مرضیه حاجی هاشمی
گویا روزهای تعیین کننده و سرنوشت سازی پیش روی ایران است، ایرانی که نگران خلیجش در جنوب و کابوس هر شبش بین غنی سازی اورانیوم و غنیسازی مردمانش در یک خصومت ۴۶ ساله و دیواری از بیاعتمادی طرفین مذاکرات پرسه میزند، ایرانی که غنای سرزمینی و انسانیاش در منطقه بیهمتاست؛ ولی با حسرت و دلهره به سفر رئیس جمهور آمریکا به منطقه می نگرد که به نظر میرسد، این سفر، تأثیر شگرفی بر اقتصاد و امنیت منطقه خواهد داشت.
بر غرور ملی جامعه ای که به آن، خرید «بادبزن و آفتابه»! پیشنهاد میشود و قیمت هر دانه لوبیا را برایش محاسبه میکنند! در حالی که کشورهای همسایهاش، قراردادهای تریلیون دلاری را بهای تغییر نام بخش هویتی سرزمینش میکنند، چه میگذرد؟
غرور ملی زمینه ساز حس مشترک ملی – میهنی بین افراد جامعه است و تحقیقات جامعه شناختی نشان داده است، «ارتباط معناداری بین متغیرهای اساسی رضایت از اوضاع اقتصادی و اجتماعی، احساس محرومیت، احساس مشروعیت نظام سیاسی و احساس تبعیض بین افراد با مفهوم غرور ملی وجود دارد».
وضعیت اقتصادی و به تبع آن اجتماعی به واقعیت تلخ «تحقیر ملی» رسیده است و احساس محرومیت به ویژه در مقایسه با کشورهایی که در منابع از آنها غنیتر هستیم، بسیار بالاست. احساس تبعیض با وجود افشای فسادها، رانتخواریها، ویژهخواریها و توسعه طلبیهای پرهزینه، بیش از پیش بر جامعه تحمیل میشود و همه اینها در کنار احساس ظلمی که جامعه از هر نظر بر خود روا میبیند، مشروعیت نظام سیاسی را حتی برای عامیترین اقشار جامعه زیر سوال میبرد.
از آنجا که غرور ملی یکی از شاخصهای احساس وفاداری ملی است و تقویت آن موجب تداوم و پایداری نظام سیاسی است؛ لذا آسیب دیدن آن از نشانههای ناپایداری نظام سیاسی است. «اسمیت» بر این باور است، غرور ملی، موجب از خود گذشتگی ملی شدید افراد نسبت به کشورشان میشود. در صورت جریحه دار شدن شدید آن توسط نظام سیاسی، افراد جامعه نسبت به تهدیدهای بیرونی نیز بی تفاوت می شوند؛ چرا که به زعم آنها این تهدید، ابتدا نظام سیاسی را نشانه میرود.
روزهای پیش رو گرچه حتی می تواند، برای حیات ملی ایرانیان نیز سرنوشت ساز باشد؛ ولی به دلیل آسیب دیدن غرور ملیشان بسیاری از افراد جامعه به لحاظ ذهنی نسبت به آن بیتفاوت شدهاند و قضاوتهای مثبتی ندارند. اسمیت معتقد است، یکی از عناصر مهم در غرور ملی این است که بتوان ذهن شهروندان درباره نقش کشورشان در صحنه بین المللی را تسخیر کرد و قضاوتهای مثبتی ایجاد و انتظاراتشان را نسبت به آینده شکل داد. اینکه مردم انتظاری از نظام سیاسیشان نداشته و قضاوت مثبتی برای آینده و روزهای پیش رو نداشته باشند، بدین معناست که غرور ملی ایرانیان زخم آلود است.
