مصاحبه صلاحالدین خدیو با ایران فردا
در اقدامی تاریخی ،اوجالان با خلع سلاح پ.ک.ک و واردشدن در یک فرآیند دموکراتیک مواففت کرده است. از نگاه شما چه انگیزه ها و دلایلی اوجالان را به این امر متمایل کرده است؟
پیام اوجالان دو بخش بود. یک بخش دیدگاه جدیدی بود که درباره ی مسئلهی کرد و راهکارهای آن مطرح کرده بود. ایشان بوضوح ضمن نقد کمالیسم و ناسیونالیسم مبتنی بر خاک و خون ترکیه، از راهبرد جنگ رهایی بخش و دیدگاه سوسیالیستی پ.ک.ک هم انتقاد کرد.
حرف اصلی وی بازگویی دیدگاه های لیبرال در زمینه ی مهار و مدیریت تنش در جوامع چند قومی بود. امری که در میان رهبران کرد و ناسیونالیسم کلاسیک کرد تا حدی بی سابقه است.
در بخش دوم خواهان انحلال و خلع سلاح پ.ک.ک شد که به زعم وی یک سازمان کهنه و مخلوق شرایط جنگ سرد است.
این خواسته ها احتمالا محصول مذاکره با دولت ترکیه بر سر مواردی چون تعدیل قانون اساسی و اعطای حقوق بیشتر به کردها و انجام اصلاحات به قول خودش در جمهوری جدید ترکیه است.
دولت ترکیه دهه هاست که با پ.ک.ک درگیر جنگ و رقابت است، در مقطع کنونی اردوغان با خلع سلاح و انحلال این گروه دقیقا به دنبال چه اهدافی است؟ آیا می توان بین تحولات اخیر سوریه (سقوط بشار اسد) و توافق اردوغان با پ.ک.ک ارتباطی برقرار کرد؟
هم با تحولات سوریه در ارتباط است، هم با تحولات داخلی ترکیه.
از دومی آغاز می کنم. اردوغان بدنبال بر هم زدن اتحاد عملی است که میان حزب جمهوریخواه خلق و حزب کردی برابری و دمکراسی یا دم پارتی وجود دارد.
آکپارتی دنبال تصفیه و انهدام اصلی ترین رقیب خود یعنی حزب ج ه پ است. اردوغان برای کاندیداتوری مجدد نیاز به تغییر قانون و ۵۷ رای دم پارتی در پارلمان دارد.
در واقع از طریق دادن برخی امتیازات به کردها می خواهد حکومت خود را مادام العمر کند و نهادهای سیاسی را بی اثر سازد.
مسئلهی دیگر او موجودیت خودمختار کردها در سوریه است. اردوغان دنبال تک خور کردن سوریه و گرفتن جای ایران و روسیه در آن است.
حملهی مستقیم به کردهای سوری، ریسک به خطر افتادن روابط به نسبت نزدیکش با ترامپ را در بر دارد.
از موضع نهایی ترامپ هم دربارهی خروج نیروهای آمریکایی از سوریه مطمئن نیست. در ضمن با هراس حمایت اسرائیل از کردها روبروست.
صلح با پ.ک.ک می تواند به تلطیف رابطهی تنش آمیز فعلی با کردهای سوریه بینجامد.
در یک چشم انداز بلندپروازانه تر بدنبال آن است مانند دوره ی عثمانی کردستانات ترکیه، عراق و سوریه را با خود همراه سازد.
تحولات رخ داده در روابط کردهای ترکیه با دولت اردوغان چه تاثیری بر کردهای دیگر کشورهای خاورمیانه یعنی سوریه عراق و ایران خواهد گذاشت؟
بستگی دارد روند آشتی به نتیجه برسد یا خیر. اگر ترکیه بتواند چالش پ.ک.ک را از سر راه بردارد، طبعا به معنی حذف یک مشکل مهم امنیتی در کشور خواهد بود. همانطور که گفته شد خود بخود گره کردستان سوریه هم باز خواهد شد.
در کردستان عراق هم ترکیه با جناح بارزانی ها روابطی نزدیک دارد. در صورت توفیق روند صلح، جناح طالبانی هم که به پ.ک.ک نزدیک هستند، در مدار آنکارا قرار می گیرند.
اما مسائل و روند حوادث همیشه مطابق امیال و آرزوها پیش نمی روند. باید منتظر تحولات و اتفاقات ریز و درشت در منطقه ماند و درصد توفیق روند آشتی را ارزیابی کرد.
به گمانم امور چندان هم وفق مراد نیست و جنگ چه در قندیل و چه سوریه علیرغم آتش بس یک طرفه ی پ.ک.ک متوقف نشده است.
قرار بود در نوروز پیامی ویدیوئی از طرف اوجالان پخش شود که انجام نشد.
به دنبال بازداشت اکرم امام اوغلو صحنه سیاسی ترکیه این روزها بار دیگر ملتهب است و در شهرهایی مثل استانبول و آنکارا شاهد به میدان آمدن مخالفان اردوغان هستیم از نظر شما دموکراسی در ترکیه به چه سمت و سویی در حال حرکت است؟
به عقیده ی من این مساله ضربه ای بزرگ به حکومت قانون و دمکراسی نحیف ترکیه بود.
بیست سال پیش به مخیلهی کسی خطور نمی کرد که روزی زمامداری اسلام گرا روی کار بیاید و رهبر حزب کمال آتاترک را به اتهام همکاری با پ.ک،ک و قندیل روانهی زندان سازد.
این اتفاق افتاد و اکرم امام اوغلو وارث سیاسی آتاترک و به احتمال قوی رهبر آتی ترکیه راهی محبس شد.
تحلیل گران به درستی این بازداشت ها را سیاسی و قسمی کودتا علیه قانون اساسی توصیف کردهاند.
اکرم امام اوغلو شهردار استانبول یک رقیب سیاسی جدی برای اردوغان است که با چالش هایی از قبیل زوال محبوبیت و رکود و تورم اقتصادی مزمن روبروست.
آقای امام اوغلی نامزد حزب جمهوری خواه خلق در انتخابات ریاست جمهوری است و شکست دادنش برای اردوغان کاری ساده نیست.
حزب حاکم ترکیه با کودتای امروز در قلب سیاسی و اقتصادی کشور، رسما به بزرگ ترین حزب اپوزیسیون اعلام جنگ داد.
روند سرکوب عریان اپوزیسیون که با حذف و منزوی سازی حزب کردی دم پارتی آغاز شده بود، با این اقدام وارد مرحلهای تازه شد.
چندین سال است که با رشد استبداد اردوغان دیگر ترکیه نه تنها یک دمکراسی معیوب تلقی نمی شود، بلکه در عداد حکومت های اقتدارگرا قرار گرفته است.
با این وجود هم هنوز چند پله از روسیه بالاتر قرار داشت که دمکراسی به کلی در آن مرده است.
با حوادث امروز اردوغان نشان داد که کاملا به راه پوتین می رود.
پوتین در سال های ۲۰۱۵ و ۲۰۲۳ به ترتیب جدی ترین رقیبان سیاسی اش بوریس نمتسوف و آلکسی ناوالنی را به قتل رساند و انتخابات ریاست جمهوری را به تانگویی تک نفره تبدیل کرد.
از امروز ترکیه به دولتی شبیه روسیه بدل شده و دستگاه قضایی و نهاد انتخابات کاملا بی اعتبار شده اند
همانگونه که گفته شد ،روند ادعایی صلح با کردها هم تلاشی برای یارگیری به مقصود مادام العمر کردن حکمرانی اردوغان است.
پشتیبانی شرمگینانه ی حزب افراطی حرکت ملی از کودتای امروز به نحوی موید این ادعاست.
به باور من این تحولات، حتی روند آشتی با کردها را هم به خطر می افکند. چرا که سویه ی تاکتیکی و ابزاری آن را برملا و طبعا پ.ک.ک و سازمان های اقماری آن را نسبت به نیت واقعی دولت بدگمان می سازد.
تحولات منتهی به سقوط بشار اسد، ترکیه را در جایگاه قدرتی تاثیرگذار در معادلات سیاسی خاورمیانه و رقیبی برای اسراییل در نظم آینده منطقه قرار داده است . از نگاه جنابعالی شکنندگی و بی ثباتی سیاسی در ترکیه چه تاثیری بر رقابت ها و صف بندی های سیاسی در خاورمیانه برجای خواهد گذاشت؟
ترکیه امروز به لحاظ نفوذ منطقه ای دز جایگاهی مناسب قرار گرفته است. به نحوی مشابه جایگاه منطقه ای ایران پس از حمله ی آمریکا به عراق و تحولات پس از انقلاب های بهار عربی.
دست ترکیه به لحاظ اقتصادی از ایران برتر است، اما با همان چالش هایی مواجه می شود که ایران را در نهایت ناکام کرد.
وضع اقتصادی ترکیه در کل مطلوب نیست و بر اثر ناارامی های اخیر پرسش های جدی دربارهی ثبات سیاسی آن ایجاد شده است.
پیگیری یک سیاست خارجی تهاجمی برای یک قدرت متوسط هزینه بردار است و ممکن است ترکش ها و تلاطمات آن به عرصهی سیاست داخلی هم بازگردد.
صد البته سیاست خارجی سخت ترکیه در خارج امتداد روند رو به افزایش استیداد در داخل است.
اردوغان کمبود مشروعیت در داخل را از طریق یک دستور کار ملی گرایانه در خارج جبران می کند.
از این رو هرگونه شکست یا عقب نشینی در خارج، تاثیرات سلبی و منفی روی پایگاه سیاسی جریان حاکم در داخل می گذارد.
تعارض منافع با اسرائیل در سوریه هم مزید علت است و ممکن است آنکارا را به سمت انتخاب های سخت سوق دهد.
اخیرا اسرائیل بابمباران یک پایگاه نطامی در تدمر سوریه، صراحتا خطوط قرمزش را برای ترکیه ترسیم کرد.
قرار بود یکی از بزرگترین پایگاه های نظامی خارجی در این منطقه ساخته شود که پیشاپیش اسرائیل آن را بمباران کرد و نشان داد اجازه ی یکجانبه گرایی به ترکیه نمی دهد.
ایران فردا
