این ترانه، شفافترین بیانیهی غیررسمی جنبش زن-زندگی-آزادی است
درحاشیهی نوشتار پژوهشی ترانههای اعتراضی
ماهها مطالعه، بررسی و شنیدن ترانههای اعتراضی از دوران مشروطیت تاکنون در دوران جنبش #زنزندگیآزادی، نگارنده را بدین نکتهی مهم رهنمون ساخت که اگر حاکمیت، اپوزیسیون داخلی و برونمرز، و گروههای مختلف مردم(موافق یا مخالف این اعتراضات) خواهان شناخت، درک، حمایت این جنبش هستند؛ اجرای ترانهی #برای #شروین_حاجیپور را بارها و بارها بشنوند و ببینند.
این ترانه، شفافترین، آشکارترین، سادهترین و صادقانهترین بیانیهی غیررسمی این جنبش است که محور آن #زندگیطلبی، #آزادیخواهی و #برابریخواهی است.
اگر پرسیده شود چرا بدین گزاره رسیدهام، پاسخ میدهم:
۱- متن این ترانه برگرفته از توئیتهای اعتراضی ( طوفان توئیتری در فضای شبکهی مجازی توئیتر پساز جانباختن #مهساامینی) جامعه است.
۲- این یادداشتهای اعتراضی حاوی مطالبات و درخواستهای گروههای مختلف مردم است.
۳- این یادداشتهای اعتراضی با رهبری فردی یا گروهی معین سیاسی یا اجتماعی یا دینی شکل نگرفته است.
۴- این توئیتهای اعتراضی، حاوی جملات صریح، آشکار، و بدون کنایه بر اساس اتفاقات سالیان گذشته و زندگی روزمرهی گروههایی از مردم است.
۵- این یادداشتها به موضوعات فلسفی و پیچیده اشارهای ندارد بلکه مستقیماً از مناسبات یک #زندگی_معمولی و عادی حرف میزند.
۶- متن ترانهی #برای، همچون تابلویی ساده و بیآلایش؛ گزارههای کوتاه، روان و شفاف مردم را یکجا جمع کرده و بدون هیجان کاذب و تصنعی، به همگان اعلام میکند.
۷- ترانهی #برای، در نوع بیان این مطالبات اعتراضی، از موسیقی خاص و پیچیده باضرباهنگ تند بهعنوان ابزار کمک کنندهی انتقال پیام، استفاده نمیکند. برعکس، موسیقی آرام و تصویر معمولی خواننده و سازندهی این اثر با تصاویر توئیتهای اعتراضی؛ خبر از پیامی مهم میدهد.
۸- یادداشتهای اعتراضی این ترانه به مهمترین موضوعات مورد چالش جامعهی ایران به ویژه ظرف چند دههی گذشته اشاره میکند: #محیطزیست، #سبکزندگی، #فقر، #انسدادسیاسی، #آنومی اقتصادی و اجتماعی، #بحرانهویت، #نابرابری و #تبعیض (بهویژه جنسیتی)، و #آزادی و حقوق انسانی در یک #زندگیطبیعی_و_معمولی برای زندهماندن و زندگی کردن.
بنظر میرسد تلاش سالیان حاکمیت و ساختارهای آشکار و پنهان ایدئولوگ آن در ایجاد و بازتولید گفتمان #تقدیس_مرگ و #سرزنش_زندگی برای ایرانیان غیرمنسوب و خارج از خانوادهی بزرگ مناسبات قدرت؛ منجربه تولید گفتمانی در میان مردم شده که زندگی را مقدس میشمارد. و آنرا با همهی وجود طلب میکند و از آن استقبال کرده وبیاعتنا به مرگی که خواهدآمد؛ زندگی را در آغوش میکشد.
و این چکیدهی گفتمان جنبش #زنزندگیآزادی است که به سادگی و زیبایی در ترانهی اعتراضی #برای، اعلان عمومی میشود:
« ترانهای که یک پرفورمنس اعتراضی خشونتپرهیز در ستایش زندگی است؛ با کلامی اعتراضی و اجرای ساز و آوازی آرام با نمایش یک به یک مطالبات در اعتراض به هرچه و هرکس که مخالف زیست شادمانه و معمولی است».
اما چند نکته:
۱- همانطور که پیشتر گفته شد* نامبردن از برخی آثار تولیدشده در طی این سالها، صرفاً به عنوان ذکر نمونههایی از آثار است. ازاینرو در همهی این موارد قید «بعضی» یا «برخی» بکار رفته است.
۲- ضمن خوانش و تأملی دوباره در بخش چهارم باعنوان: دورهی پیروزی انقلاب ۵۷ و قبل و بعد از آن، بنظر میرسد یک نوع از ترانههای اعتراضی با محتوای ضد آمریکایی که حاصل وقوع انقلاب سال ۵۷ و گفتمان انقلابی و ضدامپریالیستی متأثر از آن بوده؛ تصریح نشده است. این نوع آثار حاوی نگاه جهان وطنی و مبارزه با غرب بهویژه آمریکا بهعنوان دشمن ملتهای محروم و ستمدیده است که بازتولید گفتمان انقلاب اسلامی و ایدئولوژی مذهبی شیعه و نیز گفتمان گروههای چپگرای انقلاب ۵۷، است. سرودهای زیر، دو نمونهی مشهور این آثار است:
سرود« آمریکا ننگ به نیرنگ تو»، باصدای اسفندیار قرهباغی، شعر حمیدسبزواری، آهنگ احمدعلی راغب
سرود«اتحاد»، اجرای گروهی، شعر حمیدسبزواری، آهنگ حمیدشاهنگیان
۳- در تحلیل ویژگیهای محتوایی ترانههای هر دوران، نگارنده برداشت و تفسیر خود از ترانهها را با شنیدن چندباره و تأمل در آنها و مبتنیبر نظرات مفسران و هنرمندان این حوزه در منابع مختلف که در این باره تحلیلی ارائه دادهاند؛ بیان کرده و برداشت و نظر پژوهشگران دیگر ممکن است متفاوت باشد.
۴- این مطالعه و نوشتار، خالی از کاستی و نقص احتمالی نیست و مانند هر اثر دیگری، نیاز به نظرات تکمیلی پژوهشگران و متخصصان دارد. نگارنده از آن استقبال و سپاسگزاری میکند.
فریبا نظری
۱۶مرداد۱۴۰۲
