کودک کار کودکی است که به سبب مشکلات و عواملی به مدت طولانی و مستمر به کار گرفته میشود. بر اساس آمار سازمان جهانی کار (ILO)، سالانه ۲۵۰ میلیون کودک ۵ تا ۱۴ ساله در جهان محروم از کودکی میشوند. طبق این آمار ۱۲۰ میلیون نفر از آنها وارد بازار کار شده و مشغول به کار تمام وقت هستند. ۶۱ درصد این کودکان در آسیا، ۳۲ درصد در آفریقا و ۷ درصد در آمریکای لاتین زندگی میکنند. #قاچاق_انسان از راههای عمده وارد کردن این کودکان به بازار است. در ایران نیز مانند برخی از کشورها، با پدیدهی نابهنجار و خشونتبار کودکان کار، روبرو هستیم.
مروری بر وضعیت کودکان کار در ایران:
۱- افزایش تعداد کودکان کار در سه دههی گذشته (atiyeonline.ir/xvXZ)
۲- کاهش سن تعدادی از کودکان کار به زیر ۵ سال (migna.ir)
۳- افزایش کودکان کار ایرانی نسبت به اتباع خارجی ( همان)
۴- اشتغال به دستفروشی، تکدی گری، جمع آوری ضایعات، کار در مغازه ها و رستورانها و کارگاه های مکانیکی و تعمیرکاری( otiyeonline.ir)
۵- افزایش رویآوری به جمعآوری زبالهها و پاکبانی فضای سبز خیابان
۶- پدران این کودکان غالبأ بیکار، از کارافتاده، گرفتار اعتیاد، و یا دستفروش، کارگر ساختمانی و فصلی و مادرانشان خانهدار یا دستفروش و در مواردی گرفتار اعتیاد و تنفروشی هستند و در بسیاری موارد کودکان را ترک کردهاند
۷- درمعرض خطر بودن این کودکان
۸- افزایش تعداد کودکان دختر کار
۹- وجود برخی کودکان بیشناسنامه در بین آنان
۱۰- نارضایتی بیش از ۵۰درصد کودکان کار از شرایط زیستی خود (delgarm.com)
۱۱- وضعیت نابهنجار بهداشت جسم و روان
۱۲- نداشتن سواد تقریباً نیمی از این کودکان
۱۳- وجود تعداد بیشتر کودکان دختر در کارگاههای بازیافت زباله( همان)
برخی از خطرات و آسیبهای مبتلا به کودکان کار:
۱- ناامنی جسمی و روانی
۲- آزار و سوءاستفادههای جنسی
۳- اعتیاد و ورود در چرخهی مصرف و فروش مواد مخدر
۴- نابودی امید و اعتماد اجتماعی
۵- تخریب #هویت فردی و اجتماعی و ملی
۶- ترک تحصیل
۷- بیماری و سوءتغذیه
۸- چرخهی ناقص و معیوب #جامعهپذیری
ازجمله: نبود بهرهمندی از رشد در خانواده، گروههای بهنجار و متناسب همسالان، نهادهای آموزشی و رسانهها
۹- تجربه نکردن دوران طبیعی و بهنجار و امن کودکی و #دلبستگی ایمن
۱۰- نبود تجربهی زیستهی همراه با احترام و برخورداری از حقوق شهروندی
۱۱- آسیبهای فردی و اجتماعی ناشی از ناامنی و خشونت و سایر عواملی که در موارد بالا بدانها اشاره شد، همچون: انواع #بزهکاری، #وندالیسم، خودآزاری، دیگرآزاری، بازتولید خشونت و آسیبهای جامعه
چند پرسش مهم و حیاتی از متولیان و مسئولان:
۱- چرا آمار و وضعیت شفاف و روشنی از کودکان کار، وجود ندارد؟
۲- کارگزاران متولی و پاسخگوی کودکان کار، کدام سازمانها و دستگاهها هستند؟
۳- چرا بجز جمعآوری ادواری همراه با رعب و تشدید ناامنی و فشار روانی برای این کودکان، راهبرد و اقدام عملی برای حل مشکلاتشان؛ ازسوی کارگزاران متولی، انجام نمیگیرد؟
۴- چرا از ظرفیت و توان سازمانهای مردم نهاد و کنشگران حوزهی کودکان برای رفع مشکلات این گروه از کودکان، بهرهبرداری نمیشود؟
۵- چرا از ظرفیت و توان علمی و تخصصی و پژوهشی #جامعهشناسان و روانشناسان و مددکاران اندیشمند و علاقمند به این گروه از کودکان، بهرهبرداری نمیشود؟
۶- آیا اراده و عزمی بهجز شعار و تصاحب پستهایی به نام این کودکان، برای حل و رفع مشکلات و وضعیت اسفبار و فلاکتبار کودکان کار؛ وجود دارد؟
۷- آیا به چرخهی بازتولید خشونت و بیماریهای فردی و اجتماعی #جامعهی_آنومیک و درحال #فروپاشی اجتماعی امروز، ازسوی این گروه از کودکان در قالب نابهنجاریهای آیندهی این سرزمین؛ توجهی ازسوی حاکمیت میشود؟
۸- آیا نسبت به عوامل متعدد پیدایش و افزایش کودکان کار در جامعه، اهمیت و حساسیت و توجهی ازسوی حاکمیت، وجود دارد؟
۹- اگر پاسخ چند پرسش پایانی، مثبت است؛ چرا پساز گذشت بیش از چهار دهه، آمار کودکان کار و نیز وضعیت فلاکتبار و دلخراش آنان؛ همچنان روبه افزایش و تزاید است؟
کودکان کار امروز، #سرگردانهای_کوچک_و_خستهای هستند که نقش آینهی نمایشگر سلامت اجتماعی و بهنجار جامعهی ما در سالیان پیشرو را ایفا میکنند. آینهای که غبار بیلیاقتی کارگزاران متولی و بیاخلاقی و منفعت طلبی و جاهطلبی شان، آن را کدر و تار ساخته و تنها، انسانهای دیگر دوست و دارای سلامت جان و اندیشه و کنشگران دغدغهمند؛ آینده را در آن بهوضوحی تلخ میبینند و از اینروست که فریاد میزنند و مطالبه میکنند: کودکان کار، خسته هستند و نیازمند یک #زندگی_معمولی!
فریبا نظری
۲۰ تیر۱۴۰۲
https://t.me/Sociologyofsocialgroups
