محمد رهبری:
جامعه دوباره جان گرفته است. این را میتوان از تحولات ماههای اخیر دید. از همان روزهای پایانی سال گذشته میشد احساس کرد که سطح انرژی درون جامعه افزایش یافته و انفعال رخوت گذشته را ندارد.
همان زمانی که ماجرای «مادر قمی» پیش آمد، این تحرک دوباره جامعه را میشد دید. شدت واکنشهای عمومی به آن ماجرا، متفاوت از گذشته و موردهای مشابه بود و پیام حیات میداد. البته افزایش سطح انرژی جامعه، نشانههای دیگری هم دارد.
اولین مورد آن، گستردگی واکنشهای عمومی به ماجرای ساخت مسجد در پارک قیطریه است؛ شکستهشدن رکورد ثبت امضای اعتراضی پس از اعترضات ۱۴۰۱ و گستردگی واکنشهای عمومی در سطوح مختلف، این را نشان میداد که جامعه رخوت گذشته را ندارد.
واکنشهای عمومی به بازگشت گشت ارشاد و آغاز طرح نور یک نشانه دیگر است؛ در سال گذشته، ویدئوهای زیادی از برخورد با زنان بدون روسری منتشر شده بود و حضور «حجاببانها» در مترو حساسیتبرانگیز شده بود. هیچ کدام از این موضوعات، آنچنان واکنش جامعه را برنیانگیخته بود.اما جنس واکنشها به بازگشت دوباره گشت ارشاد به خیابان متفاوت بود.
حالا دادهها نشان میدهد که کاربران روزمرهنویسی که ماهها ساکت بودند، دوباره فعال شدند و این حساسیت بهقدری بود که در روزهای پر التهاب و پر تنش میان ایران و اسرائیل، مسأله گشت ارشاد یکی از مهمترین موضوعات توئیتر فارسی بود.
گستردگی واکنشها به خبر حکم اعدام توماج که در دادههای آنلاین مشهود بود هم یک نشانه دیگر از تغییر رفتار جامعه است؛ علاوه بر مردم عادی، بخشی از هنرمندان و ورزشکاران نیز به این موضوع واکنش نشان دادند. رفتاری که فقط در نسبت با این موضوع نبود بلکه گزارشی که بیبیسی راجع به نیکا شاکرمی منتشر کرد نیز واکنشهای بسیار زیادی بدنبال داشت؛ بسیار فراتر از چیزی که در سال گذشته، و بطور مثال در جریان مرگ آرمیتا گراوند، دیده میشد.
هر چند همه این واکنشها مجازی است، اما نکته مهم این است که جامعه دارد به اتفاقات پیرامونش «واکنش» نشان میدهد. همین واکنش مجازی هم سال گذشته به این شدت نبود و نشانهای از افزایش سطح انرژی جامعه و حیات است. این تصور که واکنش حتما باید در محیط واقعی باشد تا آن را جدی تلقی کرد، تصور دقیقی نیست. کنشگری مجازی، اسلکتیویسم نیست.
همین واکنشهای مجازی تأثیر خودش را خواهد داشت. حالا میتوان به گواه دادههای آنلاین گفت که جامعه ایران پس از رخوت طولانی مدت پس از اعتراضات ۱۴۰۱، حالا دوباره انرژی دارد و فعال شده است.
واکنش پیاپی جامعه به مسائل مختلف البته متأثر از اتفاقات تلخ و حساسیتبرانگیز متناوب هم هست؛ انگار قصدی برای ایجاد غم و خشم در جامعه وجود دارد. با این حال، همین واکنشها مرتبا جامعه را برمیانگیزاند. هر واکنش توسط بخشی از شبکه و جامعه، به تعبیر مارگتز، پیام زیستپذیری و حیات را به بخشهای دیگر شبکه منتقل میکند و همین واکنشهای متناوب، بهمرور بقیه را نیز به واکنش، ولو مجازی، میکشاند و بیتأثیر نخواهد بود.
