چیزی که در بند ب ماده ۷۵ قانون برنامه عنوان کرده همانند این است که به ماموران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اجازه بدهند وارد خانه هر فردی شوند تا بدانند در آنجا چه می گذرد.
در این قانون برنامه هفتم از مفاهیم، عبارت و کلمات بسیار مبهم و نامشخصی استفاده شده که شاید خود نویسنده این متن هم نتواند به درستی توضیح دهد. در بند ب ماده ۷۵ قانون برنامه که از تصویب مجلس گذشته، آمده است: “به منظور احصاء دقیق و برخط داده های آماری مورد نیاز جهت تسهیل پردازش، تحلیل دقیق و ایجاد بستر مناسب برای آینده پژوهی روندهای سبک زندگی جامعه ایرانی و انتشار آن ها، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با هماهنگی مرکز آمار ایران موظف است، نسبت به راه اندازی سامانه رصد، پایش، سنجش مستمر واحدهای فرهنگ عمومی، سبک زندگی و… اقدام نماید. علاوه بر آن دستگاه های اجرایی و پایگاه های داده موضوع این بند موظف هستند تا نسبت به ارائه جامع و مستمر داده ها به این سامانه به صورت برخط اقدام کنند.”
اولین شرط قانونگذاری روشن و صریح بودن قانون است.
بند ب ماده ۷۵ دو قسمت دارد. قسمت اول؛ جمع آوری اطلاعات برای بررسی روندهای سبک زندگی جامعه است. تا اینجا بحث روشن است و قبلا وزارت فرهنگ ارشاد اسلامی در قالب طرح های پژوهشی از جمله طرح پیمایش ارزش ها، طرحی درباره مراکز فرهنگی و دینی کشور و… چنین کاری انجام داده است.
اما در قسمت دوم جمله ای وجود دارد که هم مبهم و هم بسیار خطرناک است. آنجا که می گوید، دستگاه های اجرایی و دارندگان پایگاه های داده موظفند تا اطلاعات و داده های خود را به این سامانه دهند. عبارت «پایگاه های داده» شامل مصادیق بسیار گسترده ای می شود و تمامی شرکت هایی که خدمات اینترنتی ارائه می دهند مشمول این کلمه در پایگاه های داده می شود.
یک اشکال این است که از لحاظ عملیاتی و اجرایی اجرای این ماده چه اندازه امکان پذیر است، بسیار جای سوال دارد. نمی دانم آیا نویسندگان این ماده می دانستند که گستره این مفهوم چقدر است یا خیر؟ شاید بتوان گفت در طول یک روز میلیاردها اطلاعات، انواع ایمیل ها، پیام ها و مبادلات مالی و پولی… در این پایگاه ها رد و بدل می شود. چگونه می خواهند این اطلاعات منتقل و یکجا مجتمع، دسته بندی و بررسی شود؟ این نکته مهمی است که نویسندگان متن به آن توجه نکردند.
نکته دوم؛ این جمله کوتاه یک امکان ایجاد می کند که حریم خصوصی کاربران محیط اینترنت به نحو بی ضابطه و گسترده ای نقض شود. یعنی اکانتی که اساسا فاقد صلاحیت باشد بتواند با استفاده از این ماده به اطلاعات شخصی افراد دسترسی پیدا کند.
اطلاق این عبارت در این بند به منزله این است که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به تمامی این اطلاعات دسترسی پیدا می کند و می تواند تمام جزئیات داده های تولیدی یک نفر، یک شرکت و یا حزب خاصی را استخراج و از آن بهره برداری کند. چنین چیزی خطر یک نقض گسترده و بی ضابطه حریم خصوصی اشخاص را دارد.
این بند بسیار خطرناک و خلاف حقوق اساسی ملت است.اطلاعاتی که افرد در محیط واقعی یا مجازی مبادله می کنند جزو حریم خصوصیشان است. این اطلاعات شامل محتواهایی مثل خبر، تحلیل، عکس، فیلم، سرگرمی و… است. این اطلاعات شامل اطلاعات مالی هم می شود که هم در محیط اینترنت مبادله می شود. اگر قرار باشد که این اطلاعات یکجا جمع شود، یعنی هرکسی از کارمندان مربوطه می تواند به اطلاعات مالی افراد دسترسی پیدا کند.
علاوه بر آن اشخاص با دوستان و اعضای خانواده خود عکس و فیلم مبادله می کنند و این یعنی به این اطلاعات هم دسترسی پیدا می کنند.
محیط وب با محیط زندگی ما فرقی ندارد و بهشی از آن است. من در خانه ام نشسته ام، با فرزندانم گفتگو می کنم، غذا می خورم و… هیچ کس مجاز نیست در خانه ما را بدون اجازه باز کند و وارد آن شود تا بداند ما چه می خوریم، چه می نوشیم و چه می بینیم. هیچ کس اجازه ندارد وارد حساب بانکی افراد شود تا ببیند این پول از کجا آماده و در کجا خرج می شود، مگر با دستور قاضی. محیط وب هم اینگونه است. همانطور کسی اجازه ندارد بدون اجازه من و بدون دستور قاضی وارد خانه من شود و آن را تجسس کند. کسی اجازه ندارد به اطلاعات من در محیط وب دسترسی پیدا کند.
چیزی که در بند ب ماده ۷۵ قانون برنامه عنوان شده همانند این است که به ماموران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اجازه بدهند وارد خانه هر فردی شوند تا بدانند در آنجا چه می گذرد، با این تفاوت که محیط وب و اطلاعات پایگاه داده را درنظر گرفته است. یعنی به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اجازه داده شده تا به اطلاعات خصوصی همه افراد جامعه دسترسی پیدا کند.
کامبیز نوروزی
https://t.me/kambiznouroozi
