پس از شکست فاحش در جنگ ۱۲ روزه، نظام اسلامی دچار ترس، بهت و شوک شده و هنوز نمیداند «چه شد که نباید میشد». چگونه کشور کوچک اسرائیل، با تکیه بر اطلاعات جامع و توانائی نظامی بالا توانست در مدت کوتاهی بسیاری از سران سپاه و دانشمندان هستهای ایران را غافلگیرانه از بین ببرد؟
عبدالله عبدالهی، در تاریخ ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۵، در مقالهای با عنوان «هفت نکته درباره نفوذ / بازی مرکب با نفوذ چگونه صورت میگیرد؟» در رسانه تسنیم، به همین پرسش بنیادین پرداخته است (۱). او معتقد است که در پاسخ به معادله «فرد-فناوری» شاید تردیدهایی وجود داشته باشد، اما در یک نکته تردیدی نیست: رسانههای همسو با اسرائیل در جنگ رسانهای پس از نبرد ۱۲ روزه، بیش از هر چیز، تلاش دارند «نفوذ» را بهعنوان «تهدید نرم» معرفی کنند.
پیش از بررسی مقاله عبدالهی، لازم است نگاهی ژرفتر به نقش اطلاعات نظامی در جنگهای ترکیبی مدرن داشته باشیم. مقالهای مفصل با عنوان «اطلاعات جامع در درگیریهای نظامی» که در ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۴ منتشر شده، در این زمینه بسیار قابل تأمل است (۲). مهمترین نکات این مقاله را با توجه به شکست نظام اسلامی در جنگ ۱۲ روزه مرور میکنیم.
نقش اطلاعات نظامی در جنگهای مدرن
اطلاعات نظامی نقش محوری در تصمیمگیری استراتژیک در عرصه چندبُعدی جنگهای مدرن دارد. این اطلاعات امکان تدوین استراتژیهای عملیاتی و برنامهریزی تاکتیکی را بر اساس شناخت تواناییها، اهداف و آسیبپذیریهای دشمن فراهم میسازد.
به نظر میرسد ارتش اسرائیل پیش از شروع جنگ، از اطلاعات جامعی درباره ساختار اطلاعاتی و نظامی ایران، بهویژه سپاه پاسداران، برخوردار بوده است. در مقابل، نظام اسلامی که بنا بر گزارشها، حداقل ۱۷ سازمان اطلاعاتی و ضد اطلاعاتی در اختیار دارد، میبایست از توان و تهدیدهای اسرائیل آگاه میبود!.
جنگ نامتقارن و بازیگران غیردولتی
در کنار اطلاعات نظامی کلاسیک، تاکتیکهای جنگ نامتقارن و بهرهگیری از گروههای نیابتی نقش مهمی ایفا میکنند. ایران از طریق سپاه قدس با تشکیل و گسترش محورهای مقاومت تلاش داشت هژمونی منطقهای خود را تثبیت کند، اما در جنگ اخیر، ناکارآمدی عملیاتی این نیروی نیابتی کاملاً مشهود بود. اسرائیل، با اتکا بر اطلاعات دقیق، پیش از آغاز جنگ، ساختارهای حمله پهپادی، راکتی و موشکی نیابتی ها بویژه حزبالله لبنان و حماس در غزه را خنثی کرد.
نتیجه این عملیات، تضعیف حمایت حزبالله از نیروهای بشار اسد و در نهایت، سقوط دولت سوریه بود. نیروی برونمرزی سپاه قدس نیز ناچار به عقبنشینی از سوریه شد.
اجزای اطلاعات نظامی
اطلاعات نظامی شامل چهار عنصر کلیدی است :
۱. جمعآوری دادهها از منابعی مانند شناسایی میدانی، تصاویر ماهوارهای ، و اطلاعات انسانی
۲. تحلیل اطلاعات با استفاده از فناوریهای نوین
۳. ارسال اطلاعات بهموقع به نهادهای عملیاتی
۴. پشتیبانی عملیاتی برای تصمیمگیری سریع و مؤثر
با این حال، افزایش دادهها از منابع مختلف، چالشهایی را در ارزیابی دقیق ایجاد میکند و ممکن است به سوء برداشت یا نادیده گرفتن اطلاعات حیاتی منجر شود. همزمان، دشمن نیز از فناوریهای دیجیتال برای اخلال در سیستمهای اطلاعاتی استفاده میکند. حملات سایبری پیچیده، خطر سرقت داده ها و اخلال در عملیات را بههمراه دارد. از اینرو، ارتقاء مستمر پروتکلهای امنیتی امری حیاتی است.
اسرائیل و غافلگیری نظام اسلامی
شواهد حاکی از آن است که موساد، پیش از جنگ، از توان کامل نیروهای نظامی ایران اطلاع داشته و توانسته با حملات غافلگیرانه، ساختار فرماندهی و پدافند هوایی ایران را فلج کند.
در جریان عملیات، نیروی هوایی اسرائیل با آگاهی با استفاده از جنگندههای رادارگریز F-35 توانست آسمان بیدفاع ایران را تحت کنترل بگیرد و پدافندهای S-300 و مشابه آن را خنثی کند. سپس جنگندههای F-15 مجهز به موشکهای هایپرسونیک، تأسیسات حساس از جمله مراکز هستهای، پایگاههای سپاه و محل اقامت فرماندهان را نابود کردند.
همکاری اطلاعاتی و ضعف نگاه به شرق
همکاری بینسازمانی در جنگهای مدرن اهمیتی حیاتی دارد. در این زمینه، مشارکت موساد و سازمان سیا در طراحی و اجرای حملات بسیار چشمگیر بود. در مقابل، نظام اسلامی که با سیاست «نگاه به شرق» به چین و روسیه امید بسته بود، ظاهراً کمکی جدی دریافت نکرد. حتی با وجود نفوذ تاریخی KGB در ساختارهای اطلاعاتی در ایران، کمک مؤثری از سوی مسکو دیده نشد.
تحلیل مقاله عبدالله عبدالهی
عبدالهی در مقاله خود، با ذکر نمونهای از جاسوسی وزیر پیشین اسرائیل برای ایران، تأکید میکند که نفوذ در نهادهای دشمن امری بیسابقه نیست. او با پذیرش احتمال نفوذ اسرائیل در محور مقاومت، عملاً به ناکارآمدی سیستمهای اطلاعاتی داخلی اذعان دارد.
وی هشدار میدهد که حتی یک جاسوس میتواند فاجعهآفرین باشد و حساسیت نهادهای امنیتی باید بهحدی بالا رود که نفوذ به صفر برسد. او معتقد است در سه سطح امنیتی، نظامی و اجتماعی ـ سیاسی، عملکرد نظام اسلامی دچار نقصهای بنیادین بوده است. او در عین حال، از تندروی در دستگیری افراد مشکوک هشدار میدهد و بر پیچیدگی موضوع نفوذ تأکید می کند.
در پایان، عبدالهی میان نفوذ سخت (اطلاعات فنی و سختافزاری) و نفوذ نرم (نفوذ فکری و سیاسی) تمایز قائل میشود و هر دو را تهدیدی جدی برای نظام اسلامی میداند.
نقش فناوریهای نوین
تحولات دیجیتال، بهویژه استفاده از پهپادها، ماهوارهها و هوش مصنوعی، توان جمعآوری و تحلیل اطلاعات نظامی را چند برابر کرده است. اما استفاده نادرست یا تحلیل اشتباه این دادهها میتواند به اشتباه محاسباتی منجر شود. بنابراین، بهرهبرداری از این فناوریها باید با دقت و آموزش همراه باشد.
نتیجهگیری
اطلاعات نظامی، ستون فقرات نبردهای مدرن محسوب میشود و نقش تعیینکنندهای در پیروزی یا شکست ایفا میکند. بررسی مقاله عبدالهی نیز نشان میدهد که سیستمهای اطلاعاتی نظام اسلامی در برابر حملهای با این سطح از سازماندهی و دقت، غافلگیر شدهاند.
سرمایهگذاری در آموزش، فناوری، و همافزایی سازمانی، شرط موفقیت در جنگهای ترکیبی آینده است. بدون اطلاعات نظامی کارآمد، نه فقط پیروزی، بلکه بقا نیز ناممکن خواهد بود.
ناخدا محمد فارسی
۱۵ ژوئیه ۲۰۲۵
1 – https://www.tasnimnews.com/fa/news/1404/04/18/3351641/7
2 – https://totalmilitaryinsight.com/military-intelligence-in-modern-conflicts/
