“ترس سرچشمه اصلی خرافات و یکی از منابع اصلی ظلم و ستم است.
غلبه بر ترس آغاز خردمندی است.” برتراند راسل
مردم ایران در اکثر دوران هایِ پر تنش حاکمیت جمهوری اسلامی مجبور بوده اند زیر سایه ترس و نگرانی زندگی کنند. ترس از جنگ، ترس از بی آیندگی و به انحراف کشیده شدن فرزندانشان، ترس از یورش مامورین اطلاعات به زندگی خصوصی آنها، نگرانی از بحران های روز افزون اقتصادی و گرانی قیمت ها و محتاج بودن به نان شب و نیز ترس از دشمنان خیالی این ملت، که عمدتا در پایه های اجتماعی- طبقاتی این حاکمیت جاری است، از جمله ترس و نگرانی های عمومی در دهه های اخیر بوده اند. در زیر سایه سرکوب و تفتیش عقاید، بویژه در دوران ولایت علی خامنه ای، حباب ترس آنگونه دامنه های خود را گسترده کرده بود که حتی بنظر می رسید که ترس و نگرانی از آینده و بحرانهای روحی ناشی از آن، اکثر مردم را بیش از بیماری ها و امراض و دیگر مشکلات اجتماعی و اقتصادی بخود مشغول داشته است.
در اینکه احساس ترس جزئی از وجود انسان است و بعنوان یک احساس طبیعی و بشری شناخته میشود شکی وجود ندارد؛ اما آنچه که ما در حال حاضر شاهد آن هستیم و مورد توجه این یادداشت می باشد، آثار بارز فرو ریختن این (در واقع حبابِ) ترس در نزد مردم ایران است . حبابی که در دوران حاکمیت جمهوری اسلامی به اشکال مختلف گسترش داده شده و در حقیقت یکی از ابزارهای بسیار کارآمد این رژیم برای اعمال سیاست تامین امنیت و برقراری ثبات بوده است. ابزاری که به جرات میتوان گفت بعضا بیش از دیگر ابزارها، از جمله سرکوب آشکار، عمل می کرده است.
البته تحقیقات و مطالعات جامعه شناسانه در زمینه ترس و فرهنگ ناشی از آن نشان میدهند که این پدیده مختص جامعه ایران نیست و به اشکال مختلف در بسیاری از کشورها، حتی در کشورهای دمکراتیک نیزاعمال میشود. ترس و در کنار آن نیاز به امنیت از شاخصهای بارز زندگی در ده های اخیر شده است. نگاه به گذشته های دورتر و بویژه تاریخ حکومت های توتالیتر نیز نشان می دهد که هر اندازه حباب ترس بالای سر مردم گسترده تر بوده است، به همان اندازه دولت حاکم بهتر توانسته است سیاستها و برنامه های خود را اعمال کند.
از این نظر سیاست های جمهوری اسلامی را می توان یک نمونه کامل (و البته نا موفق) از سیاست مبتنی بر ایجاد ترس دانست. رهبر جمهوری اسلامی در تمام سال های گذشته همواره سعی کرده بود بر استراتژی مقابله با دشمنان اسلام و حاکمیت جمهوری اسلامی تاکید کند؛ و نه تنها خود و کارگزاران جمهوری اسلامی را بلکه پایه های اجتماعی و فرهنگی خود را در این جادوی ترس و بی اعتمادی ناشی از آن گرفتار سازد. او همواره فریاد بر می آورده است که تنها یک راه حل و راه چاره برای این مملکت قابل تصور است و آن هم حفظ آرامش و ثبات به هر قیمت و خاموش کردن همه صداها و حتی اختلافات درونی به هر وسیله ممکن.
ریسک پذیری و ترک برداشتن حباب ترس
تاریخ تکامل بشر نشان می دهد که تنها با ریسک پذیری و خطر پیشه کردن بوده است که انسان توانسته از بن بستها و بحرانها عبور کند و یک گام بجلو بردارد. تاریخ مبارزات آزادیخواهانه مردم ایران نیز دال بر درستی این قانونومندی است و گواه بر این حقیقت است که هرگاه این ملت خطر پیشه کرده و جرأت ریسک کردن از خود نشان داده است، موفق شده است بن بست ترس و نا امیدی و بی انگیزگی را بشکند و یک گام به پیش بردارد. خودآگاهی به قدرت خود و سر بر آوردن از لاک خویش و نفی این حباب ترس، که محصول ریسک پذیری است، هر بار باعث شده است که مردم ما جور دیگری به زندگی نگاه کنند و شاداب تر و با اعتماد به نفس بیشتر روابط اجتماعی خود را توسعه دهند.
تاریخ انسان همچنین نشان می دهد که شکست و تجارب ناشی از آن قبل از اینکه مایوس و نا امید کننده باشند آموزنده هستند. در واقع زیر سلطه فرهنگ ناشی از حاکمیت ترس است که مردم را از ریسمان سیاه و سفید میترسانند که مبادا دچار اشتباه دوباره شوند. اما کدام تجربه بشری در قدم اول موفق بوده است و کدام خیز با افت همراه نبوده است؟ ترس از تکرار اشتباه نیز معمولا توسط رهبرانی که پس از تجربه اول بقدرت رسیده اند، ترویج میشود تا مبادا مردم بار دیگر به فکر انقلاب بیفتند. همچنین تجارب دیگر ملل در زمینه نظام آموزشی نشان میدهد که هرگاه یک نسل یاد گرفته باشد که چگونه با شرایط نا مطمئن و دارای ریسک برخورد کند و با عدم تعیین که همواره وجود دارد کنار بیاید و نسبی گرایی پیشه کند نسل موفقتری بوده است.
بزرگداشت خیزش آبان ۹٨ در پنجم دی مصادف شده است با شبهای آغاز فصل سرما، که در مباحث ستاره شناسی به “انقلاب زمستانی” (winter solstice) معروف است و توسط ملل و فرهنگهای مختلف ساکن نیمکره شمالی جشن گرفته می شوند. این جشن ها با وجودیکه در طول تاریخ فرمها و عناوین مذهبی بخود گرفته اند اما همچنان اصالت اولیه خود را حفظ کرده اند. علاوه بر اینکه این جشنها در یک محدوده زمانی مشترک، اوائل آغاز فصل سرما و در شبهای سرد و طولانی زمستان، برگزار می شوند، نقش نور و گرما و جمع شدن در کنار یکدیگر در آنها مشترک است. گویی در این فصل سرد و تاریک، با روشن کردن شمع و چراغ و ماندن در کنار هم، به یکدیگر دلداری می دهند: از سیاهی و تاریکی نترسید زیرا هم با هم هستیم و با روشن کردن شمع و چراغ، نوید پیروزی روشنایی بر تاریکی را جشن می گیریم.
یکی از شعارهایی که مردم در سالهای اخیر و نیز در شب پنجشنبه و در انتظار آغاز مراسم چهلم جانباختگان آبان سیاه مرتب تکرار کره اند همین ندای” نترسیم، نترسیم همه با هم هستیم” است که بشریت بطور سمبلیک در شب های سرد و طولانی زمستان هر ساله با برافروختن شمع و چراغ و با جمع شدن در کنار یکدیگر تکرار کرده است. ندایی که نوید شکستن حباب ترس و تاریکی است، ندایی که در سالهای اخیر مرتب به گوش می رسد و نشان آشکاری است از فروریختن ترس مردم پشت دیوار ولایت.
اعتراضات شجاعانه مردم ایران، در آبان گذشته، که موج سهمگین آن سراسر کشور را فرا گرفت بر خلاف اعتراضات پیشین نوک حمله خود را مستقیما متوجه شخص خامنه ای کرد. همبستگی خوب بخشها و طبقات و مناطق مختلف کشور به همراه حمایت های گسترده فعالین حقوق بشر و مدنی داخل کشور از این اعتراضات و بویژه مقاومت شجاعانه زنان، دختران و پسران در کف خیابانها نشان می دهند که ترس های کاذب که پشت دیوار هر بیت مقدسی پنهان شده اند، اکنون دیگر به یمن آگاهی نسل های پیشرو ایران فروریخته اند.
ابراز خوشحالی مسئولین جمهوری اسلامی پس از ورود علی خامنه ای و دستور سرکوب وحشیانه مردم معترض و بی دفاع و دستگیری های بسیار گسترده پس از آن نشان از واقعیت دیگری نیز دارد. فرو ریختن ترس مردم و ترکیدن حباب ترس یک روی سکه این واقعیت است. روی دیگر سکه، ترس و نگرانی شدید رهبر و نیروهای امنیتی-نظامی آن از جمع شدن بساط حکومت شان نیز می باشد. آوردن سلاح های سنگین جنگی به خیابانها و به رگبار بستن مردم بیگاه و بی دفاع، قطع اینترنت و تشدید جو امنیتی و برقراری حکومت نظامی اعلام نشده در بسیاری از نقاط کشور در شب چهلم جانباختگان آبان سیاه علت دیگری جز ترس و وحشت رژیم از فروریختن مابقی پایه های اقتدارش ندارد.
در این شبهای پیروزی نور بر تاریکی و آغاز طولانی تر شدن روشنایی روز، فروریختن حباب ترس در پس دیوارهای ترک برداشته ولایت فقیه مبارک باشد.
*مقالات مندرج در سایت نظر نویسندگان آن است. شورای مدیریت گذار دیدگاه ها و مواضع خود را از طریق اعلامیه ها و اسناد خود منتشر می کند.
