امتداد-علیرضا مکی: امروز انتخابات پارلمانی عراق درحالی برگزار می شود که این کشور در حال سیر یک تحول امنیتی و اقتصادی عمده است.عراق با جمعیتی در حدود 46 میلیون نفر در سال 2022 رشد اقتصادی 8 درصدی را رقم زد. گرچه از آن سال تا کنون به دلیل مجموعه ای از عوامل مختلف این رشد کاهنده بوده تا جایی که رشد اقتصادی آن در سال 2024 به منفی 1.5 درصد رسیده است . اما مجموع شاخص های امنیتی و اقتصادی عراق نشان از آن دارد که این کشور تحت رهبری شیاع السودانی نخست وزیر و سیاست وی در حفظ تعادل میان واشنگتن و تهران به تدریج در حال خروج از وضعیت جنگی است و ثبات امنیتی این کشور در حال بهبود است.
نمونه بارز این وضعیت با ثبات نسبی را می توان در عدم درگیر شدن عراق در بحران های منطقه ای پس از هفت اکتبر از جمله نبرد 12 روزه میان ایران و اسرائیل دید.
در این شرایط به نظر میرسد که انتخابات امروز عراق حول یک سئوال محوری خواهد چرخید و آن نحوه شکل گیری و چینش ساختار امنیتی منطقه ای عراق مخصوصا در رابطه با واشنگتن و تهران خواهد بود . در این رابطه باید در نظر داشت که ائتلاف حامی دولت عراق موسوم به ائتلاف توسعه و بازسازی بر محوریت سیاستهای دولت فعلی به رهبری محمد شیاع السودانی به معنی حفظ توازن شکننده ای میان تهران و واشنگتن تاکید دارد. در این میان شکاف فزاینده میان اعضا بیت شیعی در مورد رابطه با تهران مخصوصا با تضعیف جایگاه و موقعیت منطقه ای تهران بعد از نبرد 12 روزه می تواند تهران را در مذاکرات تشکیل دولت در جایگاه ضعیف تری قرار دهد . اما این همه داستان نخواهد بود.
احزاب کردی نیز که به طور سنتی بین دو طیف طرفدار تهران به رهبری سلیمانیه و خاندان طالبانی و طرفدار واشنگتن به رهبری اربیل و خاندان بارزانی تقسیم شده است با افزایش سهم ترکیه در سیاست کردی عراق وضعیت تهران را تحت تاثیر قرار داده است. ترکیه که در طول سال های گذشته نه تنها حضور و نفوذ اقتصادی قابل توجهی را چه در حوزه تجارت دو جانبه و چه در حوزه سرمایه گذاری در عراق به دست اورده است این روز ها به دنبال کسب سهمی از جاده توسعه عراق است.
دولت سودانی نیز طی دوران نخست وزیری خود گام های بزرگی را جهت نزدیکی هر چه بیشتر اقتصادی به آمریکا برداشته است. از امضا قرارداد همکاری جامع اقتصادی با واشنگتن تا دادن قراردادهای توسعه میدان های بزرگ نفت و گاز عراق به شرکت های آمریکایی نظیر اکسون موبیل. در این میان امضا قرارداد توسعه یک میدان نفتی بزرگ در جنوب بصره نزدیک به مرز ایران در سفر ترامپ به خلیج فارس را میتوان یکی از نمونه های مهم چنین رویکردی دانست. همچنین تلاش های دولت سودانی جهت خلع ید شرکت نفتی روسی لوک اویل از میدان نفتی قرنه غربی 2 به عنوان یکی از بزرگترین میادین نفتی عراق و اخراج کارمندان خارجی آن به واسطه تحریم های واشنگتن را یکی از این موارد دانست.
به یادداشته باشیم که دولت سودانی بر خلاف تمام دولت های پیشین عراق در مورد کنترل فدرال رزرو بر بانک مرکزی عراق نه تنها اعتراضی ابراز نکرده بلکه مذاکرات پیشین در مورد نحوه واگذاری کنترل کامل دولت بر بانک مرکزی را نیز با طرف امریکایی بدون نتیجه رها کرده است.
اما در عین حال سودانی مراقب است که در وضعیت آشفته فعلی حاضر حساسیت های تهران را به صورت مستقیم مورد حمله قرار ندهد. از این رو موضع مقتدی صدر مبنی بر سیاست استقلال عراق از سیاست های تهران و نزدیکی بیشتر به جامعه عربی را به عنوان پشتوانه ای جهت اجرای سیاست های دولت جهت دوری تدریجی از تهران و نزدیکی بیشتر به واشنگتن تلقی نموده است.
از این رو به نظر میرسد که مجموع تراکنش های داخلی منطقه ای و بین المللی عراق در جهت تضعیف نفوذ ایران در عراق و تضعیف جایگاه منطقه ای تهران در حال شکل گیری است. انتخابات عراق نیز در چنین شرایطی در حال برگزاری است و به نظر نمیرسد که نتایج این انتخابات علیرغم پیروزی اولیه ائتلاف های شیعی به نقطه ای غیر از خروج تدریجی اما فزاینده تهران از معادلات امنیتی داخلی و منطقه ای عراق منجر شود.
نکته بسیار قابل توجه در این میان این است که عراق به دلیل محدودیت های ژئوپلیتیک خود نسبت به ایران از نظر تمام کارشناسان ژئوپلیتیک تهدید امنیتی اول ایران در حوزه بلافصل امنیتی کشور خواهد بود. خروج تدریجی ایران از ساختار معادلات سیاسی و اقتصادی عراق همگام با تضعیف جایگاه منطقه ای تهران و افزایش وزن و جایگاه منطقه ای عراق مخصوصا بعد از احداث کریدور توسعه که به عمد ایران را از آن دور نگه داشته اند می تواند در اینده منجر به ایجاد شرایط نا امنی در روابط میان تهران و بغداد تلقی شود.
