زمانی می توان از فقر مطلق صحبت کرد که فرد به نیازهای ابتدایی زندگی دسترسی نداشته باشد، نیازهای ابتدایی مانند آب پاکیزه، تغذیه، خدمات بهداشتی، آموزش، پوشاک و سرپناه.
به گفته رئیس موسسه عالی پژوهش تامین اجتماعی جمهوری اسلامی «جمعیت زیر خط فقر مطلق از سال ۹۲ تا ۹۶ به ۱۵ درصد رسیده بود، اما از سال ۹۶ تا ۹۸ به ۳۰ درصد افزایش یافته است». بر مبنای این آمار می توان گفت که جمعیت زیر خط فقر مطلق در ۱۴۰۰، با وجود افزایش لجام گسیخته تورم، بسیار بالاتر از ۳۰ درصد است.
برخورداری از نیازهای ابتدایی یکی از حقوق اولیه شهروندی است. در جامعه تحت حاکمیت جمهوری اسلامی به جرات می توان گفت که، از نظر معیشت و حقوق اقتصادی، اکثریت غالب مردم ایران از این حقوق محرومند. در جامعه ای که حکومت آن از نظر اقتصادی در حال ورشکستگی است، فقر مطلق تبدیل به یک هولوکاست بیصدا شده است.
مروی بر موضوع فقر از نظرگاه حقوق بشر
سابقه برگزاری روز جهانی مبارزه با فقر به سال ۱۹۸۷ و گردهمایی حدود ۱۰۰ هزار نفر در میدان تروکادرو، پاریس، باز میگردد که محل امضا اعلامیه جهانی حقوق بشر در سال ۱۹۴۸ بوده است.
بر اساس ماده ۲۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر، برخورداری از امکانات مناسب رفاهی، از جمله دسترسی به خوراک، پوشاک، مسکن و خدمات درمانی و اجتماعی کافی از جمله حقوق اساسی تمامی افراد است.
گردهمایی سال ۱۹۸۷ به یاد قربانیان فقر، گرسنگی، خشونت و ارعاب و سرکوب صورت گرفت و مجمع عمومی سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه ۱۹۶/۴۷ در ۲۲ دسامبر سال ۱۹۹۲، روز هفدهم اکتبر مصادف با (۲۵ مهرماه) را به عنوان روز جهانی “ریشه کنی فقر” به رسمیت شناخت.
این روز بهانه ای برای افزایش آگاهی در مورد اهمیت پایان دادن به فقر و نیازمندی در سراسر جهان است. همچنین در این روز میتوان صدای محرومان را به گوش جهانیان، رساند.
براساس تعاریف اسناد بین المللی به خصوص دستورالعمل توسعه پایدار ۲۰۳۰، دو نوع فقر وجود دارد:
فقر مطلق، که به محرومیت شدید از نیازهای اولیه مانند غذا، آب آشامیدنی سالم، امکانات بهداشتی، آموزش و اطلاعات، اطلاق میشود.
فقر نسبی، که به شکلهای مختلفی چون سطح پایین درآمد، عدم اطمینان از تأمین پایدار معیشت، گرسنگی، بیماری، بی خانمانی، تبعیض اجتماعی و محرومیت یا عدم امکان مشارکت در تصمیم گیری در زندگی مدنی، اجتماعی و فرهنگی، نمود مییابد.
موضوع سال ۲۰۲۱، از سوی سازمان ملل برای روز جهانی ریشه کن شدن فقر عبارت است از: “با هم جلو میرویم. پایان دادن به فقر مداوم، احترام به همه مردم و سیاره ما”.
همه گیری کووید -۱۹ که جهان را در طول یک سال گذشته فرا گرفت، منجر به برگشت چندین دهه پیشرفت در مبارزه با فقر و فقر شدید شد.
بر اساس گزارش بانک جهانی، بین ۸۸ تا ۱۱۵ میلیون نفر در نتیجه بحران، به فقر کشیده شدهاند، اکثریت فقرا جدید در کشورهای جنوب آسیا و کشورهای صحرای جنوبی یافت میشوند که نرخ فقر از قبل در آنها بالا است.
پیام دبیرکل در سال ۲۰۲۱
آنتونیو گوترش گفته است که فقر اتهام اخلاقی دوران ما است و برای اولین بار در دو دهه اخیر، فقرِ شدید در حال افزایش است.
بنا بر گفته دبیرکل سال گذشته، حدود ۱۲۰ میلیون نفر در فقر قرار گرفتهاند زیرا همهگیری کووید ۱۹ اقتصاد و جوامع را ویران کرده است.
به گفته وی، در این روز بینالمللی برای از بین بردن فقر، ما متعهد به “پیشرفت بهتر” هستیم. همچنین ما به اراده و مشارکت سیاسی قوی تری برای دستیابی به حمایت اجتماعی جهانی تا سال ۲۰۳۰ و سرمایهگذاری در ارتقاء شغل برای رشد اقتصادی سبز نیاز داریم.
او میگوید: تعداد زنان در فقر شدید بسیار بیشتر از مردان است. سرمایه گذاری های اقتصادی، باید زنان کارآفرین را هدف گرفته، رسمیت بخشیدن به بخش غیررسمی را افزایش دهد، بر آموزش، حمایت اجتماعی، مراقبتهای عمومی از کودکان، مراقبتهای بهداشتی و کار شایسته تمرکز کند و همچنین شکاف دیجیتالی از جمله بعد جنسیتی عمیق آن را از بین ببرد.
دبیرکل گفته است ما باید بیشتر به حرف افرادی که در فقر زندگی میکنند گوش دهیم و بیمهریها را برطرف کنیم و موانع ورود به جامعه را برچینیم.
دبیرکل در انتهای پیام خود گفته است که امروز و هر روز دیگر بیایید دست به دست هم دهیم تا فقر را پایان داده و دنیایی از عدالت، عزت و فرصت برای همه ایجاد کنیم.
در سال ۲۰۲۱ میلادی، انتظار میرود بهواسطه بیماری کووید ۱۹ فقرا ۱۴۳ تا ۱۶۳ میلیون نفر اضافه شوند. این “فقرای جدید” به جمع ۱.۳ میلیارد نفری اضافه شدهاند که قبلا در فقر چند بعدی و مداوم زندگی میکردند.
کووید ۱۹ در حال حاضر بدترین تغییر در مسیر کاهش فقر جهانی در سه دهه گذشته بوده است.
در خاورمیانه و شمال آفریقا، نرخ فقر شدید بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸ تقریبا دو برابر شده و از ۳.۸ درصد به ۷.۲ درصد رسیده است. دلیل اصلی درگیریها در سوریه و یمن بوده است.
