسیار متنوع جامعه جهانی را نمایندگی میکنند، از دونالد ترامپ رییس جمهوری آمریکا گرفته تا گرتا تونبرگ هفده ساله، فعال زیستمحیطی سوئدی که شناخته شده ترین پرچمدار مبارزه با گرمایش زمین به شمار میرود.

در تاریخ پنجاه ساله «مجمع جهانی اقتصاد»، این نخستین بار است که دلنگرانی های زیستمحیطی و به ویژه خطر گرمایش کره زمین جایگاه اصلی را در نشست داووس از آن خود می سازد.  رسم بر این است که هر سال، چند روزی پیش از برگزاری نشست داووس، «مجمع جهانی اقتصاد » از حدود هفتصد و پنجاه نفر از کارشناسان و مدیران بنگاه های اقتصادی می پرسد که از دیدگاه آنها چه مخاطراتی بیش از همه بر آینده جوامع انسانی سنگینی میکنند. این همان گزارشی است که هر سال زیر عنوان «خطر های جهانی» منتشر میشود.

در گزارشی که پیش از «داووس ۲۰۲۰» انتشار یافت، از میان ده خطری که  احتمال وقوع آن ها از همه محتمل تر ارزیابی شده، پنج خطر زیستمحیطی در راس قرار گرفته اند که مهم ترین آنها تغییرات شدید اقلیمی است. با توجه به همین گزارش، ظاهرا این انتظار وجود دارد که نشست امسال داووس سبز ترین نشست سالانه ای باشد که «مجمع جهانی اقتصاد» در تاریخ پنجاه ساله خود برگزار میکند. کلاس شواب، که این مجمع را پایه گذاری کرده و همچنان ریاست آنرا در اختیار دارد، طی نیم قرن گذشته رویداد های بزرگی را از سر گذرانده، از ورود چین به جامعه اقتصادی بین المللی گرفته تا پیشروی فرایند جهانی شدن اقتصاد، زایش و توسعه تکنولوژی های تازه ارتباطی، فروریزی دیوار برلن و دیگر زمین لرزه های بزرگ ژئوپولیتیک. طی این پنج دهه، صد ها نفر از بانفوذ ترین رهبران جهان در نشست معروف «داووس» گرد هم آمده اند و در باره آینده جهان به تبادل نظر پرداخته اند. بیهوده  نیست که نشست داووس را «زلزله سنج» سیاست و اقتصاد جهانی توصیف کرده اند.

بر این نکته باید تاکید کرد که «مجمع جهانی اقتصاد» یک سازمان بین المللی نیست، دولت ها در پیدایش و رشد و تامین مالی آن هیچ نقشی ندارند، هیچ تصمیمی از سوی سازمان دهندگان آن و میهمان شان گرفته نمیشود و در پایان آن هیچ بیانیه ای منتشر نمی شود. تنها نقش این مجمع، گرد هم آوردن بخشی از نخبگان جهان در ورزشگاه معروف زمستانی داووس در کوه های آلپ سوییس است که هر سال چند روزی، به همین مناسبت، «دهکده جهانی» لقب میگیرد.

این گردهمایی هواداران و منتقدان فراوان دارد. هواداران نشست داووس این نشست را نماد پیوند های متقابلی می بینند که با توجه به فرآیند جهانی شدن میان مشکلات، ملت ها و کشور ها به وجود آمده است. در عوض منتقدان بر داووس  خرده میگیرند که به بلند گوی صاحب امتیازان جهان بدل شده و عمدتا به نمایندگان قدرت های بزرگ و سرمایه داران کلان میدان میدهد از ایدئولوزی و منافع خود  دفاع کنند.

داووس و بحران ایران

گفتیم که در نشست امسال داووس دلنگرانی های زیستمحیطی و به ویژه خطر گرمایش زمین جایگاه اول را به خود اختصاص داده اند. ولی در کنار این دلنگرانی ها، ده ها مساله دیگر مورد بحث قرار خواهند گرفته شد از جمله مخاطرات ژئوپولیتیک،  کند شدن آهنگ رشد جهانی،  نابرابری های اجتماعی، قدرت گرفتن پوپولیسم، کشمکش های بازرگانی در سطح بین المللی، مسایل جمعیتی، تروریسم، خطر گسترش سلاح های کشتار جمعی …، و این فهرست را می توان ادامه داد.

با اطمینان می توان گفت که امسال شبح بحران ایران  بیش از هر زمان دیگری بر نشست داووس سنگینی خواهد کرد. در واقع سیر تحولات ایران معاصر به ویژه در سال های بعد از پایه ریزی جمهوری اسلامی به گونه ای کم و بیش برجسته در تاریخ پنجاه ساله «مجمع جهانی اقتصاد» و نشست های سالانه داووس منعکس شده است. از بین چهار رییس جمهوری اسلامی در سال های بعد از جنگ ایران و عراق، محمد خاتمی و روحانی در نشست داووس شرکت کردند. اولی هم در دوران ریاست جمهوری خود و هم بعد از آن به نشست سالانه «مجمع جهانی اقتصاد» دعوت شد . دومی در سال ۲۰١۴ میهمان داووس بود. شمار دیگری از صاحب منصبان جمهوری اسلامی نیز طی این سه دهه یک یا چند بار به داووس سر زده اند، از جمله منوچهر متکی وزیر خارجه در دوران محمود احمدی نژاد، معصومه ابتکار و محمد جواد ظریف… آقای ظریف قرار بود امسال هم به داووس برود، ولی گویا سفر او به دلایل گوناگون (از جمله حضور یکی از مخالفان سرشناس جمهوری اسلامی در این نشست) بر هم خورده است.

فارغ از حضور یا عدم حضور مقام های رسمی جمهوری اسلامی در «داووس ۲۰۲۰ »، شمار زیادی از شرکت کنندگان در این نشست به گونه هایی مستقیم و غیر مسقیم به بحران ایران خواهند پرداخت. سخن بر سر یک کشور هشتاد و چهار میلیون نفری است که با توجه به اهمیت جغرافیایی و ظرفیت های تاریخی و فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی آن از توان بالای تاثیر گذاری بر رویداد های منطقه پیرامون خود و نیز بر جهان برخوردار است. افکار عمومی و بازیگران مهم صحنه جهانی با ابعاد گوناگون بحران ایران بیشتر آشنا شده اند و، در رابطه با همین مساله، آینده خاورمیانه و به ویژه خلیج فارس را از لحاظ صلح و امنیت منطقه ای و پیآمد های اقتصادی آن بررسی میکنند.

یکی از مهم ترین خطر هایی که ذهن کانون های بزرگ تصمیم گیری سیاسی و اقتصادی را در سراسر جهان بیش از همیشه به خود مشغول کرده، بحران سیاسی و اجتماعی درون ایران و خطر تبدیل آن به یک انفجار غیر قابل کنترل است. فرسایش شدید مشروعیت نظام سیاسی ایران، که سال های سال آنگونه که باید و شاید مورد توجه افکار عمومی جهان قرار نگرفته بود، امروز به گونه یک واقعیت غافلگیر کننده زیر ذره بین افکار عمومی بین المللی است.

از سوی دیگر خاور میانه قلب تپنده انرژی در جهان است و هیچ صاحب نظری نیست که بتواند تنش های رو به افزایش  و جرقه ها و شعله های خطرناک بر آمده از آنها را، که به گونه های مستقیم و غیر مستقیم با ایران در ارتباط اند، نادیده بگیرد. به علاوه «برجام» به فروپاشی نهایی نزدیک شده و آلترناتیو آن، که می تواند تلاش دوباره ایران در راه مسلح شدن به سلاح هسته ای باشد، یک واقعیت جدی است. این چشم انداز طبعا احتمال واکنش پیشگیرانه مخالفان هسته ای شدن ایران را پیش میکشد. تازه اگر ایران بتواند از این واکنش در امان بماند و به هدف های خود در عرصه سلاح هسته ای و موشک های بالیستیک دست یابد، آیا دیگر قدرت های خاورمیانه (ترکیه، مصر، عربستان سعودی…) با تمام توان خود برای دستیابی به همان هدف ها تلاش نخواهند کرد؟

تردیدی نیست که این دلنگرانی ها، و دلنگرانی های دیگری از این دست، در بحث های امسال «مجمع جهانی اقتصاد» برجسته خواهند شد. نشست سال ۲۰۲۰ داووس نخواهد توانست، آنگونه که سازمان دهندگانش انتظار داشتند، بر مخاطرات زیستمحیطی متمرکز شود.

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram