تصویر نیکا نه از آن خانواده اش که از آن همه آنهایی است که در امتداد یک درد مشترکند. نگرانی ژاک رانسیر در اثری که میتوان آن را “تماشاگر رها یافته” ترجمه کرد، از انفعال تصویر زیر یوغ رسانه های دسته جمعی است که قربانی را به عدد تقلیل میدهند. تصویر در این سیاست، نه هویتی دارد نه توانی برای حرف زدن. او با ارجاع به ” جامعه نمایش”اثر “گی دبور”، استدلال میکند چگونه در صنعت رسانه، تصویر میتواند توان خود را از دست بدهد و به ورطه انفعال درافتد. تنها پادزهری که میتواند تصویر را از انفعال نجات دهد، کنش است. کنش تصویر، خلق کردن است.
اینجا دیگر این تصویر نیکای زیبا نه برای جلب ترحم است نه برای مویه و زاری. برای یادآوری لحظه ای است که او تصمیم میگیرد به خیابان برود.
این به خیابان رفتن نتیجه یک تصویر دیگر است. تصویر مهسای افتاده بر تخت بیمارستان، قربانی زور حاکمان. روایت مهسا، نیکا و هزاران نفر دیگر را به خیابان کشاند. نیکا خود را دادخواه مهسا دید و به میدان اعتراض رفت. پس رفتن نیکا در خیابان نیز خود محصول کنش تصویر مهساست. نیکا از تصویر ساخته شده مهسا اثر پذیرفته و خود را در مقام دادخواه اش تعریف کرده و رنج به خیابان رفتن را به جان خریده،همچنانکه دختران جوان فریاد میزدند “آهای آهای نشسته ها، مهسای بعدی از شماست”
اهمیت تصویر،در روایت شهروندی است. روایت شهروندی در تفسیرش از محیط آزادتر است و اسیر سیاست های کلی رسانه های بزرگ نمیشود. برای همین تصویر نیکا، امروز یکی از نمادین ترین تصویرهای ایران شده. وقتی که پیام ” بخوان” بر آن آهنگ ناتمامش حک میشود مراد از خواندن، سرود آزادی و تداوم مسیر است. نماد اینجا در تعریف”پیرس” به تیپ و دسته و قانون و راه و رسم برمیگردد. آیکون نیکا نمادین شده،یعنی هزار هزار نفر خود را در او تعریف میکنند،یعنی او را نماینده راه ناتمام خود میدانند.
نمادین در این معنا که پایه گذار راه و رسمی، قاعده و قانونی میشود، یا محرکی برای اندیشیدن و تامل کردن. پس روایت کردن اینجا برای دادن اطلاعات نیست، برای ایجاد تغییر است. چرا که تصویر نیکا چون کلمه ای است که قدرت اثرگذاری دارد و جهان را میخواهد تغییر دهد. برای همین دانشجویان زمزمه کردند “نیکای ما رو بردند، جنازشو اوردن” و برای همین دهها نفر آهنگ دایه دایه را بر مزارش خواندند.تصویر نمادین،دیگر شخصی نیست،همگانی است. چون نمادها برای زیستن جمعی اند. به عبارتی ما بدون نمادها نمیتوانیم همزیستی کنیم،تصویر نیکا هم در کنار تصویر مهسا از آن ما شده. از این منظر او در وجود ما نهادینه شده. هر از گاهی ندا هد به ” یاد آر”.
کانال نویسنده
