با استیضاح عبدالناصر همتی و استعفای دستوری محمد جواد ظریف، مسعود پزشکیان گزینه های زیادی برای اداره کشور بحران زده و اقتصاد ورشکسته ایران در پیش رو ندارد. پزشکیان مانند رئيس جمهورهای پیشین میتواند تا مدتی به تدارکاتچی گری ادامه دهد، یا چنانچه گزینه بهتری برای علی خامنه ای پیدا شود، از ریاست جمهوری استعفا دهد. آقای پزشکیان برابر با اظهارات انتخاباتی خود میتواند استعفا بدهد. گزینه استعفا نام او بعنوان مردی با شهامت سیاسی و خادم مردم در تاریخ معاصر ایران ثبت خواهد شد. در غیر اینصورت همانند ریاست جمهوری های پیشین منفور مردم ایران و بازیچه در دست رهبر علی خامنه ای خواهد ماند.
محمد جواد ظریف، معاونت راهبردی ریاست جمهوری، روز دوشنبه ۳ مارس اعلام داشت به توصیه رئیس قوه قضائیه از سمت خود استعفا کرده است (۱). ظریف در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که روز گذشته به «دعوت» رئیس قوه قضاییه به دیدار وی رفته و «ایشان با اشاره به شرایط کشور توصیه کردند که برای پیشگیری از فشار بیشتر بر دولت، به دانشگاه بازگردم.» ظریف در ایکس نوشته «در شش ماه گذشته با سخیف ترین توهینها، افتراها و تهدیدها نسبت به خود و خانواده ام روبرو بودم، و حتی در درون دولت نیز تلخ ترین دوران خدمت چهل ساله را گذراندم.»
جواد ظریف اگر چه چهره شناخته شده ای در سیاست خارجی ایران دارد، در باره شخصیت و خدمات مزورانه وی قبلاً یادآور بوده ام. او هرگز نتوانست بیاموزد بعنوان یک سیاستمدار خدمتگزار در کنار مردم ایران قرار گیرد. وی بعد از انقلاب اسلامی در پست های کلیدی مهمی از جمله وزیر امورخارجه در دوران ریاست جمهوری حسن روحانی نهایت کوشش داشته تا نظام اسلامی پایدار بماند. اینگونه سیاستمداران که بعضا در مردم امید هم بوجود می آوردند از حاکمیت خودکامه خامنه ای و مافیای اقتصادی وی حمایت کرده اند. می توان گمانه زد ظریف همانگونه که اظهار داشته به دانشگاه میرود و احتمالاً در سمت استادی سیاست و سیاست ورزی، خدمات مخلصانه خود به علی خامنه ای و بقاء نظام اسلامی را ادامه خواهد داد.
ساعاتی پیش از اظهارات ظریف، رسانههای ایران مانند ایرنا گزارش داده بودند که محمدجواد ظریف استعفای خود را به مسعود پزشکیان ارائه کرده است. اقدامی که تصمیم آن بدون شک از طرف بیت رهبری ابلاغ گردیده بود. افزون بر این شوک سیاسی دولت پزشکیان، به گزارش خبرنگار سیاسی ایرنا، «مسعود پزشکیان روز یکشنبه ۲ ماه مارس در جلسه بررسی استیضاح وزیر امور اقتصاد و دارایی که در مجلس شورای اسلامی برگزار شد، سعی خود را برای جلوگیری از استیضاح عبدالناصر همتی بکار برد. پزشکیان در جلسه استیضاح اظهار داشت «مشکلات اقتصادی امروز جامعه به یک نفر مربوط نمی شود و نمی توانیم همه گناه را به گردن یک نفر بیاندازیم.» سعی پزشکیان برای جلوگیری از استیضاح نتیجه ای نداشت، زیرا وکلای مجلس انتصابی راه دیگر بجز اجرای أوامر رهبر خامنه ای ندارند.
این گونه به نظر میرسد پزشکیان گزینه تدارکاتچی گری را ترجیح داده و می گوید «قبول داریم در کشور مشکل داریم و هیچکس مصون از خطا و اشتباه نیست» و اینکه او هیچ انگیزه ای برای ریاست جز خدمت به مردم ندارد. (۲) پزشکیان دروغ مصلحت آمیز سیاسی میگوید تا به بقاء نظام اسلامی که در حال فروپاشی است کمک کند. وی اظهار داشته نمی خواهد بسیاری از مسائل را مطرح کند چرا که نباید باعث شویم در جامعه ناامیدی ایجاد شود. پزشکیان خاطر نشان کرده «هنگامی که دولت را در دست گرفتیم، با ناترازی در برق، آب، سوخت از یک سو و بدهیهایی که در بخش های مختلف از جمله مطالبات گندم کاران و سایر گروه ها و اقشار مواجه بودیم.»
بعد از سخنان پزشکیان روزنامه کیهان تهران روز سه شنبه ۴ ماه مارس در بخش اقتصادی، به پزشکیان حمله ور شد که وی «اسب زین شده» اقتصادی را از دولت سیزدهم تحویل گرفت، و از پاسخگویی به مردم ایران طفره میرود. کیهان نوشته برخی مدیران و رسانههای دولت با ارائه آمارهای اشتباه و چشم پوشی بر خدمات کم نظیر و بعضاً بینظیر دولت سیزدهم که اخبار همه آنها از خبرگزاری ایرنا هم منتشر شده، ادعا کرده اند که دولت چهاردهم اسب زین شده تحویل نگرفته، حال آنکه مشکل از نابلدی اسب سواران است.
کیهان تهران اظهار داشت عمده بدهیها و ناترازیهای امروز کشور، محصول عملکرد دولتهای یازدهم و دوازدهم است که کشور را معطل برجام کرد و حاصل آن بیشتر شدن تحریمها بود. کیهان با این بیان به ظریف و حسن روحانی حمله کرده، و دوران حکومت آنان را به دهه سوخته یا از دست رفته اقتصاد ایران قلمداد کرده است. رسانه به عبدالناصر همتی حمله کرده که آمارهای غلط به مردم ایران ارایه داده است. برای مثال از تورم ۴۰ درصد، صحبت کرده است درحالی که نرخ تورم دولت دوازدهم در پایان ریاست او بر بانک مرکزی، ۴۵ و هفت دهم درصد و در پایان دولت رئیسی ۳۴ و هشت دهم بود. کیهان تهران همتی را دروغگو دانسته که در باره افزایش برابری نرخ ارز در برابر دلار آمریکا، در دولت رئيسی، انتقاد کرده امّا خودش نرخ ارز را در دولت دوازدهم، ۹۱۵۵ تومان تحویل گرفت و تا ۳۳ هزار تومان هم بالا برد و در لحظات آخر ۲۷ هزار تومان تحویل داد. این درحالی است که نرخ ارز آزاد دلار در کشور هم اکنون بالای ۹۵ هزار تومان برآورد می شود. کیهان تهران موارد بسیاری را یادآورشده که موضوع این مقاله نیست، تنها کافی است اشاره کنیم کیهان تهران که از زبان آیت الله خامنه ای صحبت میکند تمام مشکلات اقتصادی کنونی کشور را نادانی دولتمردان مسعود پزشکیان رقم زده که «اسب زین شده ای» را تحویل گرفته اند ولی اسب سواری بلد نیستند!!
رسانه اینترنتی رادیو فردا، ۴ مارس ۲۰۲۵، مقاله ای منتشر کرد با سرمقاله «اخراج همتی و ظریف؛ دولت «وفاق ملی» یا دولت دوم ابراهیم رئیسی؟» وی اظهار داشته همتی از ابتدا چهرهٔ محبوبی در بین اصولگرایان و نمایندگان مجلس نبود، اما استیضاح او اقدامی علیه دولتی است که با شعار سیاست زدایی بر سر کار آمد.
همان گونه که در بالا یادآور شدیم همتی اقتصادی رو بزوال را به ارث برد که با توجه به حکومت سوداگران اقتصادی و حکومتی خودکامه امکان بهبودی در آن نبود. پزشکیان نتوانست در برابر اصولگرایان که مجلس را اشغال کرده اند از همتی حمایت کند. افزون براین تاکنون نامشخص است که چرا خامنه ای اجازه داد همتی را با استیضاح اخراج کنند. خامنه ای میتوانست با اشاره ای از اقدام نمایندگان مجلس برای استیضاح همتی جلوگیری کند (۳).
یکی از اقدامات همتی شوک درمانی و کنار گذاشتن مداخلات با پذیرش نوسانات بازار در کوتاه مدت بود که جواب نداد، اما تلاش او برای نزدیک شدن به ارز تک نرخی عرصه را تا حدی بر رانت خواری بسته بود و از این زاویه، مافیای اقتصادی شرکت سهامی خودکامگی با ریاست علی خامنه ای را خشمگین کرده بود. عامل اصلی ناترازیهای انرژی، تورم بالا، بیکاری و بدکاری و افزایش فقیران در کشور، سیاستهای کلان علی خامنهای بهعنوان رهبر جمهوری اسلامی است که ادارهٔ عقلانی و بروکراسی متعارف را در چارچوب اقتصاد مافیایی شرکت سهامی خودکامگی و دیدگاههای ایدئولوژیک در برابر دنیای واقعیت ها کنار زده است.
جایگاه محمدجواد ظریف در تبیین و تبلیغ برای پروژهٔ «وفاق ملی» با استعفای وی با شکست زودهنگام روبرو شد. وی در نظر داشت بین دو جناح حکومت، مصالحه ایجاد کند. و نشان دهد که حکومت از تندروی دور و حرکت به سوی میانه را پیگیر شود. اما نهاد ولایت فقیه با توجه به نگاه به شرق خامنه ای بویژه روسیه و گزینه وی در پروژه تکمیل خودکامگی قابل قبول نبود. شاید به توان کناره گیری ظریف را مخالفت رئيس مجلس محمدباقر قالیباف از فراکسیون پایداری ها ارزیابی نمود، امّا علت اصلی را باید در بیت رهبری جستجو کرد. ظریف برای بازگشایی روزنه امیدی در پروژهٔ «وفاق ملی» برنامه ریزی داشت، ولی این پروژه با خواست های اقتصاد مافیایی خامنه ای سازگاری نداشت؛ نقاق بین دو جناج اصولگرایان و اصلاح طلبان برای خامنه ای بیشتر مورد توجه است تا «وفاق ملی». بنابراین پروژه «وفاق ملی» که در مانیفست ریاست جمهوری پزشکیان آمده با حذف ظریف و همتی به محاق رفت.
مسعود پزشکیان در اجرای پروژه «وفاق ملی» شکست خورد و صفت تدارکاتچیگری را بجای وفاق ملی برای اجرای اوامر خامنه ای برگزید. وضع اقتصادی کشور بسیار متشنج و نابسامان است. امکان امرار معاش برای مردم فقیر در دهکه های ۵ به پایین غیرممکن گردیده. نظام اسلامی با تحریم های تازه دولت جدید آمریکا نیز روبرو است، بویژه مشکل برنامه اتمی ایران با آژانس اتمی بین المللی و مذاکرات بین ایران و آمریکا. در این راستا فرامین اجرایی ترامپ در باره ایران بسیار سخت ارزیابی می شود. تحریم های اقتصادی کمرشکن برعلیه ایران شروع شده، و درآمد ایران از نفت و فراآورده های نفتی کاهش چشم گیری داشته و با تحریم نفتکش ها امکان دور زدن تحریم برای صدور نفت نیز وجود نخواهد داشت. فرمان ترامپ برای عدم دسترسی نظام اسلامی به بمب اتمی نیز از دیگر فرامین صادره دولت ترامپ می باشد. آمریکا و إسرائيل بارها اعلام داشته اند نرخ تغلیض اورانیوم ۶۰ در صدی و بالاتر که برای ساخت سلاح هسته می باشد را تحمل نخواهند کرد. در این راستا آمریکا تعدادی بمب افکن های «بی-۵۲» به خاورمیانه اعزام داشته و با رزمایش در آسمان غرب خاورمیانه اقتدار و امکانات آمریکا و اسرائیل برای هدف قرار دادن تأسیسات اتمی ایران و جلوگیری از ساخت بمب اتمی را به نمایش گزاردند.
از سویی نظام اسلامی با توجه به تجربیات گذشته کوشش دارد مذاکرات اتمی ایران با آمریکا را تا اکتبر ۲۰۲۵ که قرارداد برجام به پایان میرسد به تعویق بیاندازد. و از طریقی از اجرایی شدن مکانیزم ماشه که تمام تحریم های سازمان ملل را برمیگرداند جلوگیری شود. برابر با گزارشی در رسانه ایران اینترنشال، روز ۵ مارس ۲۰۲۵، کاخ کرملین اعلام کرده در نشست عربستان سعودی برای مذاکره درباره صلح در اوکراین، موضوع ایران نیز بین روسیه و آمریکا مورد بحث قرار گرفت اما هیچ ابتکار مشخصی مطرح نشد. سخنگوی کرملین دیمیتری پسکوف افزود انتظار میرود، ایران موضوع مذاکرات آینده مسکو با واشینگتن نیز باشد (۴). سخنگوی کرملین همچنین اعلان داشت روسیه برای میانجیگری بین ایران و آمریکا درباره برنامه اتمی ایران آمادگی دارد. ایران اینترنشال از پایگاه خبری بلومبرگ گزارش داد که «روسیه با کمک به دولت دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، برای برقراری ارتباط با ایران در موضوعات مختلف از جمله برنامه هستهای تهران و حمایت از گروههای ضدآمریکایی منطقه موافقت کرده است.» امّا این خبر بعد از مدتی از طرف آمریکا تکذیب شد. ولی پسکوف در زمینه مذاکرات آمریکا و روسیه تاکید کرد که مشکل پرونده هستهای ایران باید صرفا «از طریق روشهای سیاسی و دیپلماتیک صلحآمیز» پیگیری و حل شود.
روسوفیل های نظام اسلامی بویژه رهبر آیت الله علی خامنه ای براین باورند پوتین با میاجیگری بین ایران و آمریکا مشکل اتمی ایران با آمریکا را حلّ و تحریم های آمریکا برعلیه ایران برداشته خواهد شد. در این راستا علی مطهری، نایب رییس پیشین مجلس نیز اعلام کرد که «روسیه در حال توافق با آمریکا بر سر اوکراین و رفع تحریمهای خود است» و بعید نیست که ایران را «به درخواست آمریکا قربانی کند؛ همانطور که در سوریه پشت ایران را خالی کرد.»
ناخدا محمد فارسی
۸ مارس ۲۰۲۵
2 – https://www.irna.ir/news/85766352/
4 – https://www.iranintl.com/202503058738
