یاسر قزوینی حائری٭
در حال حاضر در شمال سوریه، دو گروه عمده حضور دارند. یکی، گروه ارتش ملی یا جیشالوطنی که در واقع باقیمانده ارتش آزاد هستند و دیگری، تحریرالشام و متحدان این گروه.
البته، تحریرالشام در حال حاضر از دیگر گروهها، قدرتمندتر بوده و دست بالا را در سوریه دارد.
هرچند که در شمال ادلب تا پیش از این، دو دولت متفاوت داشت. یکی دولت موقت بود که در مناطق تحت سیطره ترکیه و زیر نظر ارتش آزاد به فعالیت میپرداخت و دیگری در ادلب و اطراف آن، تحت عنوان دولت نجات به فعالیت ادامه داده و زیر چتر تحریرالشام عمل میکرد. در این بین، بدون تردید، دست بالا در اختیار گروه دوم قرار گرفته است.
همین حالا نیز، کاریزمای جولانی در سوریه بیبدیل بوده و هیچ فرد دیگری نمیتواند در کنار او، این کاریزما را داشته باشد.
در کنار تحریرالشام، گروه احرارالشام، گروه قدرتمندی بوده و در میان گروههای نزدیکتر به ترکیه در مناطق شاخه زیتون یا سپر فرات، گروههای جبهه الشامیه و فیلقالشام از دسته گروههای قدرتمند بوده و در آینده سوریه ایفای نقش خواهند کرد.
هرچند که این گروهها به ویژه گروههای نزدیک به ترکیه به مانند قوهالمشترکه که امکانات بیشتری از آنکارا میگیرند، درگیر شمال و شمال شرق سوریه بوده و همچنان در حال مبارزه با نیروهای کرد-نیروهای سوریه دموکراتیک یا کردهای اوجالانی نزدیک به پ.ک.ک- در این منطقه هستند. در نهایت تنها، نیروهای تحریرالشام در دمشق مستقر شدهاند.
در میان گروههای مسلح در سوریه، گروه القاعده از قدرت چندانی در این کشور برخوردار نبوده و در واقع؛ گروه کوچک حراسالدین، شاخه القاعده در سوریه شمرده میشد که آن هم اکنون، وزنی در موازنه قدرت کنونی در داخل سوریه ندارد.
در این بین، البته برخی گروههای خارجی، نزدیک به تفکر القاعده به مانند انصارالاسلام-که عمدتا کُرد هستند-، ازبکها و یا حتی ایرانیان-با نام حرکت مهاجرین اهل سنت ایران در ادلب- و نیز، حزب اسلامی ترکستان شرقی که اویغور به شمار میآیند، فعالیت میکنند.
اخوان در این جریانها به تناسب، جریان دارد. تنها گروهی که در میان گروههای اسلامگرای فعال در سوریه با اخوانالمسلمین ضدیت دارد، داعش بوده و حتی این جریان را اخوانالمرتدین مینامد! اخوانالمسلمین به گونهای، آبشخور فکری بسیاری از گروههای سوری، حتی القاعده است. در این میان، گروههایی نظیر احرارالشام، بیشترین نزدیکی را به اخوان دارند که اکنون در کنار جولانی و گروه تحریرالشام در حال فعالیت هستند.
در میان بازیگران بینالمللی و منطقهای نیز، اردوغان را باید صاحب نقش مهمی در آینده سوریه بدانیم. عمق استراتژیک گروههای مسلح مستقر در شمال سوریه، ترکیه است.
در حال حاضر، اینکه چه اتفاقی با توجه به رفتار ملایمتر گروههای مخالف اسد با کردها برای این جمعیت در سوریه خواهد افتاد، محل سوال است. با این همه، بدیهی است که عمق استراتژیک ترکیه در سوریه عمیق شده و نفوذ بیشتری در آینده این کشور خواهد داشت.
همچنین، ایران نیز میتواند وضعیت جدید سوریه را پذیرفته و با آن تعامل کند. اگر شما رویکرد تعاملی پیدا کنید، حتما فضایی باز پیش روی خود داشته و میتوانید یک تهدید را به فرصت بدل کنید. البته برخی درباره موضع الجولانی در مسجد اموی علیه تهران، ارجاعاتی میدهند که اتفاقا این عکسالعمل کاملا طبیعی بوده است.
ایران نیز میتواند وضعیت جدید سوریه را پذیرفته و با آن تعامل کند. اگر شما رویکرد تعاملی پیدا کنید، حتما فضایی باز پیش روی خود داشته و میتوانید یک تهدید را به فرصت بدل کنید. البته برخی درباره موضع جولانی در مسجد اموی علیه تهران، ارجاعاتی میدهند که اتفاقا این عکسالعمل کاملا طبیعی بوده است.
٭ عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه تهران
برگرفته از گفتوگو با امتداد
