چپها مطالبەی آزادی پوشش را تخطئه می کردند
حدود صد سال از “مساله” شدن حجاب در جامعەی ایرانی می گذرد. قدمت تکاپوهای زنانه از این هم بیشتر است و به پیش از مشروطه باز می گردد. اما در اصل این رضاشاه بود که با فرمان کشف حجاب قدم در راه “مستبدان مصلح” نظیر پطر کبیر و آتاترک گذاشت.
با روی کار آمدن جمهوری اسلامی بلافاصله حجاب اجباری در دستور کار قرار گرفت و نقطەی پایانی بر نوسازی اجتماعی پهلوی ها گذاشته شد. میان این دو نقطه عطف، میان پردەهای جالبی وجود دارد که مستند پایین به بیان آن می پردازد.
یک کانال تلویزیونی آلمانی در سال ۱۳۵۸ به ایران می آید و پای صحبت چند زن طبقەی متوسط اعم از چپ و مذهبی می نشیند.
از اوایل دهەی ۵۰ موج محجبه شدن دختران در دانشگاه ها و فضاهای عمومی شدت گرفت.
این تحول حاصل زوال هنجارهای مشروعیت بخش رژیم بود و حجاب اسلامی قسمی گفتمان مقاومت در برابر مدرنیسم پهلوی و گرایش های فرهنگی آن به شمار می رفت.
زنان مارکسیست هم در این زمینه در یک اتحاد عمل به زنان مسلمان پیوسته بودند.
زنان حاضر در این مستند می گویند که حجاب ضرورتی سیاسی است؛ مسالەی اصلی جامعه مبارزه با امپریالیسم است و حجاب اسلامی یکی از سنگرهای این نبرد است.
بخشی از زنان چپ گرا ضمن اذعان به تاکتیکی بودن مواجهەی خود با حجاب اسلامی، خود را بر سر یک دوراهی می بینند︔بیم از دست دادن قلمروهای اجتماعی و کنترل آن توسط حکومت به خاطر عقب نشینی در مسالەی پوشش زنان،
از سویی هم نگرانند که از کف رفتن وحدت مبارزاتی به خاطر مسالەی حجاب به بازگشت امپریالیسم آمریکا به کشور بینجامد! امروز ممکن است پیوند میان پوشش زنان و نظریەی امپریالیسم عجیب و حتی مضحک به نظر بیاید.
اما پنجاه سال قبل نظریەی دستەچپی امپریالیسم گفتمان اصلی بود و قالب های تفسیری آمادەی آن، مهیای پاسخ به تمام چالش ها و پرسش ها بود.
“اسلام انقلابی” دهەی پنجاە در این زمینه کاملا وامدار نظریەی مارکسیستی امپریالیسم و خواهر خواندەهای آن در ایدئولوژی های انقلابی دیگر چون بومی گرایی، جهان سوم گرایی و مارکسیسم خلقی بود.
بخشی از هنجارمندی حجاب اسلامی هم در چارچوب انگاره های گفتمانی چپی صورت پذیرفت. بعنوان نمونه اگر برخی رگه های محافظەکارانە اجتماعی در اندیشەی اسلامی رایج آن روزگار را نادیده بگیریم، شاهد وجهە نظری یکسان با چپ مارکسیستی آن دوران در مواجهە با پوشش بانوان خواهیم بود.
چپ ها مطالبەی آزادی پوشش را با انحراف بورژوایی خواندن آن تخطئه می کردند. از دید آنان، زنان طبقەی متوسط که دغدغەی حقوق اجتماعی خود را دارند، پادوهای امپریالیسم در داخل محسوب می شوند.
از نگاه مسلمانان انقلابی هم این دسته از زنان طاغوتی، مرفه و وابستگان رژیم سابق بودند که ابزار بازگشت آمریکا را فراهم می کردند. این نگاه های ایدئولوژیک که در صدر انقلاب با هم تلاقی پیدا کرده بودند، اصالتی برای آزادی های فردی و اجتماعی قائل نبودند.
از نگاه آنان آزادی صرفا در رهایی از استعمار و امپریالیسم معنادار می شود و طرح دستور کارهای فردی و زنانه به انحراف از آن می انجامد. این مستند تاریخی را حتما ببینید و با گفتمان های رایج دورانی نه چندان دور آشنا شوید.
تلگرام نویسنده
