بایدن و خاورمیانه: طرح فدراتیوها! طوني عيسى، ترجمۀ علی حسین نژاد

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram

بایدن به  احتمال زیاد از حالت فشارهای اعمال شده توسط دولت ترامپ برای رسیدن به سازش با ایران استفاده خواهد کرد سازشی که دارای تضمین بیشتری برای توقف برنامۀ هسته ای و دست کشیدن از پیشروی مسلحانه در منطقه توسط بازوهایش باشد.

روزنامۀ الجمهوریه مصر – 13 نوامبر 2020

نوشتۀ طوني عيسى

ترجمۀ علی حسین نژاد

بیشترین اعتقاد بر این است که وجود دونالد ترامپ در کاخ سفید با آن شخصیت پرسروصدایش می باشد که رویدادهای شوک آور خاور میانه را رقم رد: خروج از برجام، جنگ داغ با ایران و «ارتشهایش»، به رسمیت شناختن بیت المقدس به عنوان پایتخت اسرائیل، گسترش آبادیهای یهودی نشین و عادی سازی روابط بین اسرائیل و چند کشور در عمق جهان عرب. ولی بسیاری را این موضوع شوکه خواهد کرد که جو بایدن «آرام» خاور میانه را دچار تحولاتی عمیق تر سازد، زیرا ترامپ راه را برای او هموار کرده است.

اکنون همۀ پایتختهای خاور میانه غرق در تحلیل هستند: آیا بایدن همچنان به دیدگاه قدیمی خود در رابطه با راه حلهای این منطقه پایبند است؟ دیدگاهی که برای دفاع از آن و جا انداختن آن مدتی طولانی جنگیده است.

برای رئیس جمهور جدید، اسرائیل در رأس مسائل خاور میانه قرار دارد. بایدن به این معروف است که او یکی از علاقمندترین ها به دفاع از اسرائیل و تضمین برتری خود می باشد. ولی علاقه مند به این هم است که فلسطینیان حد اقل حضور خود را نگهدارند تا بتوانند در روند صلح مشارکت داشته باشند. از این رو او یکی از کسانی است که خواستار برپایی «دو کشور» هستند.

ولی، گامهایی که ترامپ اتخاذ کرد (بیت المقدس و آبادیهای یهودی نیشن) یک امر واقعی است. برخی عقیده دارند که بایدن اسرائیلیان را به توقف گسترش آبادیهای یهودی نشین تشویق خواهد کرد و خواهد کوشید که خشم رهبری فلسطینیان را فرونشانده و آنها را باردیگر به سر میز مذاکره بکشاند؛ و همین امر در توقف گفتگو بین فتح و حماس در ماههای اخیر بازتاب داشته است.

اما در رابطه با پروندۀ ایران، درست است که تهران تلاش خواهد کرد باردیگر برجام را فعال سازد برجامی که دولت اوباما وقتی همین بایدن معاون او بود آن را محقق ساخت، ولی این امر تضمین شده نیست، زیرا بایدن به  احتمال زیاد از حالت فشارهای اعمال شده توسط دولت ترامپ برای رسیدن به سازش با ایران استفاده خواهد کرد سازشی که دارای تضمین بیشتری برای توقف برنامۀ هسته ای و دست کشیدن از پیشروی مسلحانه در منطقه توسط بازوهایش باشد چرا که ایران می خواهد به ساحل مدیترانه و منابع گاز و خطوط آن به اروپا و مرزهای اسرائیل برسد.

طبیعی است که هر اقدام جدیدی علیه تهران توسط آمریکا پیامدهای خودش را در سطح کل خاور میانه یعنی اسرائیل و عراق و بویژه خلیج خواهد داشت. مواضع بایدن در رابطه با امور یمن و عربستان سعودی جالب به نظر می رسد. بعضی هستند که انتظار آرامش در جبهۀ یمن در آینده را دارند.

بعضی نیز معتقدند که بایدن ممکن است شیوۀ جاری در خلیج را عوض کند، ولی برخی دیگر بر این باورند که وی بالاترین سطح ائتلاف با کشورهای خلیج را حفظ خواهد کرد و با همان سبک ترامپ رفتار خواهد نمود ترامپی که همۀ انتقاداتش به برخی کشورهای خلیج را طی تبلیغات انتخاباتی اش فراموش کرد؛ چرا که نخستین گام بیرونی او بعد از پیروزی ۴ سال پیش، سفرهایش به خلیج بود که طی آنها قراردادهایی به ارزش ۴۵۰ میلیارد دلار منعقد نمود.

ولی مهمتر در نظر کارشناسان، دیدگاه بایدن به کشورها و جریانات خاورمیانه و بحرانهایی است که آنها را فراگرفته است. این دیدگاه حاصل سروکار داشتن زیاد او با بحرانهای خاور میانه در طول حد اقل سه دهه می باشد. او در این مورد با ترامپ که بدون هیچ تجربۀ کار با مسائل خارجی از جمله خاور میانه به قدرت رسید متفاوت است. بایدن ابتدا یک کرسی مجلس سنا را در سال ۱۹۷۳ از آن خود کرد و پیوسته این کرسی را نگهداشت؛ پس یعنی او مدت ۴۷ سال از عمر خودش را در سیاست و کار سیاسی گذرانده است. ۱۲ سال هم رئیس کمیسیون روابط خارجی سنا یا یکی از برجسته ترین ارکان آن بود.

در سال ۲۰۰۷ در مرحلۀ بعد از سرنگونی رژیم صدام حسین و ورود ارتش آمریکا به عراق به فرماندهی جورج بوش، بایدن از موضع خود به عنوان رئیس کمیسیون خارجۀ سنا توانست راه حل برجسته ای را برای حل مشکل عراق و سایر کشورها و جریانات منطقه ارائه دهد.

لازم به یادآوری است مراکزی که تصمیم مربوط به امور خارجه شکل می گیرد متعدد هستند از ریاست جمهوری تا وزارت خارجه و تا کمیتۀ خارجی مجلس سنا. بایدن از موضع و سمتش با افزایش تعداد نیروهای آمریکایی در عراق مخالفت کرد و راه حلی را ارائه داد که آن را مناسب ادامۀ ثبات در این کشور دانست مبنی بر خروج آمریکایی ها طبق تضمینهایی مشخص.

برخی آگاهان می گویند که طرز فکر اصلی بایدن مبتنی بر تجزیۀ عراق به سه کشور بود: شیعیان در جنوب، سنی ها در وسط و کردها در شمال. ولی زیر فشار اعتراضات اقدام به ارائۀ طرحی با یک سقف کمتر نمود و آن تجزیۀ عراق به سه منطقه یا کنفدراتیو و نه کشورهای مستقل بود که همان موقع نیز تلاشی برای ارائۀ این طرح به اعضای شورای امنیت جهت تصویب آن صورت گرفت.

ایران از طریق متحدینش در عرصۀ عراق به شدت جلوی این طرح ایستاد و با آن مقابله کرد؛ زیرا ایران می گفت که کشوری هم مرز آن با اکثریت شیعه باید به طور کامل در محور آن باشد. تضمین این هم متحد باقی ماندن عراق با یک حکومت مرکزی یا غیر متمرکز ضعیف می باشد.

همزمان؛ در دولت آمریکا همانند سنی های عراق کسانی پیدا شدند که از پیدایش یک دولت کوچک شیعی در جنوب می ترسیدند زیرا می گفتند که چنین دولتی آلت دست راحتی برای ایران خواهد بود تا سلطۀ کامل خودش را بر عراق اعمال کند؛ زیرا دو منطقۀ سنی و کردی جلوی آن ضعیف خواهند بود.

ولی کردها همچنان چشم در تحقق این هدف دوختند و امروز بعد از انتخاب بایدن به ریاست جمهوری، در محافل کردی ابراز خوش بینی می شود که بایدن به همان طرح خود بازخواهد گشت و به اینکه نخستین کار او در عراق متقاعد کردن نیروهای آنجا و تهران در درجۀ اول به برپایی کشورهای کوچکی (ساختارهایی) با قومیت و مذهب یکدست خواهد بود.

طبیعی است که اسرائیل این گزینه را تشویق می کند. در هر حال اسرائیلیها به تمام آنچه از ترامپ می خواستند دست یافتند و اکنون نیازمند نقش بایدن هستند. آنها در کاخ سفید نه با جمهوریخواه ها مشکل دارند و نه با دموکراتها. به اعتقاد برخی پژوهشگران، ایران ممکن است ببیند که دارد از این ساختارها بهره می برد، بویژه اگر به نقطۀ از دست دادن کنترل روی ساختارهایی برسد که امروز کنترل آنها را در دست دارد مخصوصا سوریه که حلقۀ وصل پایه ای بین عراق و لبنان می باشد.

در اینجا خیلیها می پرسند: در مورد لبنان چه؟

آگاهان بیم آن را دارند که وقتی پوسیدگی به حداکثر برسد، بعد از چند هفته یا چند ماه، «از هم گسیختگی ناشی از حرارت» یک گزینۀ حتمی بشود و از دولت (موهوم) به اصطلاح مرکزی چیزی باقی نماند و هرکس ساز خودش را بزند و بگوید که من اینجا هستم!

این آگاهان می گویند که قبل از همه شان توجیه تراشی های شیعیان حاضر و آماده است: «دفاع از سرزمین و آبهای اشغال شده». همۀ الزاماتش را هم دارند: سلاح، سازمان و تشکیلات، پول و آزادی تصمیم گیری. ولی بقیه بعدا «فکری به حال خودشان می کنند».

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram

«مقالات و دیدگاه های مندرج در سایت شورای مدیریت گذار نظر نویسندگان آن است. شورای مدیریت گذار دیدگاه ها و مواضع خود را از طریق اعلامیه ها و اسناد خود منتشر می کند.»