به مناسبت روز جهانی حمایت از قربانیان شکنجه
شکنجه یکی از زشتترین جلوههای تعرض به کرامت انسانی است که موجب نابودی شأن و منزلت قربانی و مختل شدن تداوم زندگی و فعالیتهای وی خواهد شد. این پدیده شوم با وجو د تمامی اقدامات جامعه بینالمللی که در جهت محو و منع آن صورت پذیرفته، هنوز هم در جهان رواج دارد.
در تاریخ دهم دسامبر ۱۹۸۴ کنوانسيون منع شکنجه و رفتار يا مجازات خشن، غير انساني يا تحقير کننده طی قطعنامهای به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسیده و در تاريخ ۲۶ ژوئن ۱۹۸۷ لازم الاجرا گردید. كنوانسيون مذکور مشتمل بر سه قسمت و ۳۳ ماده است.
در ماده اول شكنجه اینگونه تعريف شده است: “در چهارچوب اين كنوانسيون، واژه شكنجه، يعني هر فعل عمدي كه توسط آن درد يا صدمه شديد، اعم از جسمي يا روحي، به منظور نيل به اهدافي از قبيل كسب اطلاعات يا اقرار از قرباني يا شخص ثالث وارد آيد، يا مجازات قرباني براي عملي كه وي يا شخص ثالث مرتكب شده و يا مظنون به ارتكاب آن است، همچنین مرعوب نمودن يا اعمال فشار بر قرباني يا شخص ثالث، يا به هر علتي كه (آن فعل عمدي) بر مبناي تبعيض، از هرگونه (باشد)، هنگامي كه چنين درد يا صدمه اي توسط يك مأمور رسمي يا تحت نظارت وي يا با رضايت يا سكوت وي در ظرفيت رسمي اش صورت مي پذيرد، بر شخص وارد گردد”.
به منظور جلب توجه جهانیان به پدیده ناپسند شکنجه، اجلاس عمومی سازمان ملل در سال ۱۹۹۷، با تصویب قطعنامه ۵۲/۱۴۹ تصميم گرفت که روز ۲۶ ژوئن مصادف با (پنجم تیرماه) را روز جهانی “حمایت از قربانيان شکنجه” اعلام کند. کنوانسیون سازمان ملل علیه شکنجه حدود سه دهه پیش تصویب شد و ۱۶۲ کشور جهان مفاد آن را امضا کردهاند.
شکنجه در نظام جمهوری اسلامی
از جمله روش های خاصی که جمهوری اسلامی در سالهای اخیر برای شکنجه زندانیان سیاسی، صنفی و حقوق بشری بکار می برد، حبس طولانی زندانیان در انفرادی است. در این رابطه خانم نرگس محمدی مجموعه گفتگوهای خود با زندانیانی که انفرادی را تجربه کرده اند در کتاب دو جلدی «شکنجه سفید» جمع آوری کرده است. فیلمی نیز به همین نام به کارگردانی نرگس محمدی ساخته شد و سازمان حقوق بشری FIFDH در ژنو، جایزه فستیوال فیلم سال ۲۰۲۲ خود را به «شکنجه سفید» به کارگردانی نرگس محمدی تقدیم کرد. در این فیلم نرگس در گفتگو با ۱۶ زندانی سابق که تجربه شکنجه سفید را پشت سر گذاشتهاند از زوایای مختلف این رفتار دستگاه سرکوب و آسیبهای سنگین آن سخن گفته است.
نمونه دیگر از اجرای شکنجه های خاص جمهوری اسلامی وضع بسیار بد زندانهای ایران است. در این رابطه می توان به زندان قرچک که شکنجه گاه زنان زندانی اشاره کرد. آقای صدرا عبدالهی، همسر خانم عالیه مطلبی زاد که در زندان بسر می برد می نویسد: «سه روز است چاههای فاضلاب زندان زنان قرچک به تمام بندها و حیاط بندها سرریز شده است و در این گرمای شدید کویری که همیشه همراه آلایندههای مختلف شیمیایی خطرناک فضای آنجا را مسموم میکند، اینبار بوی تعفن شدید و حشرات موذی را هم به جان بیش از هزار زن زندانی در بندهای مختلف انداخته است.»
«هوای سمی و آلوده زندان قرچک همه زندانیان را در معرض خطر ابتلا به انواع بیماریها قرار داده است. وضعیت تنفسی و جسمی بعضی از زندانیان با بیماریهای پیشینی از جمله عالیه مطلب زاده و نرگس محمدی به شدت نگران کننده است.»
«کیفیت و عرضه غذا به زندانیان و محدودیتهای اعمال شده برای تهیه مواد غذایی و خوراکی و دارویی و خدمات پزشکی از بیرون به خاطر مخالفت های مسوولان زندان شرایط را برای زندانیان بدتر از قبل کرده است.»
«با این وضعیت به نظر زنان زندانی در قرچک به شکل سیستماتیک و فرسایشی از سه عنصر حیاتی نیاز انسانی (آب ، هوا و غذا سالم) محروم هستند. آنجا جان و سلامتی همه زندانیان در خطر است.»
نمونه دیگر قطع انگشتان دست که جز قوانین مجازات اسلامی است. به گزارش وبسایت سازمان ملل متحد، با استناد به گزارش نهادهای جامعه مدنی ایران گفته است بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰، دستکم ۲۳۷ نفر در ایران، عمدتاً از اقشار فقیرتر جامعه، به قطع انگشت محکوم شدند که کمتر از نیمی از این احکام اجرا شده است. آخرین نمونه از قطع انگشتان دست، حکم قطع انگشتان هشت مردی است که به جرم سرقت در ایران محکوم شدهاند و قرار بوده است این احکام در روز ۲۲ خرداد گذشته اجرا شود، اما به تعویق افتاده است.
