چگونه میتوان حس تعلق ملی را باز گردانید؟
عدالت انتقالی یا عدالت گذار به انگلیسی Transitional Justice یک مفهوم مدرن و دانشگاهی است. مجموع اقدامات عدالت جویانه که پس از میراث نقض حقوقبشر اتفاق میافتد. به شمول طیف گستردهای از اقدامات قضایی و حقوقی گفته میشود که عموما در گذار از جنگ به صلح و تغییر نظام سیاسی، مطلوب است.
مطالعات فرآیند تصمیمگیری تا اجرای سیاست انتقالی، طیف منظمی از رویدادها را شامل میشود: مانند تشکیل کمیسیونهای حقیقت یاب، برنامههای غرامت، موزه و خاطره سپاری تا اجرای عدالت انسانی برای جنایتکاران. استراتژی عدالت دوران گذار، تضمین ثبات و تسلی خاطر جامعه از بیداد گذشته است.
خوشبختانه Transitional Justice از آن طیف مفاهیم مدرن است که دارای مراجع گوناگون از رجوع به پترنها برای یک وضعیت در حال وقوع مانند ایران است. ارتباط بسیار نزدیکی بین آنچه در دوران گذار از دیدگاه حقوقبشری نیاز داریم و همچنین تضمین عدم بازگشت بحران استبداد از هر نوع، وجود دارد.
در عین اینکه باید مراقبت شود که عفو و غرامت با حقیقت مبادله نشود، همزمان ضرورت دارد برای تهیهی مدلهای سیستمیِ ممانعت از بازگشت استبداد، اصول بنیادین حقوق بشر پایمال نشود. همچنین پرسشهای گوناگونی ویژهی جامعهی ایران وجود دارند.
چگونه میتوانید مدل سیستمی طراحی کنید که حس تعلق ملی را باز گردانید؟ چگونه میتوانید برای تثبیت دموکراسی و مراقبت از آن، به طور ضمنی از حقوق جامعهی مذهبیان فرودستِ غیر جنایتکار اما مستعد بازگشت بنیادگرای مذهبی محافظت کنید؟
بحران بازگشت استبداد چه از نوع بنیادگرای مذهبی و چه نوع سلطنتطب غیر مشروطه و چه نظامیان و غیره، چالش بزرگِ گذار جویان پس از نابودی جمهوری اسلامی است. پیوند منابع طبیعی، بحران آب و تغییرات اقلیم جهانی، چه جایگاهی در مخاطرات عدالت دوران گذار دارند؟
عدالت حقوقی دوران گذار برای زنان چه مفهومی دارد؟ مناسبات آن برای عدالت ترمیمی شکاف جنسیتی در کشوری غرق شده از تبعیض جنسیتی کجاست، چگونه تعریف میشود؟ اینها پرسشهای مهم و البته بیشتری نیز موجود هستند که چارچوب المنتهای عدالت گذار را برای ما در ایران تعریف میکنند.
