تاریخ اندیشی از شناخت گفتمان ها آغاز میشود
یکی از معضلات تاریخ اندیشی ایرانی ، بسندگی به بررسی وقایع تاریخی و بر شمردن کنش ها و بر هم کنش های سیاسی است. سیاست زدگی در روایت های مختلف تاریخی ، آسیب اول در تقلیل مفهوم فلسفه ی تاریخ محسوب می شود .
احساسات نقش پررنگی در قضاوت ها ، و رای ما به نفع این یا آن جریان سیاسی دارد . پیشینه ی تعلق فکری و سازمانی فرد نیز سوگیری های آسیب زایی در قضاوت های او اعمال می کند .
برای تاریخ اندیشی درست ، ابتدا باید از سیاست زدگی ، احساسات ، و تجربه های زیسته ی فردی رها شویم. در نقطه ی صفر پیش داوری قرار گرفته ،و مبتنی بر یک چارچوب نظری معتبر ، روش مندی علمی مبتنی بر اصول و اخلاق پژوهش را با عقلانیت سرد انتخاب کنیم . آنگاه است که دیتاها و فاکت های معتبر تاریخی را در یک دستگاه با نام و نشان ریخته ، تا فرآیند تولید فکر آغاز گردد.
یکی از این چارچوب های نظری مورد علاقه ی این قلم «نظریه گفتمان »است . نظریه گفتمان از علوم تعبیری همچون هرمنوتیک ، پدیدار شناسی ، ساخت گرایی و شالوده شکنی الهام می گیرد .
روش مندی در نظریه گفتمان ، شباهت هایی با روش تفهم ماکس وبر پیدا می کند . پژوهشگر تاریخ سعی می کند تا خود را جای عاملیتی که در جامعه عمل می کرد بگذارد تا بتواند تصور کند کدام جهان معنایی ، کدام گفتمان انگیزه ی عمل او می گردد تا به عمل سیاسی مشخص او شکل و شمایل منحصر به فردی دهد . در این نظریه ، گفتمان ، مقدمه ی عمل سیاسی و والد آن است .
بنابراین تاریخ اندیشی از شناخت گفتمان ها آغاز می شود. برای شناخت چشمه ها به سرچشمه ها می رود. لذا شناخت گفتمان ها ، برای داشتن قضاوت درست تاریخی ، اولویت می یابد . درواقع این گفتمان ها بودند که چهره تاریخ را چه در جهت مثبت ، چه در جهت منفی تغییر دادند.
اما نگاهی به گفتگوهای سیاسی ما بیندازید . کمتر کسی به گفتمان های ناسیونالیسم ایرانی و خرده گفتمان های زیر مجموعه آن می پردازد . تفاوت دو خرده گفتمان ناسیونالیستی شاه و مصدق بر سر چه بود ؟ چقدر به تفاوت ناسیونالیسم صلح گرا و ناسیونالیسم ستیزنده در رئال پولتیک فکر کرده ایم ؟
تفاوت خرده گفتمان های روحانیت در نظریه اسلام سیاسی ، با ملی مذهبی ها چیست ؟ مجاهدین و فداییان اسلام با دوم خردادی ها چه تفاوت گفتمانی خرد و کلانی دارند ؟ تفاوت گفتمان چپ سنتی با چپ دموکراتیک در چیست ، و مصداق های آن کدام است ؟
تفاوت جهان مطلوب و مولفه های متمایز گفتمانی جمهوری خواهان و مشروطه خواهان چیست ؟ تفاوت مشروطه خواهان با ناسیونالیست های افراطی کدام است ؟ اندیشه سیاسی شاهزاده با پدرش چه تفاوت هایی دارد ؟
دو تعبیر متفاوت از اسلام سیاسی ما بین میر حسین و اصول گرایان چیست ؟ تفاوت گفتمانی اش با آقای خاتمی در کجاست ؟
نتیجه : بدون تحلیل گفتمانی و گفتگوی متکثر پیرامون آن ، ما دچار سیاست زدگی عوامانه ، مبتنی بر ناآگاهی ، سلیقه ، یا احساسات و تجربه های نوستالژیک خود هستیم . نه مخالفت های ما ، نه موافقت هایمان ، بر مبنای عقل خود بنیاد ، و ادله ی منطقی و مفاهیم عمیق استوار نیست . نا آگاهی موجب دعوا بر سر پرچم ها و زنده باد مرده بادها و هیجانات کاذب و زودگذر می شود ، تا تاریخ را درست نخوانیم ، قادر به فهم سیاست روز نخواهیم بود . گذشته هنوز نگذشته است و با نیروی زیادی بر وضعیت حال ما تاثیر میگذارد .
تاریخ اندیشی درست ، یک شاه کلید است .
فیسبوک نویسنده
