آگاهی به عنوان گوهر ارضا کننده ذهن بشر، همواره عطشی سیری ناپذیر را برای ما به همراه داشته و هرچه بیشتر از این سرچشمه می نوشیم، تشنه تر می شویم. حال اینکه در یک اقدام جهانی جایگاه مطبوعات و رسانه ها به عنوان عوامل آگاهی بخش جوامع بشری مورد ستایش قرار گیرد، نشان از نقش و اهمیت اطلاع رسانی در عرصه های مختلف زندگی بشر امروزی دارد.
اما درعین حال نوشتن از یک مناسبت جهانی که با خود عنوان “آزادی” را یدک می کشد، و ارتباط دادن آن با وضعیت جمهوری اسلامی، بسیار سخت و درعین حال افسوس برانگیز است. حال این افسوس در رابطه با “آزادی مطبوعات و رسانه” دوچندان می شود. چرا که در نظام جمهوری اسلامی رسانه آزاد سرنوشتی جز قلع وقمع شدن و اهالی آن سرنوشتی جز زندان یا تبعید و فرار از کشورشان ندارند.
اگر سرنوشت مطبوعات درایران را به قبل و بعد از انقلاب ۵۷ تقسیم کنیم، نمی توان جز دوره ای کوتاه طی دوران نخست وزیری دکترمصدق را (۱۳۳۰-۱۳۳۲) را برای آزادی مقبول مطبوعات در نظرگرفت. چرا که قبل و بعد از آن مطبوعات چه درزمان مشروطه و چه بعد از کودتای ۲۸ مرداد، صرفاً درچارچوبی مشخص و دیکته شده فعالیت می کردند.
اما وضعیت مطبوعات دردوران پس از انقلاب ۵۷ به سبب نوع حکومت ایدئولوژیک مذهبی جمهوری اسلامی، علاوه بر محدودیت ها با سرکوب شدید و تعیین خط قرمزهای فراوان از سوی حکومت مواجه شد. خط قرمزهایی که اجازه ورود به فضای انتقاد و یا هرگونه اطلاع رسانی درمورد واقعیت های جاری از داخل نظام را به اهالی مطبوعات و رسانه ها نمی دهد و تنها رسانه هایی می توانند کارکنند که در چارچوب تنگ تعیین شده حکومت فعالیت کنند.
یعنی ورود به حیطه عملکرد و وظایف رهبری ممنوع، ورود به سازوکار خارج از قانون وابستگان به بیت رهبری ممنوع، ورود به حیطه مالی غیر رسمی نظام و خرج کرد آن ممنوع، انتقاد از وضعیت عملکرد نهادهای مذهبی علیرغم فسادهای اخلاقی، مالی و اداری ممنوع، انتقاد از وضعیت جامعه و نسبت دهی آن به سیاست های کلان حکومت ممنوع، و به طور کلی هرآنچه که به بیان واقعیت و شفاف سازی از ماهیت اصلی نظام جمهوری اسلامی تلقی شود سرکوب و شامل مجازات سنگین خواهد بود. به عنوان مثال در سال ۱۳۷۹ تنها در یک فقره بیش از صد روزنامه به صورت فله ای توقیف شد و تعداد کثیری از اهالی مطبوعات روانه زندان شدند.
از این زمان به بعد نظام بطور علنی رسانه ها را تهدید کرد که اگر برخلاف منافع حکومت چیزی بنویسند، در جبهه دشمن قرار می گیرند و جرمشان مصداق اقدام علیه امنیت ملی تلقی خواهد شد. حال با این وضعیت چطور می توان مطبوعات و رسانه ها را به عنوان رکن چهارم دموکراسی در ایران تلقی کرد؟
برپایه همین واقعیت است که جمهوری اسلامی بزرگترین دشمن آزادی رسانه هاست زیرا نه تنها به دموکراسی باور ندارد که از اطلاعات آزاد و شفاف هراس دارد. دسترسی به اطلاعات آزاد زمینه را برای پیشرفت عمومی و ایجاد فضایی آرام درارتباطات درونی درجامعه و بیرونی با دیگر ملل دنیا فراهم می سازد و بهمین دلیل است که جمهوری اسلامی بشدت از آن جلوگیری میکند. چرا که دسترسی عموم به اطلاعات مانع از فعالیت رانتی و سودهای کلان سران نظام خواهد شد. همچنین ارتقای سطح آگاهی و ارتباط با ملل دیگر در راستای توسعه و پیشرفت صلح و بهبود روابط اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، مانع از کارشکنی ها و سیاست های تفرقه انگیز ایران در عرصه سیاست خارجی خواهد شد.
به همین دلیل جمهوری اسلامی در رده بندی جهانی یکی از “بزرگترین دشمنان آزادی رسانه ها” و یکی از بزرگترین زندانهای جهان برای روزنامهنگاران و کنشگران رسانهای شناخته شده است. سرکوب رسانه ها شامل تهدید یا توقیف رسانه ها، محدود کردن سرعت اینترنت، حکومتی بودن و کنترل مستقیم رادیو و تلویزیون، محدودیت استفاده از رسانه های برونمرزی، فیلتر کردن اینترنت و شبکه های اجتماعی و در نهایت دستگیری و زندانی کردن و حتی اعدام روزنامه نگاران و فعالان رسانه ای آزادی خواه است.
اگر امروز براساس رده بندی سازمان گزارشگران بی مرز، رتبه آزادی روزنامه نگاری و رسانه ای در ایران دربین ۱۸۰ کشور بررسی شده ۱۷۰ می باشد، جای تعجب ندارد. چرا که یک روزنامه نگار یا خبرنگار و اهل قلم در ایران باید خود را با سلیقه چندین نهاد مطابقت دهد و هرکدام منافع و خواسته هایی دارند که با روح آزادی رسانه و آگاهی درتضاد است.
به هرحال تاکنون با تمام این مشقت ها و محدودیت ها اهالی مطبوعات و اصحاب رسانه در ایران، بروظیفه آگاهی بخشی خود درحد توان عمل کرده اند و کاستی ها نه از جانب خبرنگاران که از سیستم اجرایی و نظارتی حاکم بر فضای کاری آنهاست که مانع از ارتقای جایگاه و فعالیت حرفه ای رسانه ها در ایران گردیده است. به امید آزادی، و آزادی تمام خبرنگاران و اهالی قلم و اندیشه که جسمشان و اعتقادشان در زندان جمهوری اسلامی محبوس است.
کیا حمیدی
۳ ماه می ۲۰۲۰
*مقالات مندرج در سایت شورای مدیریت گذار نظر نویسندگان آن است. شورای مدیریت گذار دیدگاه ها و مواضع خود را از طریق اعلامیه ها و اسناد خود منتشر می کند.
