منافع ملی ایران در برابر منافع ناصواب روسیه
قرارداد خفت بار«ورسای» به عنوان ترجیح بند صلح پساجنگ بینالمللی اول، آلمانی ها را برای دو دهه در زنجیره ای از حقارت، عصبانیت و فرصتِ انتقام فرو برد.
دو دهه برای ترمیم زخم ها و سودای تلافی کافی بود. بغض فروخوردهٔ ملت آلمان در فرمتِ کاریزماتیک و سخنرانی های ساحرانه-ماهرانهٔ هیتلر، بازیافت شد. برای جبران تحقیر، مدعای نژاد برتر بودند. فاصلهٔ تحقیر و برتری؛ جنگی جهان سوز بود. اروپا در شعله های جنگ ویرانگر، خاکستر و قدرت درجه دوم شد. آمریکا سرمست از آوارِ پسر کوچک و مرد چاق در ژاپن، علمِ آقایی جهان را برافراشت.
ایران در آن هنگامه مطابق معمولِ جنگ اول، اعلان بی طرفی کرد. دیکتاتور البته هراسان از بریتانیا و منزجر از روسها، با هیتلر هم ذات پنداری می کرد. شاید بعد از موسولینی و هیتلر، هیچکس اندازهٔ رضاشاه آرزوی بهروزی دول محور را نداشت. روزگار اما وفقِ آرزوها نمی گذرد. رخدادها مبتنی بر مؤلفهٔ قدرت و بر مبنای ساز و کار اتحاد و ائتلاف راه خود را می روند.
سحرگاه سوم شهریور، خروس سحری آواز پایان پادشاهی رضاشاه را سر داد.روسیه و انگلیس ایران را اشغال کردند. رضاشاه ۲۵ شهریور ۱۳۲۰ استعفا و راهی تبعید شد.
فروغی(همان زنِ ریشدار مغضوب شاهنشاه) منجی تاج و تخت شد. اگرچه می توانست خودش اولین رئیس جمهور و نظام نیز جمهوری شود. کشور را جمهوری نکرد اما توانست با قراردادهایش خطر تجزیه و فروپاشی کشور را منتفی کند.
ژاپن را اتم تسلیم کرد و فتیله جنگ خاموش شد. اشغالگران از ایران خارج شدند مگر ارتش سرخ! چشم حریص روسها هیچگاه با شبنم منافع همسایگان پُر نشد. امتیاز نفت شمال را می خواست. موازنهٔ مصدق اما مانع شده بود. استالین در چپاول جدی بود، مکانیزم عملی اش، حمایت از حامیانش در ایالت های آذربایجان و کردستان بود. یا نفت شمال یا بریدن پاره ای دیگر از ایران! آنچه در دنباس خلفش تکرار می کند!
سیاستمداری رند و کارکشته بنام قوام با سفر به مسکو و انعقاد قرارداد قوام-سادچیکف، ایالت ها و نفت را توأمان از دهان اختاپوس درآورد. البته و ظاهرا تهدید اتمی ترومن، بی تاثیر نبود. نفوذ روسوفیل ها البته استمرار یافت تا جایی که عده ای از خطهٔ شمال به«حریم» روسها یاد می کردند.
اکنون و بعد از نارویِ تاریخی پوتین در برجام، وزیر امور خارجه ایران، عازم مسکو می شود تا شاید بتواند برجام را از اسارت آنها درآورد. امیر عبداللهیان اگر چه جسارت و شمِ قوام را ندارد، اما مانند رئیسش نیز نخواهد بود که از گزارهٔ «در خدمت شمایم» آماتورگونه سخن براند.
غلیان جهان علیه روسیه بواسطهٔ تجاوز به اوکراین، زمین گیر شدن در اوکراین و تردید جدی در موفقیت احتمالی، دورنمای ویرانگری تحریم ها و انتقال تجربیات تلخ جمهوری اسلامی به پوتین و اولتیماتوم آمریکا به روسیه برای بازپسگیری تضمین های برجامی از جمله مکانیزم هایی هستند که با اتکاء به آنها می توان روسیه را وادار به برداشتن چکمه های پوتین از حنجرهٔ منافع و استقلال ایران کرد.
آقای وزیر بایستی بتواند روسها را روشن کند که طوفان اوکراین، نظم ها و روندها را متحول کرد. همانقدر که امارات و عربستان پاسخگوی بایدن نشدند، اصرار بیهوده بر اجیر کردن منافع ایران نیز ممکن است آخرین تبر بر روابط خودخواندهٔ راهبردی یکسویه باشد.
جمهوری اسلامی ناچار است بین اعادهٔ گوارای منافع ملی و غمزهٔ منافع ناصواب روسیه، دست به گزینش بزند.طبیعتاً داشتن روابط نرمال و متعارف با روسیه مطلوب جمهوری اسلامی است اما زمانی بایستی دل از ارادت یکسویه کَند. شاید الان همان وقت مقتضی باشد.
