از خیزش تا جنبش،‌ عزیز قاسم زاده

استمرار مطالبه‌گری چراغ اعتراضات را فروزان نگاه می‌دارد

نحوه مواجهه با معضلات و نابسامانی های اجتماعی و سیاسی ناشی از تصمیم سازی های حکومتی از سوی جامعه و متفکران با رویکردها و شکل های متفاوتی ظهور و بروز پیدا می کند.شاید بسیاری از آنها را نتوان در صورت بندی مشخص و معینی گنجانید.زیرا لازمه صورت بندی و تدوین و نامگذاری مدل های اجتماعی، ارتباط وثیقی با تکرار، توسعه و بسط یافتن آن موضوع پیدا می کند. از همین روست که بسیاری از صاحب نظران از جمله دکتر سعید مدنی با مطالعه اعتراضات ماه های اخیرا در یادداشتی ضمن تفکیک گونه های مختلف شکل اعتراض با دلایلی بر اعتراضات اخیر معلمان نام جنبش نهاده است.جنبش اعتراضی در واقع محصول عواملی است که در نهایت بدین شکل ظهور و بروز می یابد.وقتی نصیحت و انتقاد و پیشنهاد و اعتراض نتواند راه تغییر را به سوی سیستمی باز و هموار نماید،نهایتا مسیر به سوی شورش یا جنبش گشوده می شود.دکتر سعید مدنی در مقاله خود در کنار شورش و جنبش با تاسی از آصف بیات از «ناجنبش» هم در یادداشت خود یاد می کند و آن را کنشی پراکنده با رفتارهایی یکسان و عمل محور و فاقد سازماندهی و ایدیولوژی محوری می داند.او در مقاله خود به شورش هم اشاره می کند و گرچه برخی شورش ها را مقدمه جنبش می نامد اما شورش ها را شکل اعتراض های جمعی ناگهانی می نامد.

دکتر مدنی اما در بیان ویژگی جنبش با اتکا به نظریه آلن تورن و سه رکن اساسی جنبش:«هویت جنبش»«موضوع مبارزه»«چشم انداز مبارزه» تاکید می کند: در اینکه جنبش اعتراضی معلمان را سخنگوی جامعه معلمان ایران بنامیم، کمترین تردیدی را نباید روا دانست.نگارنده چندی پیش در یادداشتی وقتی بحث بر سر کمیت اعتراض کنندگان معلمان می رفت و کسانی با استناد به آن استفاده از واژه جنبش را بر معلمان معترض روا نمی دانستند،در یادداشت هایی و با استناد بر دلایلی اینگونه محاسبه در تبیین و ارزیابی واقعی اعتراضات معلمان و تقلیل سازی آن را نادرست نامید.در یکی از این یادداشت ها اشاره داشتم که رویکرد جامعه شناسانه شناخت جنبش ها و مؤلفه های مترتب بر آن بر عواملی استوار است که بر اعتراضات معلمان از این منظر نامی جز جنبش نمی توان نهاد.یکی از استدلالهای نگارنده این بود که در هیچ نقطه ی دنیا اعتراضاتی که جامعه شناسان بر آن نام جنبش نهاده اند، به لحاظ عینی_کمی در بر گیرنده اکثریت ذینفعان در میدان کنش نبوده است.اما راه را برای تغییرات اساسی و بنیادی در نهایت گشوده است. برای مثال نمی توان به یک نمونه هم استناد کرد که تعداد کمی معترضان میدانی، اکثریت ذی نفعان آن باشند.(دلایل این موضوع نوشتار جداگانه ای می طلبد که از حوصله این مقاله خارج است.)

دلیل دوم جنبش نامیدن پدیده اعتراضی را باید توجه صاحب نظران، جامعه شناسان، تحلیلگران، اصحاب رسانه و مطبوعات جستجو کرد که پیرامون موضوعی مدام مطلب و مستند و مصاحبه و تحلیل ارائه می دهند تا اعتراضی به این مرحله نرسد هرگز در ابعاد مختلف مورد مطالعه و شناسایی واقع نمی شود و در حد خبر از آن عبور می شود.دلیل سوم نامگذاری جنبش از سوی نگارنده جلو رفتن مرحله به مرحله برنامه ها بود .مبارزه مرحله به مرحله می تواند به تدریج بر تعداد و جغرافیای معترضان بیفزاید و چنین واقعه ای درباره اعتراضات معلمان از مهر تا اسفند ۱۴۰۰ مصداق عینی دارد.

چهارمین دلیل مهم نامگذاری جنبش بر حرکت های اعتراضی معلمان، توان بسیج جمعی، استمرار در مطالبه گری و افزایش کمی و کیفی مطالبه گران طی ماه های اخیر است که صاحب نظرانی چون دکتر مدنی را بر آن داشته که با بیان تفاوت اساسی اعتراض معلمان و نامگذاری آن در قالب جنبش،این اعتراض سازماندهی شده را از نحله های دیگر اعتراض های به حق اقشار مختلف جامعه اعم از توده ها و برخی از طبقه الیت جامعه،تمایز قائل شوند.جنبش معلمان ایران و شورای هماهنگی تشکل های صنفی فرهنگیان ایران سر بلند و سرافراز است که توانسته با تشخیص درست موقعیت زمانی و جغرافیایی اعتراضات و جهت گیری دقیق و درست، سیر اعتراضات را به درستی مدیریت کند و آن را از خیزش به جنبش ارتقا دهد.در درستی اعتراضات ۱۲ گانه و چگونگی سیر صعودی آن به لحاظ کمی و کیفی از ۴۰ شهر به ۲۰۰ شهر از مهر تا اسفند ۱۴۰۰ بسیارانی از جمله نگارنده یادداشت هایی ارائه داده اند، اما از آنجا که تحلیل نگارنده بر اساس درک پراتیک از موقعیت است و نه در مقام نظریه پردازی، مقاله ی صاحب نظران و جامعه شناسان بیرون از حوزه از معلمی،می تواند گواه و حجتی بر درستی طریقت همه کنشگرانی باشد که پیش از این،اعتراضات به حق و قانونی معلمان را در عین حال، همه جانبه نگرانه و دقیق ارزیابی می کردند. امید که استمرار در مطالبه گری و مقاومت بر پایه مسالمت و مطالبه گری آموزگارانه همچنان در ادامه جنبش اعتراضی معلمان چراغ اعتراضات را فروزان نگاه دارد.