آلودگی خاک تهران – مدیریت ناکارآمد٬ چشم انداز مبهم

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram

مجموع بودجه مصوب سال ۹۹ حوزه‌های علمیه و صدا و سیمای رژیم ۱۴۰ برابر بودجه برنامه پایش و مدیریت آلاینده هاست.

شهاب ورکوهی

گرچه سالهاست آلودگی هوای تهران جدی ترین تهدید زیست محیطی برای سلامت شهروندان معرفی می شود٬ خطرات ناشی از بحران آلودگی خاک این حوزه که بخشی از آن محصول همین هوای ناسالم است به هیچ روی کم اهمیت تر از آلودگی هوا نیست. 

در این مقاله کوتاه مهمترین منابع آلاینده خاک مناطق شهری و حومه تهران مرور و مسببین بروز چنین رویداد زیست محیطی معرفی شده اند.

لوله های انتقال نفت در جنوب تهران: نشت مواد نفتی از خطوط لوله که به پالایشگاه تهران ختم می شوند با پیشینه ای بالغ بر ۲۵ سال یکی از اصلی ترین منابع آلوده کننده خاک و رسوبات جنوب تهران و حوزه شهرستان ری می باشد. به موازات این آغشتگی٬ فعالیت های درون پالایشگاهی و شیرابه های ناشی از دفع زباله همواره٬ خود به تنهایی منشاء آلودگی بیش از ۵ هزار هکتار خاک با کاربری های متفاوت است (نقل از کمیته محیط زیست شورای شهر تهران). لازم به ذکر است که هیدروکربن های معطر چند حلقه ای در مواد شیمیایی نفت حاوی اثرات سرطان‌زا ، جهش زا و تراتوژنیک هستند. این مواد می توانند از طریق تنفس، تماس پوستی و رژیم غذایی به بدن افراد و حیوانات وارد شوند، عملکرد طبیعی کبد و کلیه را مختل و  سلامتی انسان را به نحو جدی تهدید کنند. (۱و۲)

 آلودگی نفتی زمین های کشاورزی اطراف پالایشگاه تهران (۳)

فاضلاب خام شهری: برگرفته از سخنان شاعری نماینده دوره دهم مجلس در گفتگو با خبرگزاری حکومتی خانه ملت، «تنها ۲۰ درصد فاضلاب پایتخت تصفیه می شود و مابقی در طبیعت رهاسازی و آب های سطحی٬ زیرزمینی و خاک های کشاورزی را بشدت آلوده می کند. در این ارتباط٬ آزمایشات انجام شده حاکی از میزان غیر متعارف فلزات سنگین باقی مانده در محصولات غده‌ای و ریشه‌ای از قبیل هویج، سیب‌زمینی و پیاز است». فاضلاب از طریق انباشت فلزاتی نظیر سرب، نیکل، روی و کادمیوم خاک را آلوده کرده٬ سبب سمیت سلولی گیاهان و انتقال آن به گونه های جانوری از مسیر زنجیره غذایی می گردد.(۴)

باران های اسیدی: به دلیل وجود آلاینده های فراوان در هوای تهران٬ بارش های اسیدی از دیگر فاکتورهای مهم آلوده کننده خاک این شهر به شمار می روند.(۵) چنانچه باران اسیدی با دی اکسید کربن و نیتروژن ساطع شده به اتمسفر (عموماً از طریق وسایط نقلیه موتوری) مخلوط شود و واکنش دهد، آلاینده های اسیدی تر تشکیل می شوند. این قبیل بارش های حاوی آلاینده های اسیدی آلومینیوم را از خاک خارج کرده که می تواند برای گیاهان و حیوانات مضر باشد. باران اسیدی همچنین مواد معدنی و مواد مغذی خاک برای رشد درختان را از بین می برد.(۶)

کودهای شیمیایی و سموم دفع آفات گیاهی: زمین های کشاورزی اطراف تهران به دلیل فشردگی کشت و نداشتن دوره استراحت برای بازیابی نیروی باروری غنای بسیار اندکی دارند. کشاورزان به دلیل نگرانی از وضعیت معیشت خانواده های خود و نبود هر گونه حمایت مالی دولتی و درآمد جایگزین ناچار به استفاده از حجم بالای کودهای شیمیایی برای افزایش امکان کشت و کار دوباره در این زمین ها هستند. اصلاح خاک با کود قویاً بر دامنه عملکرد و خواص خاک شامل ترشح ترکیبات آلی از ریشه گیاهان به محیط پیرامون، محتوای مواد مغذی خاک فله و ریزوسفر، کربن آلی خاک، اسیدیته، رطوبت و فعالیت آنزیم های خاک تأثیر می گذارد.(۷) سموم کشاورزی خاک را آلوده کرده٬ علاوه بر از بین بردن حشرات یا علف های هرز برای سایر ارگانیسم ها از جمله پرندگان، ماهی ها، حشرات مفید و گیاهان غیر هدف نیز مسمومیت زا هستند.

بی تردید تخریب و آلودگی خاک از طریق منابع آلاینده فوق الذکر ارتباط مستقیمی با امنیت غذایی و سلامت زیست محیطی شهروندان دارد چرا که فرآیند تشکیل یک سانتی متر خاک جدید در حوزه ای نظیر تهران با آب و هوای نیمه خشک (تا معتدل) به زمان بسیار طولانی ۲۰۰ تا ۴۰۰ ساله نیازمند است. بعلاوه٬ پاکسازی خاک از مواد هیدروکربنی٬ فاضلاب های شهری٬ بارش های اسیدی و سموم کشاورزی فرآیندی پیچیده و درازمدت محسوب می شود.

بنابر اظهارات مدیرکل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران در سال ۱۳۹۸ اگرچه در حیطه آلودگی خاک متولی سازمان حفاظت محیط زیست است٬ شهرداری تهران در راستای مقابله مؤثر با آلاینده ها اطلس آلودگی خاک تهران را بزودی منتشر خواهد کرد. به رغم وعده و وعیدهای اداره کل محیط زیست شهرداری تهران٬ تاکنون هیچ اقدامی در زمینه تهیه این اطلس صورت نگرفته و شهرداری تهران و سازمان حفاظت محیط زیست کشور توپ مسئولیت را به زمین یکدیگر پرتاب می کنند. در این بین٬ مسئولین بی کفایت سازمان حفاظت محیط زیست کشور و در رأس آن عیسی کلانتری کاهش اعتبارات عمرانی فصل مقابله با آلودگی از ۶۷۲ میلیارد ریال در بودجه مصوب سال ۹۸ به ۳۷۹ میلیارد ریال در بودجه سال ۹۹ را بهانه ای برای شانه خالی کردن از اجرای پروژه بررسی آلودگی خاک تهران قرار داده اند. کلانتری به عنوان متصدی امور تاکنون هیچ اقدامی در خصوص اعتراض به تخصیص چنین بودجه اندک و درخواست تصویب بودجه اضطراری جهت رفع این مشکل انجام نداده است. بعلاوه٬ درخواست تخصیص ۳۵ درصد کل وجوهات اخذ شده عوارض آلایندگی از صنایع به صندوق ملی محیط‌ ‌زیست در قالب لایحه بودجه ۹۹ عملاً با بی اعتنایی مجلس حکومتی مواجه شد. اسفبار تر آنکه همین بودجه ناچیز برای مقابله با آلودگی به روش های مختلف از جمله جعل سند و فاکتور سازی سالانه از حساب های بانکی این سازمان برداشت و هرگز در راستای رفع آلودگی هزینه نشده است. دستگیری مدیران ارشد سازمان حفاظت محیط زیست به اتهام فساد مالی سیستماتیک٬ فاکتورسازی و رشوه گیری نیز مسبوق به سابقه است و اغلب این افراد بارها و بارها از سوی عیسی کلانتری رئیس فعلی و معصومه ابتکار رئیس سابق این مجموعه که خود از فاسدترین چهره های سیاسی نظام جنایتکار آخوندی هستند به عنوان مدیران نمونه کشوری مورد تمجید و تشویق قرار گرفته اند. لازم به یادآوری است پرونده های فراوان فساد مالی و سوء استفاده از موقعیت شغلی کارکنان رده بالای سازمان حفاظت محیط زیست عمدتاً مربوط به دوران تصدی معصومه ابتکار بر این سازمان در دولت های آخوند خاتمی و روحانی هستند و سرنخ اغلب این پرونده های دزدی به خود وی و خانواده اش (بویژه پسرش) ختم می گردد. 

بدیهی است برای فرقه تبهکار جمهوری اسلامی و کارگزاران آن همچون معصومه ابتکار و کلانتری ماجراجویی های منطقه ای٬ برنامه غنی سازی با هدف دستیابی به سلاح هسته ای٬ تقویت بنیه ماشین سرکوب رژیم٬ پر کردن جیب حوزه‌های علمیه٬ نهاد های عریض و طویل وابسته به خامنه ای٬ حماس٬ حزب الله لبنان و ده ها گروه تروریستی کوچک و بزرگ دیگر در خاورمیانه و آفریقا و توسعه و تجهیز سال به سال مقبره خمینی جنایتکار به مراتب کلیدی تر از بازسازی زیرساخت‌های کشور و حفظ سلامت شهروندان و محیط زیست است. بد نیست بدانیم مجموع بودجه مصوب سال ۹۹ حوزه‌های علمیه و صدا و سیمای رژیم ۱۴۰ برابر بودجه برنامه پایش و مدیریت آلاینده هاست. (با اندکی تصحیح) (۸)

پایش و مدیریت آلودگی خاک فرآیندی است زمان بر و متکی بر سنجش های مدرن و دقیق

 آزمایشگاهی و دستگاهی میزان آلایندگی که در محتوای حوزه شهری تهران و حومه به تخصیص بودجه ای دست کم ۱۰۰ برابر بودجه ناچیز فعلی نیازمند است. ۴۱ سال پس از انقلاب٬ پیش روی ما رژیمی است ورشکسته و ناکارآمد با انسداد ساختاری که در حوزه های مختلف اقتصاد٬ سیاست داخلی و خارجی٬ فرهنگ و تولید علم همه و همه به بن بست کامل رسیده و مادامی که به حیات نیمه جان خود ادامه دهد هیچ گونه چشم انداز روشنی برای آینده ایران و بویژه در حوزه احیای محیط زیست و مدیریت منابع آب و خاک آن متصور نخواهد بود.

منابع:

۱- Varkouhi, S. 2009. Lead in Sarbaz River Basin sediments, Sistan and Baluchestan, Iran. Integrated Environmental Assessment and Management, v. 5, p. 320-330.

۲- Wang, S., Xu, Y., Lin, Z., Zhang, J., Norbu, N., and Liu, W. 2017. The harm of petroleum-polluted soil and its remediation research, AIP Conference Proceedings 1864.

۳- رادیو زمانه٬ ۱۳۹۷. نشت نفت در جنوب تهران: کشاورزان نفت به پالایشگاه می‌فروشند  

۴- Ashraf, M.A., Maah, M.J., and Yusoff, I. 2014. Soil contamination, risk assessment and remediation. In: Hernandez-Soriano, M.C. (Ed.), Environmental Risk Assessment of Soil Contamination, IntechOpen.

۵- اکبر پور٬ ف. ۱۳۸۸. خطرناكتر از آلودگي هوا٬ ماهنامه شهرداریها٬ صفحه ۱۱۴- ۱۱۶

۶- United States Environmental Protection Agency, 2020. Effects of Acid Rain https://www.epa.gov/acidrain/effects-acid-rain

۷- Prashar, P., and Shah, S. 2016. Impact of fertilizers and pesticides on soil microflora in agriculture. In: Lichtfouse, E. (Ed.), Sustainable Agriculture Reviews, v. 19. Springer.

۸- آسترکی٬ ر. ۱۳۹۸. بودجه ۹۹ در یک نگاه: اولویت تبلیغات عقیدتی نظام بر نیازهای مردم٬ کیهان لندن

 

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram

«مقالات و دیدگاه های مندرج در سایت شورای مدیریت گذار نظر نویسندگان آن است. شورای مدیریت گذار دیدگاه ها و مواضع خود را از طریق اعلامیه ها و اسناد خود منتشر می کند.»