تأثیرات آموزش به زبان رسمی (غیر مادری) بر روند آموزشی و تربیتی کودکان

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram

این وظیفه تک تک ماست که با فراهم کردن شرایط جایگزینی سیستم موجود با سیستمی دو یا چند زبانه این نواقص را جبران کنیم و برای حق این کودکان مبارزه کنیم، این وظیفه ماست که از این کودکان در برابر این ظلم و تبعیض دفاع کنیم.

 

بیتا جورابدوز، عضو کارگروه زنان و برابری جنسیتی شورای مدیریت گذار

ریتا مائه براون درباره زبان می گوید: زبان نقشه راه فرهنگ است، زبان به شما می گوید که این مردم از کجا آمده اند و به کجا می روند.

زبان مادری یکی از مهمترین حامل های فرهنگهای رنگارنگ سرزمینمان ایران است و این وظیفه تک تک ماست که فراتر از تعلق خاطر به یک زبان یا یک فرهنگ، برای حفظ و نگهداری همه آنها تلاش کنیم. یکی از مهمترین گامها در حفظ زبان های مادری، آموزش به آن زبان است.

به موضوع تأثیرات آموزش به زبان رسمی (غیرمادری) بر روند آموزشی و تربیتی در کودکان می پردازیم.

این موضوع را می توان از سه جنبه میزان یادگیری کودک، ایجاد و رشد علاقه به تحصیل در کودک و ایجاد و رشد اعتماد به نفس در کودک بررسی کرد.

میزان یادگیری کودک

در یک کلاس درس آموزگار تلاش میکند مفهومی جدید را به دانش آموزان بیاموزد. طبعا در این راستا ایجاد یک ارتباط زبانی میان آموزگار و دانش آموز مورد نیاز است اما در سیستم آموزش به زبان رسمی یا زبان غیر مادری وسیله تفهیم خود یک زبان جدید است که کودک با آن آشنایی ندارد و یا حتی در صورت داشتن آشنایی، فهم آن به اندازه زبان مادری برای کودک آسان نیست.

بدین ترتیب کار آموزگار در تفهیم و کار دانش آموز در فهم مسئله دو برابر سخت تر می شود.

زمانی که دانش آموز باید صرف فهم آن آموزه جدید کند، صرف بررسی زبان جدید و تلاش برای فهمیدن آن میشود. کودک آموزه جدید را به زبانی ناشناخته دریافت میکند، ابتدا باید در ذهنش این آموزه را به زبان مادری که برایش قابل فهم است ترجمه کند، حال این که چقدر در این ترجمه موفق عمل می کند نیز پیچیدگی دیگری در این فرایند است. پس از آن به تجزیه و تحلیل آموزه در ذهن خود بپردازد و آن را درک کند.

به علاوه در راستای فهم بهتر و نیز رشد کنجکاوی در کودک لازم است که او بتواند آموزه جدید را مورد سوال قرار دهد و این خود مستلزم اجرای دوباره مراحل ترجمه در ذهن اوست.

بدیهی است که اگر آموزش به زبان مادری بود این فرایند بسیار ساده تر در ذهن دانش آموز صورت میگرفت و در نهایت منجر به عملکرد موفق تر سیستم آموزش میشد.

در این راستا توجهتان را به آماری جلب میکنم که درصد مردودشدگان در پایه اول دبستان در سال ۱۳۹۴ را نشان میدهد.

در این سال ۴۷ هزار دانش آموز پایه اول دبستان مردود شدند. متاسفانه این درصد نسبت به سالهای گذشته یک رکورد بوده و ۱،۷ درصد افزایش داشته است که این رشد در استان سیستان و بلوچستان به ۴ درصد میرسد!

حدود ۶۷ درصد از کل این آمار در ۹ استان دو زبانه متمرکز هستند که از آن ۲۲ درصد مربوط به استان سیستان و بلوچستان است.

تهران با زبان مادری فارسی کمترین و سیستان و بلوچستان و آذربایجان غربی با زبان مادری غیر فارسی بیشترین سهم را در این آمار داشته اند.

علاقه به تحصیل

هر کودک وقتی برای بار اول به محیط جدید و نامأنوس مدرسه پای میگذارد، مجموعه ای از حس های پیچیده را تجربه می کند که یکی از مهمترین آن ها استرس و نگرانی است. اکنون کودکی را در نظر بگیرید که نه تنها در محیطی نامأنوس است، بلکه در آن محیط کلمه ای از مکالمات را نمی فهمد و خود را در دنیایی ترسناک و غیر قابل درک می بیند. به طور حتم غریزه اول او فرار است، فرار از این محیط ناشناخته و بازگشت به محیطی که در آن احساس امنیت میکند. این کودک در روز نخست یک دیوار دفاعی میان خود و محیط مدرسه می سازد و به محض ایجاد شدن امکان، ترک آن محیط و به تبع آن ترک تحصیل را انتخاب می کند.

از سوی دیگر یکی از مهمترین مسئولیت های معلمین و مسئولین در محیط های آموزشی ایجاد فضایی هیجان انگیز و ترغیب کننده برای کودکان در راستای هر چه بیشتر شدن علاقه کودکان به آموزش است، اما در سیستمی که راه ارتباطی میان آموزگار و دانش آموز مسدود است چطور انتظار داریم چنین ارتباطی برقرار شود؟!

در این جا توجهتان را به یک سند جلب میکنم. (پیوست در زیر) نامه محرمانه ای که در آن به موضوع صحبت کردن مسئولین مدرسه با دانش آموزان به زبان مادری می پردازد.

همان طور که ملاحظه میکنید در این نامه صراحتا بیان می شود که کلیه کارمندان باید نه تنها در حین تدریس که در حین مکالمات روزمره از استفاده کردن از هر زبانی غیر از زبان رسمی پرهیز کنند. و این یعنی حتی تلاش های فردی آموزگاران و مسئولین برای صمیمی تر کردن محیط آموزشی و نیز بالاتر بردن راندمان آموزش با استفاده از زبان مادری با سدی به نام وزارت آموزش و پرورش مواجه است.

اما این سخت گیری ها علاوه بر تاثیرات ذکر شده، تاثیری بس مخرب تر بر حس دانش آموز نسبت به مدرسه دارد.

چرا که زبان مادری مهمترین شاخصه فرهنگی فرد و راه ارتباط او با عزیزانش بوده و به همین جهت فرد نسبت به آن وابستگی و تعلق خاطر دارد و طبعا او این سختگیریها و ممنوعیت استفاده از زبان مادری در محیط آموزشی را توهینی مستقیم به خود دیده و نسبت به محیط آموزشی حس دشمنی پیدا میکند.

چطور انتظار داریم این دانش آموز در محیطی که از آن متنفر است و به آن حس دشمنی دارد علاقه ای به تحصیل پیدا کند؟!

اعتماد به نفس

یکی از اصول ایجاد اعتماد به نفس در کودکان در محیط آموزشی، مشارکت دادن آنها در بحثهاست.

یکسان نبودن زبان آموزشی با زبان مادری باعث میشود که دانش آموز رغبت کمتری به مشارکت در بحثهای کلاسی داشته باشد، دانش آموزی که دو برابر بیشتر از حد معمول وقت صرف پردازش مطالب و سوالاتش میکند و همواره ترس از اشتباه صحبت کردن و مورد تمسخر واقع شدن دارد بالطبع ترجیح میدهد نقش شنونده منفعل را در کلاس درس بگزیند.

در نتیجه اعتماد به نفسی که باید از صحبت کردن در جمع و به چالش کشیدن مباحث در دانش آموز ایجاد شود، شکل نمی گیرد، آموزش به شکلی یک طرفه پیش می رود و نهایتا راندمانی بسیار پایین تر خواهد داشت.

بدین ترتیب زبانهای مادری رو به انحطاط می روند چرا که به صورت اصولی به آنها پرداخته نمی شود و دانش آموز در زبان رسمی نیز به دلیل خطاهای سیستم به رشد کافی نمیرسد.

کودکان و به تبع آن کل مردمی که زبان مادری غیر از زبان رسمی کشور دارند در استفاده از ابزاری که مهمترین نقش را در پیشرفتهای فردی و اجتماعی دارد کمبودهایی خواهند داشت و این ضربه ای مستقیم به کل جامعه است.

فراموش نکنیم که حق آموزش به زبان مادری در بسیاری از کشورهای جهان به رسمیت شناخته شده است. حقی که بیش از هر چیز بر کیفیت زندگی کودکان دارد. کودکانی که از اولین سالهای زندگی مجبور به تحمل این تبعیض هستند، کودکانی که در کنار تلاش برای رشد مجبور به رقابتی مضاعف هستند چرا که برای فهمیدن آموزه ها دست و پا می زنند.

این وظیفه تک تک ماست که با فراهم کردن شرایط جایگزینی سیستم موجود با سیستمی دو یا چند زبانه این نواقص را جبران کنیم و برای حق این کودکان مبارزه کنیم، این وظیفه ماست که از این کودکان در برابر این ظلم و تبعیض دفاع کنیم.

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram