با گذشت دو هفته از شدیدترین حملات هوایی ایالات متحده و اسرائیل به زیرساختهای نظامی ایران، نهتنها نشانهای از پایان درگیری دیده نمیشود، بلکه ابعاد بحران روزبهروز عمیق تر و پیچیدهتر میشود. جمهوری اسلامی با ادامه حملات موشکی و پهپادی به منافع آمریکا و کشور های عربی ، عملاً چالش تازهای در برابر راهبرد نظامی آمریکا و اسرائیل ایجاد کرده است.
سپاه پاسداران اعلام کرده که «اجازه صادرات حتی یک لیتر نفت» از منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز را نخواهد داد. در همین راستا، سردار علی عبداللهی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء، در بیانیهای اعلام کرد که آیتالله مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی که در ۸ مارس به این سمت انتخاب شد، همراه با نیروهای مسلح خواستار «انتقام» از دشمنان هستند. او تأکید کرد «پایانی برای جنگ وجود ندارد و اراده رهبری، مردم و نیروهای مسلح برای انتقام از دشمنان از هر زمان دیگری استوارتر است.»
در مقابل، مواضع دولت آمریکا درباره روند جنگ گاهی متناقض به نظر میرسد. دونالد ترامپ در گفتوگویی با خبرنگاران در فلوریدا مدعی شد که عملیات نظامی «بسیار جلوتر از برنامه» پیش میرود و احتمال دارد «خیلی زود» پایان یابد (۱). با این حال، بر اساس گزارشهایی از رسانههای آمریکایی، نشانگر انست که مشاوران او نسبت به طولانی شدن جنگ و پیامدهای اقتصادی آن، بهویژه افزایش قیمت نفت، ابراز نگرانی کردهاند.
در تهران نیز نشانهای از عقبنشینی دیده نمیشود. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرده است که “مذاکره با آمریکا دیگر در دستور کار تهران نیست و حملات موشکی ادامه خواهد یافت” (۲). او همچنین تأکید کرد که انتخاب مجتبی خامنهای به رهبری جمهوری اسلامی نشانهای از ادامه سیاست تقابل با آمریکا و اسرائیل است.
در همین حال، ارزیابیهای داخلی اسرائیل نیز حاکی از تردید درباره نتایج جنگ است. به گزارش رویترز، یک مقام ارشد اسرائیلی در گفتوگوهای محرمانه اذعان کرده است که هیچ تضمینی وجود ندارد حملات نظامی به فروپاشی حکومت ایران منجر شود (۳). افزون بر این، تاکنون نشانهای از قیام مردمی در داخل ایران در پی بمبارانها مشاهده نشده است.
بنیامین نتانیاهو نیز در اظهاراتی تأکید کرده است که اگرچه اسرائیل امیدوار است مردم ایران «یوغ استبداد» را کنار بزنند، اما در نهایت این تصمیم به خود آنان بستگی دارد. گیدئون ساعر، وزیر خارجه اسرائیل، نیز در نشست محرمانهای با دیپلماتهای خارجی از تعیین جدول زمانی برای این عملیات نظامی خودداری کرده است؛ اقدامی که نشان میدهد تلآویو نیز پایان سریع جنگ را محتمل نمیداند.
در سطح نظامی، یکی از مهمترین اهداف آمریکا حفظ امنیت تنگه هرمز و جلوگیری از اختلال در جریان انرژی جهانی است. با این حال، گزارشها از افزایش تهدیدها در این منطقه حکایت دارد. طبق گزارش رویترز، تا کنون ۶ کشتی تجاری و تانکر های نفتی در خلیج فارس و نزدیکی تنگه هرمز هدف موشک قرار گرفته و اسیب دیده اند، که نشاندهنده تشدید ناامنی در مسیر اصلی انتقال نفت جهان است.
کارشناسان مؤسسه دفاع از دموکراسیها معتقدند بازگشایی کامل تنگه هرمز نیازمند دو اقدام اساسی است: نخست، از بین بردن تهدید موشکی، مینهای دریایی، پهپادها و قایقهای تندرو ایران؛ و دوم، ایجاد کاروانهای دریایی تحت حفاظت ناوشکنها، جنگندهها و هلیکوپترهای مسلح برای تأمین امنیت کشتیها. اجرای چنین طرحی ممکن است چندین هفته به طول انجامد.
در همین حال، بسته شدن احتمالی تنگه هرمز پیامدهای سنگینی برای اقتصاد جهانی خواهد داشت. شرکتهای کشتیرانی و بیمهگران به دلیل افزایش ریسک امنیتی احتمالاً عبور از این مسیر را به تعویق میاندازند یا مسیرهای جایگزین انتخاب میکنند؛ اقدامی که میتواند به افزایش چشمگیر قیمت نفت و هزینههای انرژی در جهان منجر شود.
تحولات میدانی نیز همچنان نگرانکننده است. در ۱۳ مارس گزارشهایی از سقوط یک هواپیمای سوخترسان KC-135 آمریکا منتشر شد که در جریان عملیات سوخترسانی به جنگندهها سقوط کرد و شش نفر از خدمه آن کشته شدند. برخی گروههای شبهنظامی عراقی مدعی شدهاند که این هواپیما را هدف قرار دادهاند؛ موضوعی که احتمال گسترش درگیریها به عراق را افزایش داده است.
در مجموع، شواهد موجود نشان میدهد که راهبرد آمریکا و اسرائیل برای پایان دادن به جنگ با ایران هنوز روشن نیست. اهداف اولیه واشینگتن شامل توقف کامل غنیسازی اورانیوم، تحویل ذخایر اورانیوم غنیشده، محدود کردن برنامه موشکی و پایان فعالیت نیروهای نیابتی ایران در منطقه بود. با این حال، تهران تاکنون هیچیک از این شروط را نپذیرفته است.
از سوی دیگر، حکومت ایران نیز با وجود حملات گسترده هوایی توانسته است ساختار امنیتی خود را حفظ کند و کنترل شهرها را در دست داشته باشد. حتی با وجود ابراز نظرهای برخی چهرههای مخالف برای اعتراضات داخلی، نشانهای از یک جنبش گسترده در داخل کشور مشاهده نمیشود.
در چنین شرایطی، ادامه رویارویی جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل چشماندازی بسیار بحرانی و نامعلوم را پیش روی منطقه قرار داده است. زمان پایان این جنگ و نتایج آن همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
حتی بسیاری از استراتژیستهای ناظر بر این بحران در واشینگتن و تلآویو نیز بیش از هر زمان دیگری به تحولات میدانی چشم دوختهاند.
ناخدا محمد فارسی
۱۴ مارس ۲۰۲۶
1 – https://www.wsj.com/world/middle-east/trump-advisers-urge-him-to-find-iran-exit-ramp-fearing-political-backlash-562fef1e?mod=middle-east_news_article_pos3
2 – https://www.radiofarda.com/a/iran-us-war-liveblog/33647192.html
3 – https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/11/israel-sees-no-certainty-iran-s-government-will-fall-despite-war-report
