د. شهاب المكاحله
در چندین مصاحبه تلویزیونی و مقاله در کانالهای تلویزیونی عربی و خارجی، یا حتا از طریق مقالاتی که سالها پیش منتشر کردم، هشدار دادم که تا پایان سال ۲۰۲۴ منطقه شاهد آغاز سایکس-پیکو-۲ خواهد بود. امروز ما در این لحظه زندگی میکنیم. سوریه در حال تجربه یک لحظه تاریخی تعیین کننده است، زیرا در آستانه بقا یا تجزیه قرار دارد. در زمانی که سوریه با چالشهای داخلی و خارجی فزایندهای مواجه است، این پرسش در افق ظاهر میشود: ” بعدش چیست؟”
این پرسشی است که تنها به سوریه مربوط نمیشود، بلکه به کل خاورمیانه مربوط میشود. با تشدید حملات اسرائیل که زیرساختهای سوریه را هدف قرار میدهد، به نظر میرسد که منطقه در حال وارد شدن به دوره های از تنظیم مجدد استراتژیک است که تهدیدی برای ترسیم مجدد مرزها و سرنگونی رژیمها است.
کارزار سیستماتیک اسرائیل: شکستن سوریه از درون
تحرکات اسرائیل در سوریه تصادفی نیست، بلکه بخشی از یک استراتژی عمدی با هدف تضعیف این کشور و تضمین تجزیه آن است. با تخریب سیستماتیک زیرساختهای سوریه – از جمله فرودگاهها، تأسیسات حیاتی و داراییهای نظامی کلیدی- اسرائیل به دنبال فلج کردن توانایی سوریه برای بازسازی خود به عنوان یک کشور متحد است.
هدف روشن است: ایجاد یک سوریه تکه تکه شده که دیگر تهدیدی برای پایان دادن به نفوذ منطقه ای ایران نباشد. این تصور با جاه طلبیهای ژئوپلیتیکی گسترده تر سازگار است و به اسرائیل اجازه میدهد تا نفوذ خود را به سمت شرق ( به سمت آسیای مرکزی ) و به سمت غرب( به سمت مدیترانه) گسترش دهد و دسترسی بدون مانع به منابع و نفوذ منطقه را تضمین کند. برای اسرائیل، سوریه تقسیم شده، سوریه قابل کنترل است.
چشم به عراق و اثر دومینو
زمانی که سرنوشت سوریه مشخص شود، توجه به عراق معطوف خواهد شد، کشوری که از قبل از تنشهای فرقه ای، بی ثباتی اقتصادی و مداخله خارجی رنج می برد. گزارشهای اطلاعاتی نشان میدهد که عراق در رتبه بعدی در لیست فروپاشیهای احتمالی قرار دارد. به نظر میرسد که برچیدن شبه نظامیان، به ویژه آنهایی که از سوی ایران حمایت میشوند، بخشی از دستور کار است، با انتظار یک کودتای بزرگ که میتواند دولت فعلی را سرنگون کند.
پیامدهای بالقوه چنین حرکتی عمیق است. عراق نیز مانند سوریه یک محور ژئوپلیتیکی در منطقه است. اگر بی ثبات شود، می تواند به سکوی پرتابی برای ناآرامی های بیشتر در سراسر خاورمیانه تبدیل شود که پیامدهای آن از لبنان تا خلیج فارس گسترش می یابد. به احتمال زیاد داعش این بار به خلیج فارس خواهد رسید.
پنج سیستم در معرض تهدید
گزارشهای اطلاعاتی نشان میدهد که سوریه و عراق تازه آغاز راه هستند. گفته میشود که پنج رژیم عربی دیگر در آستانه کودتا هستند که ناشی از ترکیبی از نارضایتی داخلی، دستکاری خارجی و بحرانهای اقتصادی است. هدف این دگرگونیها تغییر شکل چشم انداز سیاسی در منطقه است، و راه را برای خاورمیانه جدیدی هموار می کند که با منافع خارجی و نه خواسته های مردم آن همسو باشد، که در آن اسرائیل بر اساس دکترین خود از نیل تا فرات حرف اول را می زند و این نمادی از آغاز فرآیند و جهت های آن است.
سایه درگیریهای فرقه ای
در این ترکیب ناپایدار، روایتهای آخرالزمانی و پیشگوییهای فرقه ای قوت گرفته است. برخی در مورد ظهور بعدی شخصیتی به نام «السفیانی» صحبت می کنند که بر اساس روایات معادشناسی، پیشبینی میشود که از سوریه برای شکست گروههای مختلف و تسلط بر منطقه ظهور کند. در حالی که این گونه روایتها رد می شوند، اما منعکس کننده نگرانیهای ریشه ای در مورد آینده منطقه و احتمال تغییرات رادیکال در قدرت هستند.
نقش نیروهای خارجی: چه کسی ریسمان را می کشد؟
ایالات متحده، روسیه، ایران و ترکیه در آینده سوریه منافعی دارند، اما اهداف آنها متفاوت است. ایالات متحده به دنبال مقابله با نفوذ ایران است، در حالی که روسیه قصد دارد جایگاه استراتژیک خود را حفظ کند. از سوی دیگر، ایران، سوریه را به عنوان یک حلقه “حیاتی” می بیند، در حالی که ترکیه برای تأمین امنیت مرزها و اعمال نفوذ خود بر سوریه تمرکز می کند.
با این حال، نقش اسرائیل با چشم انداز بلندمدت برای تضمین هژمونی منطقه ای برجسته می شود. اسرائیل با تجزیه سوریه و زمینه سازی برای بی ثباتی در عراق و فراتر از آن، خود را به عنوان یک قدرت بلامنازع در منطقه نشان می دهد.
چه چیزی در انتظار سوریه است؟
آینده سوریه در هاله ای از ابهام قرار دارد. خروج اسد، ، خلاء خطرناکی را بر جای گذاشته است. سناریوهای احتمالی عبارتند از:
۱. تقسیم: سوریه ممکن است به مناطق تحت کنترل قدرتهای خارجی و شبه نظامیان محلی تقسیم شود، مشابه واقعیت پس از جنگ در لیبی.
۲ .حکومت نیابتی: قدرتهای منطقه ای و بین المللی ممکن است از جناحهای رقیب حمایت کنند و شکافها را بیشتر نمایند.
مقاومت مجدد: نسل جدیدی از سوریها که به دلیل نارضایتی ها و آرمانهای خود هدایت می شوند، ممکن است به دنبال بازپسگیری سرزمین خود از طریق جنبشهای مردمی یا درگیریهای مسلحانه باشند..
منطقه بر سر دوراهی قرار دارد
خاورمیانه با لحظه ای سرنوشت ساز روبروست. فروپاشی سوریه و به دنبال آن بی ثباتی احتمالی عراق، نه تنها مرزها را دوباره ترسیم می کند، بلکه اتحادها و ساختارهای قدرت را دوباره تعریف می کند. برای کشورهای عربی، این زنگ خطری برای ارزیابی مجدد استراتژیهای خود و تدوین یک چشم انداز جمعی برای ثبات منطقه است.
چه سوریه به عنوان یک کشور متحد ظاهر شود و چه به عنوان یک سرزمین تکه تکه شده، داستان آن یک درس هشداردهنده برای کل منطقه است. پرسش دیگر فقط این نیست که “چه کسی پس از اسد خواهد آمد؟” در عوض، “سوریه – و خاورمیانه – چه نوع آینده ای را انتخاب خواهد کرد؟” این پاسخ زندگی میلیونها نفر را شکل می دهد، سرنوشت یکی از غنی ترین مناطق تاریخی و فرهنگی جهان را تعیین می کند و حتی سرنوشت چندین رژیم عربی را در سال ۲۰۲۵ تعیین می کند.
منبع: رای الیوم
ایران فردا
