آقای جیمی کارتر رئیس جمهور پیشین امریکا در سن ۱۰۰ سالگی، روز ۲۹ دسامبر ۲۰۲۴ دیده از جهان فروبست. در این زمینه، تیتر سرمقاله رسانه اینترنتی جمهوری اسلامی ”ایرنا “ بسیار جالب و قابل تأمل است، «کارتر و ایران؛ تقابل سیاست و سرنوشت (۱).» احتمالاً تیتر «کارنامه کارتر در خاورمیانه» سرمقاله بهتری برای ایرنا می بود.
کارتر رئیس جمهوری بود که چهره ژئو پلیتیک خاورمیانه را تغییر داد، هر چند این تغییرات مردم ایران را با سرنوشت بسیار ناهنجار در انقلاب اسلامی رو به رو کرد که هنوز هم ادامه دارد.
سیاست خارجی و اقداماتی که آقای کارتر در دوران ریاست جمهوری و پس از آن در جهان انجام داده شایان توجه است، امّا فرجامی که ملت ایران در دوره زمامداری کارتر یافتند، میتوان از آن بعنوان یک فاجعه تاریخی یاد کرد، فصل تاریکی که در یاد ها باقی خواهد ماند.
رسانه اینترنتی بی بی سی در روز ۳۰ دسامبر ۲۰۲۴ نیز میراث باقی مانده از کارتر در خاورمیانه را بررسی کرده است (۲). و بطور خلاصه آقای کارتر را، مردی با اصول، ایمان و فروتنی توصیف می کند. دوران ریاست جمهوری کارتراز سال ۱۹۷۷ تا ۱۹۸۱، بود و مهمترین شاخص ریاست جمهوری وی شامل میانجیگری یک توافقنامه صلح تاریخی بین مصر و اسرائیل بود که که با امضاء رئیس جمهور مصر آقای انوار سادات و نخست وزیر إسرائيل مناهیم بگین در کمپ دیوید به توافق کمپ دیوید شهرت یافت.
در دوران ریاست جمهوری کارتر فاجعه انقلاب اسلامی در ایران در سال ۱۹۷۹ رخ داد که بسیاری از تحلیل گران باعث و بانی آنرا را کابینه ناکارآمد کارتر میدانند. بازخورد بی کفایتی کابینه کارتر گروگان گیری دیپلمات های سفارت آمریکا در ایران بود و فاجعه اقدامات بعدی برای آزادی آنان! رژیم اسلامی گروگان های آمریکایی را برای مدت ۴۴۴ روز نگاه داشت و آزادی آنان تنها با تهدید رئیس جمهور بعدی آمریکا آقای رونالد ریگان بود، که تهدید کرد اگر گروگان ها آزاد نشوند، در همان روز اول ریاست جمهوری به ایران حمله نظامی خواهند کرد. چرا آقای کارتر نتوانست با توجه به قدرت نظامی آمریکا چنین تصمیمی اتخاذ کند، تاکنون ناشناخته است اما آیا جز ضعف مدیریت سیاست خارجی آمریکا توجیه دیگری وجود دارد؟ به باور من نه۰ بخاطر داریم که وزیر امورخارجه وقت آمریکا آقای سایرس ونس با مسئول امنیت کاخ سفید آقای زیگبیو برژنسکی اختلاف نظر سیاسی داشت که در نتیجه آن کابینه کارتر هرگز نتوانست تصمیم منطقی جهت کمک به روند دموکراتیک انقلاب اتخاذ کند و مانع از بقدرت رسیدن مرتجع ترین قشر جامعه یعنی اخوند های شیعی شود.
کارتر در اواخر زندگی خود بعنوان فعالی خستگی ناپذیر برای یرقراری صلح، حفظ محیط زیست و صیانت از حقوق بشر تبدیل شد که به همین دلیل در سال ۲۰۰۲ جایزه صلح نوبل را دریافت کرد.
جهان فراموش نخواهد کرد که آقای کارتر و همسرش روزالین شب کریسمس ۱۹۷۸مهمان محمدرضا شاه پهلوی بود، ایران را «جزیره ثبات در منطقه خاورمیانه» اعلام داشت و قول و تعهد جوانمردانه برای پشتیبانی از وی داد. ولی طولی نکشید که حرکت انقلانی مردم ایران در کف خیابانها بصورت میلیونی شروع و بدلیل تضاد سیاست خارجی وزارت خارجه آمریکا و کاخ سفید کارتر نتوانست به عهد خود وفا کند و انتخابات ریاست جمهوری خود را بدلیل گروگانهای آمریکایی در تهران به آقای رونالد ریگان باخت.
علارغم توافقنامه کمپ دیوید، اسرائیلیها با عصبانیت منتقد جیمی کارتر هستند. آریل کاهانا، روزنامه نگار اسرائیلی هیوم در ایکس نوشته کارتر در۴۴ سال پس از پایان دوره ریاست جمهوری خود به طور پیوسته یک مواضع یهود ستیزانه داشته است. کارتر در کتاب خود که در سال ۲۰۰۶ منتشر کرد رفتار اسرائیل با فلسطینی ها را به سیستم آپارتاید آفریقای جنوبی تشبیه کرده که جنجال برانگیخت. از این پس بود که رهبران فلسطینی اغلب از این اصطلاح برای توصیف وضعیت در سرزمین های اشغالی توسط اسرائیل استفاده می کنند.
خبرگزاری ایرنا، درباره ریاست جمهوری «جیمی کارتر»، نوشته، در دوران حاکمیت محمد رضا شاه پهلوی، کارتر با تحولات پیچیدهای رو به رو بود. رسانه بدون توجه به اهدای جایزه صلح نوبل اقدامات کارتر را شعارهای حقوق بشری دانسته که با این شعار وارد کاخ سفید شده بود. خبرگزاری پیرامون زندگی نامه کارتر نوشته است «کارتر اول اکتبر سال ۱۹۲۴، شهر پلینز در ایالت جورجیای آمریکا در خانواده کشاورز بادام زمینی بدنیا آمد. مادر او پرستاری دلسوز و پرکار بود و روحیه ای آزاداندیش داشت و بخش قابل توجهی از زندگی خود را وقف مراقبت از خانوادههای سیاه پوست در جورجیا کرد. در سال ۱۹۴۶، جیمی با روزالین اسمیت ازدواج کرد و آنها در کنار یکدیگر خانوادهای با چهار فرزند بنا کردند. کارتر در سال ۱۹۷۰ فرماندار ایالت جورجیا انتخاب شد و تا هنگام ورود به کاخ سفید در این مقام باقی ماند.»
روابط نظامی ایران و آمریکا در فاصله سالهای ۱۹۷۷ تا سقوط رژیم سال ۱۹۷۹، با تغییرات زیادی روبه رو بود. ابتدا محدودیتهایی برای صدور تجهیزات نظامی به ایران بوجود امد، امّا با توجه به تصمیم استراتژیک ریچارد نیکسون که امنیت کشتی رانی در خلیج فارس و دریای عمان به کشور ایران واگذار گردیده بود، کارتر محدودیتها فروش تسلیحات به ایران را برداشت. قراردادهای جامعی برای فروش تجهیزات نظامی زمینی، هوایی و دریایی بسته شد. ولی رژیم اسلامی پس از پیروزی انقلاب در سال ۱۹۷۹ تمام این قراردادها را با پرداخت جریمه لغو کرد.
در پایان با گرامی داشت اقدامات حقوق بشری رئیس جمهور جیمی کارتر درگذشت او را به مردم آمریکا تسلیت گفته و امید بر آنکه رئيس جمهور آینده آمریکا آقای دونالد ترامپ اشتباهات سیاست خارجی ریاست جمهورهای حزب دمکرات آمریکا بویژه سوء سیاست کابینه جیمی کارتر در باره کشور و مردم ایران را جبران نمایند.
ناخدا محمد فارسی
۳۱ دسامبر ۲۰۲۴
1 – https://www.irna.ir/news/85705083/
2 – https://www.bbc.co.uk/news/live/ce98937nrqrt
