سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۷، روز ۱۵ اکتبر (۲۴ مهر) را ” روز جهانی زنان روستایی” اعلام کرد.
در پی بحرانهای کمبود مواد غذایی و گسترش ایده دسترسی پایدار به منابع غذایی توجه به جایگاه مهم زنان روستایی در امر کشاورزی و تامین مواد غذایی و مبارزه با فقر مطرح گردید و در پی آن نامگذاری روز جهانی زنان روستایی انجام گرفت.
طبق اعلام سازمان ملل متحد هدف عمده این است که به نقش و تاثیر زنان روستایی، خصوصا بومی در بهبود وضع کشاورزی، توسعه روستایی ، افزایش امنیت غذایی و مبارزه با فقر در روستاها تاکید و توجه لازم بشود.
تقریبا یک چهارم جمعیت جهان را زنان روستایی تشکیل می دهند، و حدودا از هر سه زن شاغل در جهان یک نفر در بخش کشاورزی فعال است.
این امر مبرهن است که زنان روستایی نقش مهم و تعیین کننده ای در اقتصاد و معیشت خانوادههایشان دارند، و هم چنین وظیفه مراقبت و سرپرستی خانواده برعهده آنان می باشد.
در بررسی شرایط زنان روستایی باید به دو نکته توجه کرد، اول اینکه در کل جهان ۷۶ درصد موارد فقرم طلق در مناطق روستایی است. نکته دوم، موقعیت و شرایط زنان در خانواده ها و مناطق روستایی است. این زنان به لحاظ ساختار خانوادگی و اجتماعی و فرهنگی با هنجارهای تبعیض آمیزِ گوناگونی رو در رو هستند. قدرت تصمیم گیری و مشارکت اجتماعی و سیاسی زنان روستایی نه تنها نسبت به زنان شهری بلکه نسبت به مردان روستایی هم، بسیار محدود تر است. زنان روستایی عموما به خدمات عمومی، منابع آموزش و یادگیری، مراقبت های بهداشتی و سایر زیر ساختها چون آب و بهداشت دسترسی کافی ندارند.
علاوه بر کارها وظایفی که در زمینه کشاورزی، نگهداری از دامها و ماکیان بر عهده دارند، در بیشتر روستاها زنان در زمان اندکی که از روزکار باقی می ماند با پرداختن به کارهای دستی و نظایر آن همچنان مدّد رسان اقتصاد خانواده هستند. در کنار این نقشهای اقتصادی و معیشتی، مراقبت و مسئولیت نگهداری از کودکان، سالمندان و اعضای بیمار خانواده هم برعهده آنان است.
در شرایط بحرانهای اقتصادی زنان روستایی آسیبپذیرتر هستند. احتمال از دست دادن دارایی ها یا پس اندازهای کوچکشان بسیار زیاد است؛ که عموما صرف هزینه های مربوط به تحصیل فرزندان، امور درمانی و یا تغذیه بهتر و مراقبت های بهداشتی افراد خانواده می شود.
مطالعه ای که در مورد وضعیت معیشتی و تغذیه ای در چندین روستای هند انجام شده است، نشان می دهد که در عموم خانواده های روستایی، بویژه فقیرترها، ابتدا پدر خانواده غذا می خورد، سپس پسرها و بعد دخترها و در آخر مادر، و فقط در موارد بیمار یا حامله بودن مادر است که دخترها در پایان این صف قرار می گیرند. این ترتیب غذا خوردن شامل حجم و میزان غذا و نیز بخشهای مطلوبتر چون گوشت و یا حبوبات غذا هم می شود. هم چنین شواهد این مطالعه بر سوءتغذیه بسیاری از زنان و دختران روستایی دلالت دارد.
نرخ فقر در مناطق روستایی در میان زنان بیشتر از مناطق شهری است. کار آنها چه در عرصه کشاورزی و تولیدی چه در عرصه انجام امور خانه، دیده نمی شود و بدون پرداخت است. علاوه بر اینها، در مواردی که مردان برای کار به شهرها یا مناطق دیگر مهاجرت می کنند، واضح است که بر میزان کار و مسئولیت زنان روستایی درتمام عرصه ها افزوده می شود. به دلایل فرهنگی و ارزشهای سنتی در تصمیم گیری های اقتصادی و نحوه اختصاص دادن درآمدهای خانواده عموما نقش و دخالت چندانی ندارند.
در این ایامی که در کشورمان شاهد خیزش زنان و مردان برای احقاق حقوق نادیده شده و پایمال شده خود هستند، بس بجاست که از زنان روستایی زحمتکش ، صبور و شجاع ایران در این روز یاد کنیم و براین امید باشیم که آنان نیز جایگاه شایسته و کرامت انسانی خود را بیابند.
هایده روش- جامعه شناس
اکتبر ۲۰۲۲- مهرماه ۱۴۰۱
