زاهدان؛ جمعه‌های اعتراضی و دادخواهی مستمر، فریبا نظری

انباشت مطالبات، حذف و سرکوب ذخیره‌ی جمعه‌های اعتراضی

یک‌سال است که تعداد زیادی از هم‌وطنان در برخی شهرهای سیستان و بلوچستان چون زاهدان، خاش، راسک، سراوان و ایران‌شهر؛ به دادخواهی و مطالبه، جمعه‌های اعتراضی را در کنشی جمعی برپا می‌دارند.

نگارنده معتقد است آن اندازه که این جمعه‌های اعتراضی توانسته به‌ویژه شهر زاهدان را در صدر توجه دیگر ایرانیان داخل و خارج‌از کشور قراردهد، هیچ رخداد دیگری موفق به این نتیجه نشده است.

اما چرا جمعه‌های اعتراضی سیستان و بلوچستان به‌ویژه پس‌از رخداد جمعه‌ی خونین هشتم مهر۱۴۰۱ شهر زاهدان، چنین تاثیری داشته و دارد؟

چرا رخدادهایی هم‌چون تخریب مسجد اهل سنت فیض در مشهد و تحصن اعتراضی سال ۱۳۷۲ اهل سنت در مسجد مکی زاهدان و گلوله‌باران این مسجد و تحصن کنندگان در آن*؛ با چنین پیامد اعتراضی مستمر و توجه و هم‌دلی گسترده ازسوی ایرانیان روبرو نشد؟ ( https://www.balatarin.com/permlink/2016/2/2/4088564/ * #عمادالدین‌باقی/ به نقل از جلد دوم کتاب تراژدی دموکراسی ).

برخی‌از مهم‌ترین دلایل تأثیر نداشتن رخداد مسجد مکی زاهدان در سال ۱۳۷۲ را می‌توان چنین برشمرد:

۱- عدم اطلاع‌رسانی و نشر اخبار رخداد سال ۱۳۷۲ زاهدان در کشور باتوجه به نبود رسانه‌ها و مطبوعات آزاد و متنوع و غیروابسته به سازمان‌ها و نهادهای رسمی و دولتی

۲- وجود نداشتن شبکه‌های اجتماعی مجازی و خلأ کارکرد گردش اخبار

۳- ترویج و بازتولید گزاره‌های سوگیرانه، جهت‌دار، ناقص و نادرست از هم‌وطنان سیستان و بلوچستان

۴- کمبود شناخت میدانی و مستقیم ایرانیان از سیستان و بلوچستان

۵- شکل نگرفتن گسترده و نظام‌مند تشکل‌های غیردولتی فعال در حقوق شهروندان به‌ویژه زنان و کودکان در استان‌های محروم مانند سیستان و بلوچستان

۶ – مدفون شدن رخدادهای اعتراضی نظیر کوی طلاب سال ۱۳۷۱ و تخریب مسجد فیض مشهد و اعتراض و تحصن اهل سنت در مسجد مکی زاهدان درپی رویکرد کاملا امنیتی بدین وقایع

۷- وجود اعتبار و اعتماد عمومی به رسانه‌های داخلی رسمی در زمان وقوع این رخدادها

۸- بهره‌برداری اجتماعی از پیش‌فرض‌های سوگیرانه و جهت‌دار سیاسی و امنیتی نسبت به گزاره‌ی جدایی‌طلبی اقوام در استان‌های مرزی همچون سیستان و بلوچستان باتوجه به عدم آگاهی جامعه

۹- نبود احساس همبستگی و همدلی اجتماعی میان مناطق مرکز و حاشیه‌ی کشور در خلأ ارتباطات عینی و ذهنی ایرانیان با یکدیگر

۱۰- مشغولیت ساختار و مناسبات فردی و اجتماعی کشور به پیامدهای خسارت‌بار جنگ هشت ساله ایران و عراق در حوزه‌های مختلف

۱۱- فضای بسته‌ و امنیتی سیاسی و اجتماعی دوران ریاست‌جمهوری پنجم موسوم به سازندگی همراه‌با وقایعی چون پاک‌سازی دگراندیشان

حال در مقایسه با رخداد مکتوم مانده‌ی سال ۱۳۷۲ مسجد مکی زاهدان، به برخی‌از مهم‌ترین دلایل تأثیرگذاری جمعه‌ی خونین سال ۱۴۰۱ زاهدان و نیز جمعه‌های اعتراضی این شهر اشاره می‌شود:

۱- تداوم تبعیض و محرومیت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی استان سیستان و بلوچستان

۲- افزایش فقرشدید و محرومیت از رفع نیازهای نخستین یک زندگی معمولی مردم استان سیستان و بلوچستان به‌عنوان اصلی‌ترین عامل کنش و مطالبه گری آنان

۳- ارتباط و هماهنگی و همبستگی گروه‌های مختلف مردم با شخصیت‌های پیشرو مذهبی به‌ویژه مولوی عبدالحمید امام جمعه‌ی زاهدان

۴- زمان و مکان و آیین مشخص و ثابت برای اعلام مطالبات و اعتراضات مردمی( جمعه‌ها، مسجد مکی در زاهدان و مساجد در شهرهای دیگر، و نماز جمعه)

۵- عدم دریافت پاسخ دادخواهی و مطالبات معترضین

۶- استمرار انکار و نادیده انگاری معترضین و خانواده‌های دادخواه جان‌باختگان جمعه‌ی خونین زاهدان ازسوی مراجع مسئول

۷- حضور و توجه تشکل‌های غیردولتی فعالین مدنی و اجتماعی در این استان برای کمک به گروه‌های مختلف مردم ازجمله زنان و کودکان

۸- وجود مطبوعات و رسانه‌های محلی و نسبتا آزاد و مستقل از نهادها و سازمان‌های دولتی و حاکمیتی

۹- ظهور و گسترش شبکه‌های اجتماعی مجازی و بهره‌مندی فعالین مدنی از آن‌ها در گردش اخبار رخدادها و مسائل و چالش‌های سیستان و بلوچستان

۱۰- کنش فردی و گروهی فعالین مدنی درجهت مقابله با بازتولید و ترویج گزاره‌های سوگیرانه و نادرست و ناقص امنیتی و سیاسی از سیستان و بلوچستان و مسائل آن

۱۱- ارتباط دوسویه کنش‌گران مدنی مقیم استان سیستان و بلوچستان با کنش‌گران اهل این استان و مقیم خارج‌از کشور در تبادل اخبار و اطلاعات

۱۲- افزایش آگاهی و دانش ایرانیان داخل و خارج‌از کشور درباره‌ی حقوق برابر اقوام و مذاهب و ادیان مختلف و گروه‌های متکثر انسانی

۱۳- افزایش حضور گردشگران ایرانی از داخل و خارج‌از کشور در مناطق مختلف سیستان و بلوچستان به‌ویژه زاهدان و چابهار و آشنایی میدانی و مستقیم از محرومیت‌ها و کمبودهای این مناطق و ظرفیت‌ها و استعدادهای بالقوه‌ی آن

۱۴- کاهش شدید اعتبار و اعتماد عمومی به رسانه‌های داخلی و در مقابل دریافت اخبار و اطلاعات از سایر رسانه‌ها

۱۵- افزایش احساس همبستگی و همدلی اجتماعی میان مناطق مرکز و حاشیه‌ی کشور در سایه‌ی گسترش و تعمیق ارتباطات عینی و ذهنی ایرانیان با یکدیگر

۱۶- وجود خیزش‌ها و جنبش‌های اعتراضی پیشین از واقعه‌ی کوی طلاب مشهد در سال ۱۳۷۱، مسجد مکی زاهدان ۱۳۷۲، کوی دانشگاه ۱۳۷۸، جنبش سبز ۱۳۸۸، دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸، اعتراضات آب ۱۴۰۰ تا جنبش اعتراضی گسترده و فراگیر زن‌زندگی‌آزادی سال ۱۴۰۱

۱۷- انباشت مطالبات و حذف و سرکوب اعتراضات جنبش‌های پیشین به‌عنوان ذخیره‌ی جمعه‌های اعتراضی ادامه‌دار کنونی

۱۸- پذیرش عینی و عمیق این عبارت در جامعه که: همه‌ی جای ایران، سرای من است و ایران برای همه‌ی ایرانیان است با برابری و آزادی و رفاه.

۱۹- هم‌راهی و مشارکت کنش‌گرانه‌ی گروه‌های مختلف مردم در سیستان و بلوچستان در جمعه‌های اعتراضی شامل زنان، مردان، نوجوانان، سالمندان، هنرمندان

۲۰- تدبیر و رویکرد خشونت‌پرهیز معترضین در راهپیمایی‌های جمعه‌های اعتراضی

۲۱- هم‌راهی و هم‌کنشی مستمر، آشکار و قاطع علمای دینی و افراد  معتمد با گروه‌های مختلف مردم در جنبش #زن‌زندگی‌آزادی و جمعه‌های اعتراضی

جمعه‌های اعتراضی زاهدان و دیگر شهرهای سیستان و بلوچستان، در هم‌راهی و هم‌دلی با اعتراض به جان‌باختن #مهساامینی و جنبش اعتراضی #زن‌زندگی‌آزادی؛ و نیز حمایت و دغدغه‌ی دیگر مناطق کشور نسبت به این کنش‌گری مستمر و آگاهانه‌ی خشونت‌پرهیز و مدنی؛ بیش‌از هر چیز بیان‌گر این شعر نغز پارسی است:

ای بسا هندو و ترک هم‌زبان
ای بسا دو ترک چون بیگانگان
پس زبان محرمی خود دیگر است
هم‌دلی ازهم‌زبانی بهتر است

تلگرام جامعه شناسی زن روز