پس از جنگ ۱۲ روزه اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، روز پنجشنبه ۲۱ اوت ۲۰۲۵ و در سالروز صنایع دفاعی ایران، اظهار داشت که موشکهای پرتابشده از سوی ایران که به اهدافی در داخل اسرائیل اصابت کرد، ساخت چند سال گذشته صنایع دفاعی ایران بوده است. او مدعی شد که رژیم صهیونیستی در جنگ ۱۲ روزه شکست خورده، اما رسانههای اسرائیلی با سانسور اخبار، اجازه ندادند مردم آن کشور از نتایج جنگ باخبر شوند (۱).
این در حالی است که رسانههای بینالمللی و بهویژه مردم ایران از طریق رسانه ها و شبکههای اجتماعی جریان جنگ را بهطور کامل دنبال کردند. شکست سنگین جمهوری اسلامی در صدر گزارشهای رسانههای معتبر جهان قرار گرفت. حتی رسانههای اسرائیلی نیز گزارش دادند که گرچه تعدادی از موشکهای ایران توانست از سامانههای پدافندی عبور کرده و خساراتی وارد آورد، اما ۸۵ تا ۹۰ درصد آنها رهگیری و منهدم شدند. بنابراین، ادعای سردار نصیرزاده درباره سانسور رسانهای اسرائیل صادقانه و به دور از لاف زنی به نظر نمیرسد.
واقعیت آن است که نصیرزاده در پی پنهانکردن شکست فاحش سپاه پاسداران است. او بهخوبی آگاه است که پیش از از اغاز تهاجم ۱۲ روزه اسرائیل مقدار زیادی توان دفاعی ایران را از بین برد، بطوریکه جنگندههای اسرائیل از جمله اف-۳۵ رادارگریز بدون هیچ مانعی وارد آسمان بیدفاع ایران شدند. اسرائیل تتمه سامانههای پدافندی را در همان ساعات نخست حمله منهدم کردند و سپس بمبافکنهای اف-۱۵ با موشکهای هایپرسونیک اهداف مورد نظر را نابود کرده و بدون تلفات به پایگاههای خود بازگشتند. خساراتی که به ایران تحمیل شد، اعم از نابودی تأسیسات دفاعی، کشتهشدن فرماندهان سپاه و دانشمندان هستهای، با خسارات اندک اسرائیل قابل مقایسه نبود.
علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، یک روز بعد از توقف جنگد، در مصاحبه با وبسایت رهبر جمهوری اسلامی اظهار داشت که «جنگ میان ایران و اسرائیل هنوز تمام نشده است» و مقامات نظامی باید همچنان آماده باشند. همچنین علی خامنهای روز یکشنبه ۲۴ اوت در مشهد، اسرائیل را «سرطان مهلک منطقه» خواند و بر لزوم نابودی آن تأکید کرد. او بار دیگر مواضع خصمانه علیه غرب و اسرائیل را تکرار نمود، بیآنکه به گروگانگیری ۴۴۴ روزه دیپلماتهای آمریکایی که یکی از ریشههای اصلی خصومت ایالات متحده با جمهوری اسلامی است اشاره کند.
سردار نصیرزاده ادامه جنگ ۱۲ روزه را همانند جنگ ۸ ساله با عراق «دفاع مقدس» توصیف کرد و مدعی شد جمهوری اسلامی بدون تکیه بر منابع خارجی و تنها با تجهیزات بومی دشمن را شکست داده است! این در حالی است که تحلیلگران نظامی گزارش دادهاند تنها شمار اندکی از موشکهای ایران توانستند از لایههای متعدد پدافندی اسرائیل، از جمله گنبد آهنین، فلاخن داود، پیکان و تاد، عبور کنند و خسارات محدودی به بار آورند. در مقابل، اسرائیل با پشتیبانی کامل آمریکا و غرب و حتی همراهی برخی از کشورهای منطقه برتری قاطع نظامی خود را نشان داد.
نصیرزاده در بخش دیگری از سخنانش از «موشکهای بسیار پیشرفتهتر» سخن گفت و تلویحاً به موشک خرمشهر-۴ اشاره داشت. حتی گفته میشود که وی از موشکهای هایپرسونیک چندکلاهکی نیز سخن گفته است . اما کارشناسانی مانند فرانک گاردنر، خبرنگار نظامی بیبیسی، تأکید دارند که چنین ادعاهایی بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد، زیرا توسعه واقعی این فناوری تنها در اختیار قدرتهای بزرگی مانند آمریکا، چین و روسیه است و حتی بریتانیا نیز توان رقابت ندارد.
به همین دلیل رقابت جهانی بر سر توسعه این موشک ها بسیار شدت یافته است. ویلیام فریر، عضو امنیت ملی از اندیشکده شورای ژئواستراتژی، میگوید: «این تنها یکی از اجزای تصویر گسترده تر رقابت ژئوپلیتیکی نوظهوری است که بین بازیگران کشور ها مشاهده می کنیم. چنین رقابتی از هنگام دوران جنگ سرد تا کنون بی سابقه است.»
برابر با گزارش فرانک گاردنر سرعت و مانورپذیری موشک های هایپرسونیک با چند کلاهک جنگی (متعارف یا اتمی) با ارزش بالا ارزیابی می شود (۲). بدلیل اینکه کلاهکهای موشک مسیر ثابتی را دنبال نمیکنند، همراه با سرعت بالای پنج برابر سرعت صوت یا بیشتر، برای ردگیری و انهدام آنها با سیستم های پدافندهوایی موجود مشکل، یا لااقل بسیار پرهزینه خواهد بود. از هنگامی که کلاهک ها وارد جو زمین شوند تا هنگام برخورد به هدف فرصت زیادی برای ردگیری و انهدام وجود ندارد، بویژه که این کلاهک ها در مسیر برنامه ریزی شده تغییر مسیر می دهند.
سازمانهای تولید پدافندهوایی پیشرفته در حال بررسی و تولید تجهیزات پیشرفته تری هستند که، در بالای جو و داخل جو زمین امکان رد گیری این نوع موشک ها را داشته باشند، هر چند تولید چنین پدافندی ممکن است اما بسیار پر هزینه و زمان بر خواهد بود. با پیشرفت هوش مصنوعی و سایر فناوریهای نوظهور مانند پدافند لیزری احتمالاً هزینه تولید چنین پدافند کارآئی تغییر کرده و کمتر خواهند شد.
تام شارپ، فرمانده سابق نیروی دریایی سلطنتی و متخصص جنگهای ضد هوایی، میگوید: “موشک های هایپرسونیک ماهیت جنگ را آنقدر تغییر ندادهاند که چارچوبهای زمانی عملیات را تغییر دادهاند.” «اصول اولیه نیاز به ردیابی دشمن، شلیک به آنها و سپس مانور موشک در اواخر برای رسیدن به هدف متحرک (مزیت بزرگ کشتیها) هیچ تفاوتی با موشکهای قبلی، چه بالستیک، چه مافوق صوت یا مادون صوت، ندارد، تنها زمان کمتری برای ردگیری خواهید داشت.»
لازم به توضیح است که جستجوگر و ردگیرهای موجود حساسیت لازم برای این فناوری را ندارد و این امر واشنگتن را نگران کرده است. سرویس تحقیقات کنگره ایالات متحده هشدار داده است «مقامات دفاعی ایالات متحده اعلام کردهاند که طراحی حسگرهای زمینی و فضایی موجود برای شناسایی و ردیابی تجهیزات موشکی جدید مافوق صوت کافی نیستند.»
در صحنه بینالمللی، جمهوری اسلامی انتظار داشت روسیه در جنگ ۱۲ روزه به یاریاش بشتابد، اما مسکو تنها به محکومیت لفظی عملیات اسرائیل و آمریکا بسنده کرد (۳). اسناد منتشرشده از دستگاه امنیتی روسیه نشان میدهد که مسکو در عین همراهی تبلیغاتی با تهران، در عمل به دنبال حفظ روابط استراتژیک با تلآویو بوده و از شکلگیری برنامه تسلیحات هستهای ایران نگران است. این موضوع حتی ممکن است سبب بروز تنشهای پنهان میان دو کشور شده باشد .
پژوهش های منتشرشده در نشریه “اینسایدر” بر پایه اسناد درزکرده از “اداره اول” افاسبی (ضدجاسوسی روسیه) در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، از تنشهای پنهان در روابط مسکو و تهران حکایت دارد (۴). بر أساس این اسناد، دستگاه امنیتی از فعالیتهای اطلاعاتی ایران در خاک روسیه، تلاش برای جذب دانشمندان و کارمندان، علاقه به فناوریهای نوین هستهای و تسلیحاتی و نیز گسترش نفوذ در میان جمعیت مسلمان روسیه نگران است. همزمان، روسیه نیز عملیات پوشیده در ایران انجام میدهد تا از چرخش تهران به سوی غرب جلوگیری کند. پژوهش گران میگویند این اسناد “احتمالاً اصل” هستند، هرچند نمیتوان آنها را بخشی از یک اقدام عملیاتی برای بهبود وجهه مسکو در اسرائیل و آمریکا تلقی کرد .
نتیجه اینکه ، جمهوری اسلامی ناامید از حمایت مؤثر روسیه، احتمالاً وابستگی خود را به چین افزایش خواهد داد. با این حال، چشمانداز تغییر وضعیت برای نظام اسلامی چندان روشن نیست. در چهار دهه گذشته این حکومت منشاء بیثباتی در منطقه بوده و اکنون بیش از هر زمان دیگری در انزوا قرار دارد. نصیرزاده بهخوبی میداند که در صورت تکرار حمله اسرائیل با حمایت آمریکا، نظام اسلامی توان مقاومت نخواهد داشت.
چهار دهه پس از استقرار جمهوری اسلامی، این حکومت همچنان موجب بیثباتی در منطقه است. ادعاهای نصیرزاده درباره «پیروزی» و «موشکهای پیشرفته» بیش از آنکه واقعیت داشته باشد، جنبه تبلیغاتی دارد ، بطوریکه واقعیت میدانی خلاف انرا نشان داده است.
با این وجود، خامنهای در ۲۴ اوت بار دیگر بر طبل جنگ کوبید و هرگونه امکان گفتوگو، اعتمادسازی و همکاری منطقهای را مسدود کرد. در نتیجه چشمانداز تغییر مسیر جمهوری اسلامی از طریق اصلاح یا کوشش های مدنی در شرایط کنونی بسیار ضعیف به نظر میرسد.
ناخدا محمد فارسی
۲۶ اوت ۲۰۲۵
1 – https://www.irna.ir/news/85917984/
2 – https://www.bbc.co.uk/news/articles/cgeqj1q8gj4o
3 – https://www.dw.com/fa-ir//a-73710406
4 – https://theins.ru/en/inv/282473
