لحظه‌ی رهایی از تله‌ی میمون! آرمان امیری

در داستان تمثیلی شکار میمون، شکارچیان برای به دام انداختن میمون‌ها، ظرفی با دهانه‌ای باریک را با میوه‌ای وسوسه‌انگیز پر می‌کنند. میمون که جذب میوه می‌شود، دستش را داخل ظرف می‌برد و میوه را محکم می‌گیرد، اما چون دهانه ظرف باریک است، نمی‌تواند دستش را با میوه بیرون بیاورد. حیوان بیچاره به‌جای رها کردن میوه و فرار، به دلیل طمع یا ترس از دست دادن آن، در دام می‌ماند تا شکارچیان او را به‌راحتی اسیر کنند.

اطلاع از این سازوکار هم چندان جدید نیست و به ویژه فعالین سیاسی و اجتماعی با آن کاملا آشنایی دارند. اما من گمان می‌کنم، یک مدل بسیار پیشرفته‌تر هم از این سازوکار «گروگان‌گیری» وجود دارد که دیگر با هدف در تله انداختن چند فرد از میان مخالفین طراحی نشده، بلکه در ابعادی بسیار وسیع‌تر، برای به بند کشیدن اقشار بسیار بزرگ یک جامعه به کار می‌رود. در این مدل پیشرفته با تولید انبوه، گروگان‌گیرها تلاش می‌کنند تا از جامعه‌ی مخاطب خود یک «نقطه‌ی ضعف» به دست بیاورند. به محض اینکه اطمینان پیدا کردند جامعه در مقابل چه موضوعی از خودش ضعف نشان می‌دهد، به صورت مداوم بر روی همان نقطه‌ی ضعف انگشت می‌گذارند و هر بار توده‌های قربانی را ناچار می‌کنند به سمت و سوی مورد نظرشان تغییر جهت دهند.

مدل سوءاستفاده از نقطه‌ی ضعف «مذهبی»، یکی از قدیمی‌ترین و البته نخ‌نماترین مدل‌هایی است که ما در رژیم حاضر با آن مواجه بوده‌ایم. خیلی‌ها هنوز ماجراهایی نظیر «کارناوال ظهر عاشورا» را به خاطر دارند؛ اما نسخه‌های شیرین‌تر و هنری‌تری هم وجود دارند که به ما نشان می‌دهند قدمت گروگان‌گیری از احساسات مذهبی حتی به پیش از برآمدن رژیم فعلی باز می‌گردد. مثلا، به صحنه‌ی معروف رمان (یا سریال) درخشان «دایی‌جان ناپلئون» مراجعه کنید، آنجایی که «آقاجان» قصد داشت در مورد ماجرای ترسیدن «دایی‌جان» دست به افشاگری بزند و دایی‌جان برای پرهیز از آبروریزی، مجلس روضه‌خوانی ترتیب داد. هر بار هم که آقاجان شروع به صحبت می‌کرد، غلظت روضه را بالا می‌بردند که «ای عزیز فاطمه در کوفه‌ی ویران میا»!

در زمانه‌ای که گرایش به سمت مطالبات ملی و گفتمان ملی آشکارا در دل جامعه اوج می‌گیرد، نیازی نیست که حتما گلی به درشتی «نادر قاضی‌پور» را وسط جمعیت پان‌تورک‌ها ببینید تا اطمینان پیدا کنید یک پای ثابت ماجرای دامن زدن به گفتمان قوم‌گرایی در خود نهادهای امنیتی است. به همان اندازه که لازم نیست خیلی هم پژوهشگر مهاجرت باشید تا دریابید همان کسی که خودش جلوی پای «جنبش اصیل منطقه» فرش قرمز پهن می‌کند، دقیقا همان کانونی است که تئورسین‌هایش را به شکل «دلسوزان ایران» پشت تریبون قرار می‌دهد تا از بحران مهاجرت واویلا سر بدهند.

برای خواندن متن کامل یادداشت «اینجا کلیک کنید» 
کانال «مجمع دیوانگان»
.