این روزها که به برکت کنگرهای دولتی و پرحاشیه، بحث “زنان تاثیرگذار” در فضای سیاسی و اجتماعی ایران مطرح شده، بسیاری از مردم احساس میکنند پرداختن به موضوع زنان تاثیرگذار، باید اصالت داشته باشد و پرداختن اصیل به این موضوع، بدون نقد مردسالاری ممکن نیست.
مردسالاری معنای روشنی دارد. سالار یعنی “سر” و “رئیس”. در جامعۀ مردسالار، ریاست از آن مرد است. بویژه ریاست در سیاست. اینکه واژۀ سالار، سر معنی میدهد، در واژگانی مثل “سرهنگ”، “سرلشکر”، “سرگرد” و “سرکرده” آشکار است. سالار در کلمۀ “سپهسالار” نیز یعنی رئیس سپاه. خلاصه اینکه در جامعۀ مردسالار، سروری و ریاست با مرد است.
از آنجایی که اختلاف در روابط اجتماعی امری گریزناپذیر است، زنان تاثیرگذار در جامعهای که مناصب ریاستیاش در اختیار مردان است، تاثیرگذاریشان فقط تا آنجاست که مورد تایید مردان باشد؛ مردانی که در حوزهها و نهادهای گوناگون، ریاست بر “زنان تاثیرگذار” را بر عهده دارند. بنابراین پرداختن طرفداران مردسالاری به مقولۀ “زنان تاثیرگذار” از سوی هیچ زن تاثیرگذار راستینی جدی گرفته نمیشود. مردم اکثرا تفاوت نمایش و واقعیت را درمییابند.
اما برای معرفی زنان تاثیرگذار، لازم نیست حتما کنگرهای عریض و طویل برپا کرد و پول یامفت فراوانی را به پای چهرههایی ناآشنا و نامربوط ریخت. گاهی با کارهای ساده ولی مفید نیز میتوان زنان تاثیرگذار را به مردم و بخصوص جوانان و بالاخص دختران جوان شناساند.
یکی از این کارها، کتاب «زنان در علم» نوشتۀ راشل ایگنوتوفسکی است. این کتاب برای کودکان نوشته شده و مترجمش ماندانا فرهادیان و ناشر آن “انتشارات فاطمی” است.
ايگنوتوفسكی در اين كتاب به ۵۰ زن دانشمند از هوپاتيا، فيلسوف يونان باستان تا می-بريت موزر دانشمند علوم اعصاب برندۀ جايزۀ نوبل فيزيولوژی/پزشكی ۲۰۱۴ و مريم ميرزاخانی، رياضيدان ايرانی و تنها زن برندۀ مدال فيلدز میپردازد.
راشل ایگنوتوفسکی در کتاب خودش برای کودکان جهان، به زندگی مریم میرزاخانی هم پرداخته؛ ولی دولت ایران در کنگرهای که برپا کرد، از ریاضیدان نابغۀ ایرانی یادی نکرد.
بیاعتنایی عامدانۀ مقامات سیاسی ریز و درشت مملکت ما به مریم میرزاخانی یا لیلا اسفندیاری، که این دومی الهامبخش بسیاری از زنان کوهنورد این مملکت بوده و زندگیاش را فروخت برای فتح رفیعترین قلل جهان، و عاقبت جانش را در این راه از دست داد و – به قول خودش – بام جهان آرامگاه ابدیاش شد، نشانۀ هر چه که باشد، نشانۀ تقدیر و حمایت از زنان تاثیرگذار نیست.
لیلا اسفندیاری و مریم میرزاخانی تاثیرگذار بودند یا مایا صباغ از لبنان؟ لیلا اسفندیاری چون بر فراز قلل رفیع جهان به خاطر پوشش محبوب اصولگرایان نبود، ولی مایا صباغ چون محبوب این جماعت است، در رستورانهای تهران بیحجاب سلفی میگیرد. یعنی مسئله “حجاب” نیست. مسئله این است که چه کسی بیحجاب است. اگر خودی باشد، اشکالی ندارد. اگر غیرخودی باشد، حتی اگر قلل رفیع هیمالیا را فتح کند یا تنها زنی باشد که در تاریخ ریاضیات مدال فیلدز را کسب کرده، باز هم “زن تاثیرگذار” نیست و در تجلیل او نباید سخنی گفت یا قدمی برداشت.
در كتاب «زنان در علم» با عنوان فرعی «۵۰ پيشگام جسور كه دنيا را تغيير دادند»، خانم ايگنوتوفسكی با شرح نوشتاری و تصويری فرازونشيبهای زندگی برخی از اين دانشمندان زن، از زنانی میگويد كه از يونان باستان تا همين اواخر با “نه” قطعيِ جامعۀ مردسالار روبهرو شدند اما جوابشان اين بود: اگر ميتوانی جلوی من را بگير!ن
کانال صنفی معلمان ایران
