زهرا امیرابراهیمی بهترین بازیگر زن در جشنواره کن امسال شد. این خبر با هنجارها و ارزشهای جهان امروز خبری خوب و افتخارآمیز است. برای بسیاری از مردم و هنجارهای عرفی امروز ایران هم، چنین است، هرچند با هنجارها و ارزشهای رسمی حاکم بر ایران، دریافت جایزه در جشنواره خارجی توسط یک زن، نه افتخار است نه ارزش!
من قصد ندارم به کلیشههای رفتاری بپردازم که معمولا هنگام موفقیت جهانی یک هموطن، در فضای مجازی از خود بروز میدهیم. اشاره به موانع و مشکلات یک ایرانی به ویژه زن برای کسب چنین موفقیتهایی را هم به دفعات شنیدهاید و بهتر از من میتوانید از آن سخن بگویید. سخن من دو نکته دیگر است:
نکته اول اینکه به جز نقدی که بر حاکمیت در فراری دادن نخبگان داریم بیایید نقدی هم بر فرهنگ عامه داشته باشیم. مورد خانم امیرابراهیمی، مورد قابل تاملی در اینباره است.
فرهنگ عمومی ما نه فقط در سطح حاکمیت که در سطح توده مردم نیز چندان پذیرای موفقیت دیگران نیست. کافی است که شاهد ارتقا یا موفقیت فردی باشیم یا این احساس در ما به وجود آید که او گامی از ما جلوتر است تا همهچیز و همهکار را علیه او روا بداریم. آبروی او، حریم خصوصی او و خلاصه همه آنچه جزو دارایی و موجب حیات فردی و اجتماعی اوست را مورد هجمه و تخریب قرار دهیم.
حداقل با حافظه تاریخی نسل من، زهرا امیرابراهیمی یکی از زخمخوردههای این عادت غلط جامعه ماست و تنها از نابردباری ارزشهای رسمی قدرت ضربه نخورد بلکه به شکل همزمان از این فرهنگ عمومی حاکم بر مردم نیز آسیب دید هرچند در سخنان خود به هنگام دریافت جایزه، بزرگوارانه به بیان محدودیتهایی که عامل نخست ایجاد کرده بود اشاره کرد و از دومی گذشت.
ما برای نخبهپروری باید روحیه پذیرشِ موفقیت دیگران و کمک به ارتقای همنوع را در خودمان هم تقویت کنیم و موفقیت دیگران را دلیلی بر ناکامی خود یا محرکی برای تخریب او تلقی نکنیم.
نکته دوم در مورد موفقیت خانم امیرابراهیمی این است که او علیرغم محدودیتهایی که به خاطر سلیقهها و ارزشهای حاکم بر ایران امروز داشت و علیرغم آن فشار و آزار روحی که فرهنگ عمومی با قضاوتها و بیاعتنایی به حریم خصوصی و آبرویش داشت، برخاست و جلو رفت. هرکدام از این عوامل میتواند یک انسان را از هستی ساقط کند یا آثار شوم خود را بر روح و روان فرد به بدترین شکل باقی بگذارد، زهرا امیر ابراهیمی اما هر دوی این عوامل بازدارنده را موتور محرک اراده خود کرد و این موفقیت چیزی بسیار بزرگتر از دریافت جایزه از جشنواره کن است. جایزه بهترین بازیگر زن، تنها یک نشانه است، جایزه اصلی، توان برخاستن از آسیب دو فرهنگ رسمی و عمومی در دو سطح حاکمیت و جامعه است که امیرابراهیمی مستحق دریافت آن است.
تلگرام نویسنده
