کامیلا هریس دردوره ریاست جمهوری بایدن معاون رتیس جمهور بود، امّا برابر با ساختار حکومتی ایالات متحده آمریکا، معاون ریاست جمهوری در کارهای اجرایی دولت نقش چندانی ندارد.
سیاست خارجه مماشات گر و مصالحه جوی بایدن که کپی برداری از ریاست جمهورهای دمکرات پیشین آمریکا آقای جیمی کارتر و باراک اوما بود، جهان را دوقطبی و به سوی راستگرایی افراطی سوق داده است. نمونه آن مماشات با رژیم ملاهای ایران است، که از ضعف سیاست خارجی دمکرات های آمریکا سود برد و برای برقراری هژمونی در خاور میانه و ایجاد امپراطوری شیعی، خاورمیانه را ناامن، بی ثبات و به مثابه بمبی اماده انفجار مبدل کرده است.
با چنین سیاست جهانی بود که کامیلا هریس پا در میدان انتخابات ریاست جمهوری نهاد، که نه فرصت داشت و نه اینکه برنامه سیاست خارجی متفاوتی را به مردم آمریکا و جهان ارایه دهد، که در نهایت به پیروزی انتخاباتی ترامپ کمک کرد؛
شکست کامیلا هریس و پیروزی ترامپ بسیاری از داده های تحلیل گران و سیاست مداران جهان را هم نقش برآب کرد. سیاستمداران حزب دمکرات از جمله خانم نانسی پولسی شکست کامیلا هریس را نتیجه سیاست های غلط دولت بایدن عنوان کرد؛ بعبارتی خانم کامیلا هریس قربانی ضعف سیاست های نا معقول چند ساله بایدن می باشد.
تحلیل گران بسیاری برنده شدن آقای دونالد ترامپ را به مصداق حرکتی انقلابی میدانند که نیروی جدیدی در ساختار سیاسی-اقتصادی جهان، بویژه جهان غرب بوجود می آورد. انتخاب ترامپ رئیس جمهور آمریکا، سیاست خارجه شکست خورده بایدن از اوکراین گرفته تا غزه را تغییر خواهد داد؛ در چند روز گذشته دولت قطر اعلام داشته «از این پس نقش میانجیگری بین اسرائيل و حماس پیرامون مذاکرات آتش بس و آزادی گروگان های اسرائيل در غزه را انجام نخواهد داد» و از رهبران حماس که از سال ۲۰۱۲ تا کنون در قطر دفتر سیاسی دارند خواسته اقدامات سیاسی در قطر را بحالت تعلیق درآورند و با احتمال زیاد سران سیاسی حماس کشور قطر را ترک خواهند کرد.
مقاله ای در واشنگتن پست، ۶ نوامبر ۲۰۲۴، منتشر شده که آینده جهان دمکراتیک را با ریاست جمهوری ترامپ زیر سئوال می برد (۱). وقتی ترامپ به کاخ سفید وارد شود با احتمال زیاد جنگ اسرائيل با حماس، حزب الله لبنان و ایران ممکن است ادامه یابد. ترامپ اعلان داشته «وزارت خارجه، پنتاگون و نهاد امنیت ملی با پایان دوران ریاست جمهوری قبلی او بسیار متفاوت خواهند بود.» براین هوک که در دوران ریاست جمهوری قبلی ترامپ مسئول میز خاورمیانه ای وزارت خارجه آمریکا بود، مسئول تحویل و تحول وزارت خارجه انتخاب شده و در مصاحبه های خود اظهار داشته: «ایران باعث ناامنی و بی ثباتی خاورمیانه است، و اگر چه آقای ترامپ خواهان تغییر رژیم در ایران نیست، امّا فشار حد اکثری ادامه خواهد یافت و به ایران اجازه تهیه بمب اتم را نخواهد داد.» افزون براین هوک اعلام داشته با وضعیت کنونی خاورمیانه صحبت دو دولت و دو ملت که بعنوان نقشه راه حل مشکل فلسطین ارایه شده بود از روی میز برداشته خواهد شد.
بنا بر اظهارات براین هوک، آقای ترامپ با رئيس جمهور روسیه بسیار نزدیک است و در روال پایان جنگ روسیه در اوکراین با احتمال بالا از پوتین حمایت خواهد کرد. در این راستا رئيس سیاست خارجی اروپا آقای جوذب بورل پیش دستی کرده و اعلام داشته اروپا به حمایت خود از اوکراین ادامه خواهند داد. اکثر سران سیاسی جهان در انتظار شروع ریاست جمهوری ترامپ هستند تا مشخص شود، با توجه به مسائل ناگشوده عدیده ای که آقای بایدن به جای میگذارد، چگونه برخورد خواهد کرد. میتوان گمانه زد ترامپ با بسیاری از سران جهان مانند پوتین در روسیه و محمد بن سلمان ولیعهد عربستان سعودی رابطه دیپلماتیک نزدیکی برقرار خواهد کرد.
از طرفی تحلیل گران نظامی-سیاسی با توجه به پیروزی همه جانبه ترامپ، بعید میدانند دولت بایدن بدون مشورت با ترامپ تصمیم عجولانه ای در اعمال سیاست خارجی آمریکا در دوره باقی ماند ریاست جمهوری اتخاذ کند. برای مثال آیا بایدن تا تحویل کاخ سفید به ترامپ به اوکراین اجازه می دهد از سامانه های موشکی دوربرد، سامانه « ستورم- شادو» ارائه شده توسط ایالات متحده برای حمله به عمق خاک روسیه استفاده کند؟ جواب به این سئوال به یقین منفی است؛ اگر چنین تصمیمی اتخاد شود اولویت های سیاست خارجی ایالات متحده را پیچیده تر خواهد کرد.
با توجه به وضعیت نابسامان سران حماس در قطر احتمال مذاکرات محرمانه با سران حماس وجود دارد که قبل از شروع ریاست جمهوری ترامپ گروگان های اسرائيلی را آزاد کنند تا امکان برقراری آتش بس امکان پذیر شود. در این راستا دکتر سلمان دایه رئیس دانشگاه الهیاتی غزه که شباهتی به الازهر مصر دارد فتوایی صادر کرده که حمله حماس به اسرائيل ۷ اکتبر ۲۰۲۳ خلاف شعائر اسلام بوده و آن را محکوم کرده است. وی اظهار داشته این حمله باعث ویرانی غزه و کشته شدن بیش از ۴۳ هزار مردم بیگاه غزه از جمله زنان و کودکان گردیده است.
قبل از پیروزی ترامپ در انتخابات ریاست جمهور آمریکا، رژیم اسلامی با سخنان تهدید آمیز خامنه ای و سپاهیانش در حال بررسی واکنش تلافی جویانه به حمله اسرائيل به تأسیسات پدافند هوایی و سایت های نظامی در ماه گذشته و تهدید وعده صادق ۳ را داده بودند. بعد از انتخابات پروپاگنداهای رژیم برای اجرای وعده صادق ۳ بسیار کمرنگ شده است. بقرار اطلاع نشستی از سران نطامی کشور در حضور علی خامنه ای برقرار شده، و بسیاری از سران نظامی با حمله صادق ۳ مخالفت کرده اند.
واکنشهای دو مقام ارشد نزدیک به علی خامنهای و مسعود پزشکیان در رسانه های جمعی، به عنوان تلاش بالقوهٔ حکومت ایران برای برقراری ارتباط با دونالد ترامپ، رئیسجمهور منتخب آمریکا، تعبیر شده است. علی لاریجانی، مشاور رهبر جمهوری اسلامی و رئیس پیشین مجلس شورای اسلامی، در واکنش به پیروزی آقای ترامپ گفته است «نمیدانیم، باید کمی جلوتر برود ببینیم چگونه است، چون دفعه قبل رفتار عاقلانهای نداشت.» او شامگاه پنجشنبه ۱۷ آبان در گفتوگو با شبکهٔ خبری تلویزیون ایران افزود: «در بعضی حرفهایش نشانههایی بود، مثلاً پیش از انتخابات ترامپ گفت، نمیخواهد با ایران بجنگد، میخواهم مسئله هستهای ایران به سمت ساخت سلاح نرود».
محمدجواد ظریف، وزیر خارجهٔ پیشین ایران و معاون راهبردی مسعود پزشکیان، نیز به انتخاب ترامپ به عنوان رئیسجمهور جدید آمریکا واکنش نشان داده است. وی در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشته: «امیدواریم که دولت جدید به رهبری ترامپ و ونس همانطور که وعده دادهاند، در مقابل جنگ بایستند و از درس روشنی که رأیدهندگان آمریکایی برای پایان دادن به جنگها و جلوگیری از جنگهای جدید دادهاند، عبرت بگیرند.» این درحالی است که مقامهای رسمی حکومت همچون سخنگوی وزارت خارجه و سخنگوی دولت مسعود پزشکیان، در روز چهارشنبه و پنجشنبه پیروزی ترامپ را فاقد اهمیت توصیف کرده اند.
جالب توجه این که در روزهای اخیر شماری از چهرههای شناخته شدهٔ سیاسی و کاربران هوادار جمهوری اسلامی در شبکههای اجتماعی نوشتهاند که حکومت ایران باید همانطور که با صدام حسین، رئیسجمهور پیشین عراق صلح کرد، کشتن قاسم سلیمانی را فراموش کند و برای «مصلحت نظام» با ترامپ وارد مذاکرهٔ پیشدستانه شود. حمید ابوطالبی، معاون سیاسی وقت دولت حسن روحانی، نیز از مسعود پزشکیان خواسته به دونالد ترامپ برای پیروزی در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا تبریک بگوید.
این مشاور پیشین حسن روحانی از مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری اسلامی میپرسد: «آیا ایران میخواهد همچنان در راستای ماندن در گذشته»، تلاش برای کنترل تنشهای روزافزون، تحریمهای بیشتر و بیشتر و نابودی اقتصادِ ویرانِ ایران حرکت کند و منتظر معاملات احتمالی قدرتهای جدید و قدیم گردد؟» او به پزشکیان یادآور می شود که باید به «رویکردی تازه» برای «راهبردی نوین در امنیت ملی» رسید (۲). و این تنها از طریق عقلانیتِ دیپلماتیکِ رو به آینده، و انجام مذاکرات جامع، میتوان به حلّ معضلات ایران و آمریکا، و ماندگاری در تاریخ ایران امیدوار بود.
عباس آخوندی، وزیر پیشین کابینه حسن روحانی نیز ضمن اشاره به این که ترامپ شخصیتی نا به هنجار دارد، معتقد است، «با این وجود، واقعنگری حکم میکند که نگاهی دقیق بر عملکرد گذشته و رویکردهای وی داشته باشیم و فارغ از هیجان زدگی تهدیدها و فرصتهایی که احتمالاً برای کشور در سطح بینالمللی گشوده میشود را شناسایی کنیم.» آخوندی در گفتوگوی مفصل خود با شبکه تلویزیونی «اکو ایران» از ضرورت گفتگوی مستقیم با آمریکا و حتی با ترامپ قبل از شروع فعالیتش سخن گفته است.
در مقابل آیت الله علی خامنه ای در روز ۷ نوامبر ۲۰۲۴ در دیدار با نمایندگان مجلس خبرگان رهبری تاکید کرد و گفت «بر اساس وعده الهی و تجربه میدانی پیروزی مقاومت قطعی است.» در این نشست خامنه ای گفته است نباید اجازه داده شود انقلاب ایران مانند انقلابکبیر فرانسه و انقلاب شوروی به انحراف کشیده شود. بنظر میرسد خامنه ای از سقوط قریب الوقوع رژیم اسلامی هراسان است، و شاید هم بدلیل بیماری نگران مرگ و یا کشته شدن خود بوده و به خبرگان هشدار میدهد، خطر بازگشت به عقب برای همه حرکتهای بزرگ مردمی وجود دارد !
خامنه ای از کسانی که برای احراز جانشینی او کمین کرده اند میگوید «در این زمینه باید به هشدار خداوند در سوره آل عمران به مسلمانان توجه داشت». خداوند در سال سوم هجرت که هنوز نظام اسلامی قوام نیافته، مسلمانان را ملامت میکند که اگر پیامبر یعنی اصلیترین شخص نظام فوت یا کشته شود، شما به عقب بازمیگردید؟ و تذکر داده شرایط انتخاب جانشین او باید اعتقاد قلبی راسخ به مسیر و هدف انقلاب و آمادگی برای حرکت مستمر و بدون خستگی در این راه، در او تشخیص داده شود و شایسته مسئولیت باشد. خامنه ای با زبان بی زبانی به خبرگان رهبری می گوید، تا دیرنشده مجتبی را به جانشینی او انتخاب کنند.
در پایان با پیروزی ترامپ، بسیاری از هموطنان ما انتظار دارند که آقای ترامپ باید رژیم اسلامی را برای آنان برکنار کند. اشخاص فرصت طلبی هم آقای ترامپ را ناجی مردم ایران میدانند، و گفته اند «شما در اولین دوره ریاست جمهوری خود، قاطعانه در کنار مردم ایران و علیه جمهوری اسلامی ایستادید؛ رژیمی که نه فقط خاورمیانه، بلکه مردم آمریکا را هم با ترور، بیثباتی و آشوب تهدید میکند. اکنون شما این فرصت را دارید که تاریخ ساز شوید و با کمک به پایان دادن به این تهدید، یک بار برای همیشه، میراثی از صلح پایدار به جا بگذارید. در این مأموریت، مردم ایران بهترین شریک صلح شما هستند.»
این در حالی است که ترامپ پس از انداختن رأی خود به صندوق، روز سه شنبه ۵ نوامبر، تأکید کرد «ما نمیخواهیم به ایران صدمه بزنیم، اما امکان ندارد بگذاریم ایران به سلاح هستهای دست یابد.» تصورات بیجای هموطنان فرصت طلب باعث شرمساری مردم ستمدیده ایران است.
ناخدا محمد فارسی
۱۱ نوامبر ۲۰۲۴
1 – https://www.washingtonpost.com/national-security/2024/11/06/biden-trump-foreign-policy-lame-duck/
2 – https://www.dw.com/fa-ir//a-70730055
