رضا یعقوبی
وقتی ملتسازی بر اساس یک هویت ایستا مثل نژاد یا مذهب انجام بگیرد مثل ارهای است که دستهی خودش را میبُرد. چون ماهیت طردکنندهی آن هویت صُلب نمیتواند به عنوان یک عامل همگرا عمل کند بلکه واگرایی به بار میآورد. در نتیجه تجزیهطلبی محصول سختگیری در تحمیل ارزشهای یک هویت خاص بر تمام شهروندان است. اما وقتی “ملت سیاسی” متشکل از جمع شهروندانی باشد که به خاطر منافع مشترک و حقوق اساسیشان حول هم متحد شدهاند و با ابزارهای دموکراتیک میتوانند حقوق و منافعشان را تامین کنند، به جای گرایشهای تجزیهطلبانه، همگرایی و وحدت و همبستگی ایجاد میشود. پس اگر نگران تجزیهایم باید از تعصبهای نابخردانه بیشتر بترسیم تا از اقوام. چون عدم ظرفیت همگرایی به خاطر وجود یک گفتمان طردکننده و نابردبار است که به تفرقه دامن میزند، چه نژاد باشد چه امت.
اگر میخواهیم ایران آینده متحد و یکپارچه بماند چارهای بجز دموکراسی نداریم. با این توضیحات دموکراسی یگانه چاره و راه حلی است که ضامن تمامیت ارضی میشود و با مشارکت همگانی و دخالت دادن افراد در شکل دادن به سرنوشتشان آنها را به وطن و امور عمومی و منافع همگانی علاقهمند میکند. ملت مدرن ملتی است که در آن “امر عمومی” معنا پیدا کرده و محوریت دارد و به طور دموکراتیک تعیین میشود. نه اینکه با انحصارگرایی، امر عمومی را در منافع عدهای خاص خلاصه کند و واگرایی ایجاد کند. این یک هشدار به محافل امنیتی هم هست که احتمالا فکر میکنند با گسترش گفتمانهای دگماتیک میتوانند ایران را یکپارچه نگه دارند. کمی به اطرافمان نگاه کنیم کاملا واضح است که درد اصلی و ریشهی تمام مشکلات سیاسی کشورهای منطقه از عراق و سوریه گرفته تا فلسطین و ترکیه، فرقهگرایی و قبیلهگرایی و قومگرایی و ناسیونالیسم افراطی است و مذاهب و اقوام نتوانستهاند یک امر عمومی بر اساس منافع مشترک سرزمین و مردمشان شکل دهند و یک زیست مسالمتآمیز و انسانی و مدرن و دموکراتیک پیدا کنند.
عوامفریبان دموکراسی را عامل آشوب و تفرقه و پراکندگی معرفی میکنند اما این ذات زورگویی و تعصب قومی و نژادی و مذهبی است که چون هیچ اهمیتی به تکثر و مشارکت نمیدهد راه را برای گزینههای تجزیهطلبانه باز میکند. آنها مسئله را وارونه جلوه میدهند تا نفع خود را پیش ببرند اما دقیقا رویکرد خودشان عامل واگرایی و خطر تجزیهطلبی است.
@rezayaghoubipublic
