” حضور در خیابان یک حق است” نه امتیاز است نه لطف. تک تک نقطه های عرصه عمومی حق مردم است. همچنانکه حضور در شبکه های اجتماعی حق مردم است یا انتخابات آزاد یا سهم دیده شدن در رسانه ها حق است حضور در خیابان هم یک حق است. در دنیایی که بسیاری از شهروندان حق دارند در تولید و همخوان کردن تصویر خود مشارکت میکنند، روایتهای خاص خود را از رخدادها و زندگی روزمره ارایه می دهند سرکوب حق حضور در خیابان مقابله با دموکراسی است. در جنبش سبز اتفاق مهم این بود رهبران با مردم درباره به رسمیت شناختن این حق اتفاق نظر داشتند و پا به پای آنها در خیابانها حاضر شدند بدون اینکه تن به مصلحتهای گمراه کننده بدهند. اعتراضهای اخیر گسترده معلمان و کشاورزان و پیش از آن کارگران، حضور گسترده نادیده شدگان و تحقیرشدگان در رخدادهایی مثل آبان نشان داده حاکمیت با وجود اعمال خشونت نمیتواند حق حضور مردم را محو کند چرا که محو حق حضور خیابانی یک وهم مطلق است. در سال هشتاد و نه با وجود فضای سنگین امنیتی و تبلیغات وسیع مردم معترض خود را یک سال بعد از آن اعترضهای متعدد نخستین در خیابانها یافتند.
سختگیری های امنیتی قضایی در برگزاری تجمعاتی مانند روز زن یا اعتراضهای صنفی کارگران هفت تپه یا حضور معلمها در خیابان هیچکدام نتوانسته حق حضور در خیابان را محو کند. در رخداد معروف به دختران انقلاب “ویدا موحد” میدان انقلاب را به عنوان یکی از نمودهای عرصه عمومی با نافرمانی مدنی فتح کرد. رخدادهای بی آبی در خوزستان نشان داد سطح مدنیت مردم در استفاده از ابزار خیابان بالاست. کلام زن سوسنگردی که از مامور سرکوب با لهجه دلنشینش پرسید “آقا آقا مظاهرات سلمیه چرا تیر میندازی کی دستور داده آقا آقا ما مسالمت آمیزیم خجالت بکشید”…… چکیده ای بود از یک خواست تاریخی بیش از صدساله. نشانه ای است از فرهنگ مدنی مردم که محصول بیش از یک قرن مبارزه برای مهار قدرت خودسر و حاکمیت قانون است.
مبارزه مدنی در ایران سیری داشته و در حال بلوغ است. طبیعی است وقتی مذاکره و گفتگو با حاکمیت جواب ندهد صندوق رای را محدود به استصواب شورای نگهبان کنند، خیابان هم خود را بیشتر از هر زمانی به عنوان یک راه حل فشاراجتماعی مطرح میکند. سطح مدنیت مردم ایران با توجه به خشونت آنی و فوری حاکمیت در خیابانها هم مثال زدنی است. این کلیت معترضین نیستند که خشونت میکنند این حاکمیت است که خشونت ساختاری را به مردم اعمال میکند. ممانعت از حق حضور در عرصه عمومی چه خیابان باشد چه فضای مجازی، چه حضور زنان در استادیوم های ورزشی باشد چه حضور سنی ها در مساجدشان و دراویش در خانقاهایشان مصداق هایی از خشونت ساختاری هستند.
خشونت فقط شلیک گلوله نیست، محروم کردن مردم از حق رویت پذیریشان است. برای همین است در برابر اراده ساختار سیاسی برای سرکوب حق حضور در خیابان و دیگر نمودهای عرصه عمومی، مردم معترض در خیابانها حضور پیدا می کنند گاهی در شکل اعتراضهای سیاسی زمانی صنفی و مدنی و زمانی در شکل نافرمانی های مدنی با درجات شدید و ضعیف. اینجا بحث اصلی تسخیر عرصه عمومی به مثابه حق است.
گزاره” خیابان به مثابه حق ” تاکید می کند گروههای سیاسی در وقوع اعتراضهای دسته جمعی مانند آبان، یا اعتراضها به بی آبی در خوزستان یا هر جای دیگر از ایران به جای هشدار درباره پیامدهای این اعتراضها به مردم تحت ستم، حاکمیت سیاسی را خطاب مستقیم قرار دهند و از حق حضور مردم در خیابان بدون هیچ تبصره ای دفاع کنند. ترساندن مردم معترض از پیامدهای حضور در خیابان ناخواسته حاکمیت را در استفاده از خشونت علیه معترضان جری تر میکند. چرا که سیر شکل گیری مبارزات مدنی در خیابان در چند سال اخیر نشان داده مردم معترض به فراخوان این و آن نمی آیند. هر جا بحران و کمبودی در درجه بالایی قرار بگیرد آن روح جمعی اعتراض شکل می گیرد.
کلمات قدرت آفرینند. ” خیابان حق مردم است” یا ” خیابان خشونت می آفریند” دو رویکرد و دو نگاه را متمایز می کند. این وظیفه حاکمیت است که در برابر این حق طبیعی مردم معترض کوتاه بیاید و از اعمال خشونت بپرهیزد.
سیر حرکت مردم در سالهای اخیر نشان داده ما در مسیر بلوغ مدنی هستیم نه سوریه ای شدن. حتی مردم معترض در برابر خشونت ساختاری حاکمیت در کلیت امر سطح مدنیت خود را حفظ میکنند. چه اعتراضها از جنش مدنی صنفی باشند(معلمان، کارگران، کشاورزان،…) چه مدنی سیاسی باشد( جنبش سبز) چه از جنبش مطالبات نادیده شدگان و تحقیرشدگان( آبان و خوزستان) سطح مدارای مردم و سطح خشونت حاکمیت در در دو سر انتهایی یک خط هستند.
اعتراض چند وجهی و چند لایه است. گاهی با حضور در خیابان است گاهی با زبان نمادین هنر گاهی با رویت پذیر کردن زندگی روزمره یا نافرمانی مدنی، زمانی در قالب رای یا عدم شرکت است. هدف نهایی مردم خسته کردن سیستم سرکوب است.
