درآمد پایین با وجود تورم بالا که کفاف هزینههای زندگی را نمیدهد، انگیزه معلمان را برای ادامه شغل خود سخت کرده است
پنجم اکتبر هر سال، برابر با روز جهانی معلم است. رویدادی که از سال ۱۹۹۴ به بعد به پیشنهاد سازمان «یونسکو» اعلام شده است. هرچند این تاریخ با روز معلم در ایران تفاوت دارد اما تنها ایران نیست که روز متفاوتی را برای تجلیل از معلمان برگزیده و بسیاری از کشورهای دیگر منجمله ترکیه و تایوان این رویداد را در روز متفاوتی جشن میگیرند.
تاریخچه یونسکو و دلیل نامگذاری روز معلم در پنجم اکتبر
یونسکو درست پس از پایان جنگ جهانی دوم و با این استدلال که «جنگ در ابتدا از ذهن بشر شکل میگیرد بنابراین دفاع از صلح نیز باید از ذهن بشر شروع شود» شروع به کار کرد. ایران با امضای اساسنامه آن در سال ۱۹۴۶، به عضویت این سازمان درآمد. بیانیه مشترک یونسکو و سازمان بینالمللی کار پیرامون وضعیت آموزگاران روز پنج اکتبر ۱۹۶۶ امضا شد و پس از کنفرانس ویژه «مقام و منزلت معلم» که توسط یونسکو در شهر «پاریس» برگزار شد توصیهنامهای در ۱۳ فصل و ۱۴۶ بند تهیه و منتشر شد. گرامیداشت این روز منافاتی با روز ملی معلم در کشورهای عضو ندارد و طرح این پیشنهاد را میتوان صرفا چرخشی در دیدگاه های یونسکو نسبت به آموزش و پرورش و تقویت این دیدگاه که برای بالا بردن کیفیت آموزش باید کیفیت کار و زندگی معلمان ارتقا یابد و معلم از جایگاه اجتماعی مناسبی در جامعه بر خوردار شود، دانست.
روز معلم در ایران
در تقویم رسمی جمهوری اسلامی، دوازدهم اردیبهشت مصادف با ترور مرتضی مطهری روز معلم نامگذاری شده است. اما دوازدهم اردیبهشت در قبل از انقلاب نیز دارای تاریخچهای تاملبرانگیز است. دوازدهم اردیبهشت سال ۱۳۴۰ معلمان برای اعتراض به تبعیض در دریافت حقوق در مقابل مجلس دست به اعتصاب زدند و در میدان بهارستان جمع شدند که این تجمع منجر به درگیری و کشته شدن تعدادی از معلمان و در پی این اعتراضات، استعفای جعفر شریف امامی، وزیر فرهنگ وقت شد. پس از آن معلمین پایتخت روز دوازدهم اردیبهشت را به یادبود اعتصاب موفقیتآمیز و کشته شدن معلمان، روز معلم اعلام کردند.
معضلات معلمان در ایران
هرچند یونسکو به کشورهای عضو توصیه کرده است در ایجاد شرایط مناسب کار و زندگی برای معلمان و تقویت امید و اعتماد در میان آنها کوشش کنند لیکن براساس آمارهای یونسکو یک سوم از جمعیت هفتاد میلیونی معلمان جهان زیر خط فقر زندگی میکنند. علاوه بر تبعیض جنسیتی علیه معلمان زن، سطح زندگی و رفاه معلمان در کشورهای در حال توسعه سال به سال کاهش می یابد و جاذبههای شغل معلمی برای جوانان جویای کار کمتر شده است. جمهوری اسلامی هرچند شعارهای خوبی برای معلمان سر میدهد اما عملا در راستای بهبود مشکلات معلمان در ایران گامی برنداشته است. درآمد پایین با وجود تورم بالا که کفاف هزینههای زندگی را نمیدهد، انگیزه معلمان را برای ادامه شغل خود سخت کرده است.
از طرف دیگر، به گزارش روزنامه مردمسالاری، «تا سال ۱۴۰۰، سیصد هزار فرهنگی بازنشسته خواهند شد و تعداد فرهنگیان بازنشسته از تعداد معلمان شاغل در مدارس دولتی بیشتر خواهد شد و این منجر به بحران کمبود معلم در نظام آموزشی کشور خواهد شد».
یکی از معلمان در یادداشتی کوتاه نوشته است: »درکشور ما، با سونامی کمبود نیرو مواجه هستیم. معلمان زیادی در آستانه بازنشستگی هستند، بدون آن که تمهیدات لازم برای نیروی جایگزین آنها اندیشیده شود. قطعا دانشگاه فرهنگیان میتواند نقش مهمی در جذب و تربیت معلمان جوان و متخصص داشته باشد. همچنین برگزاری آزمون های استخدامی و گزینش نیروهای علمی و برگزاری دورههای تربیتی برای پذیرفتهشدگان می تواند مشکل کمبود معلم را تا حدی جبران کند.
متاسفانه از آنجا که در نگاه کلان به آموزش و پرورش به عنوان مصرفکننده و نه مولد نگاه میشود، راه حلهای رفع مشکل نیز بیشتر جنبه صرفهجویی دارند.»
به گفته یکی از معلمان رفع مشکلات اساسی معلمان و مدرسان چندین دهه بلاتکلیف مانده است و معضلات و درخواستهای فرهنگیان در طول سالهای گذشته به دو دسته مالی و حقوقی تقسیم شده است. مطالبات معوقه و پرداخت نشده معلمان، هزینههای مربوط به مهدکودک فرزندان معلمان، لباس خدمتگزاران، بیمه تکمیلی آنها، یارانه مسکن، حق ماموریت و حق امتحانات از سری معوقههاییست که گریبان فرهنگیان و معلمان را گرفته است و دولت به بهانه مشکلات اقتصادی آن را نادیده میگیرد.
معلمان ایرانی در ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۷ در اعتراض به وضعیت معیشتی و کالایی سازی آموزش و پرورش مقابل ساختمان سازمان برنامه و بودجه تجمع کردند که در جریان این تجمع شماری از معلمان بازداشت شدند. علیرغم بازداشتها و احکام غیرعادلانهای که برای بازداشتشدگانی نظیر محمد حبیبی، عضو کانون صنفی معلمان تهران رخ داد، معلمان بار دیگر در در تاریخ ۲۲ و ۲۳ مهر ۱۳۹۷ به شیوه تحصن و دست کشیدن از کار دست به اعتراض زدند؛ اعتراضی که دستکم در ۱۷ شهر ایران برگزار شد و واکنشهای زیادی را در پی داشت. گرچه انگیزه اصلی این اعتراضات، گرانی، تورم، سفره خالی فرهنگیان و اعتراض به سیاستهای کلی وزارت آموزش و پرورش اعلام شد اما معلمان در اعتصاب سراسری خود خواستار آزادی فرهنگیان بازداشت شده نیز شدند. گفته شده است وزارت اطلاعات در این دو تاریخ دستکم ۱۳ معلم را بازداشت و ۳۰ معلم دیگر را احضار کرد. هرچند این اعتصابات با فشارهای امنیتی فروکش کرد اما اکنون که جمهوری اسلامی در سراشیب سقوط قرار دارد تکرار اعتصابات سراسری در برهه کنونی تبعات سنگینی را برای نظام در بر خواهد داشت.
