نظام جمهوری اسلامی با شعار نابودی اسرائیل طی چند دهه گذشته با ایجاد و حمایت از گروههای نیابتی در عراق، سوریه، لبنان، یمن و غزه هزینههای هنگفتی پرداخته است. با این حال، نهتنها به هدف خود نرسیده، بلکه جنگ ۱۲ روزه و حملات اخیر اسرائیل به خاک ایران ضعف و ناکارآمدی ساختار و زیرساختهای دفاعی کشور را آشکار کرد. با این وصف نظام همچنان با تجهیز و تشویق گروههای نیابتی، بهویژه حوثیهای یمن، حملات موشکی و پهپادی علیه اسرائیل را ادامه میدهد.
گروه حوثی بیاعتنا به هشدارهای اسرائیل، در شامگاه پنجشنبه ۲۸ اوت ۲۰۲۵ هدف حملات غافلگیرانه اسرائیل به محل نشست کابینه خود در صنعا قرار گرفت؛ حملهای که به کشتهشدن نخستوزیر و چند وزیر ارشد دولت حوثی انجامید.
آخرین حمله پهپادی حوثیها به فرودگاه رامون در شهر ایلات، پیامی روشن بود که این گروه حتی با از دستدادن رهبرانش از اقدامات تهاجمی دست نخواهد کشید. این رویداد بار دیگر به اسرائیل یادآوری کرد که هیچ سپر دفاعی نفوذناپذیر نیست و بهترین دفاع، حمله پیش گیرانه و مؤثر است. اسرائیل بهطور قطع پاسخ سختی به حوثیها خواهد داد؛ اما این رژیم و ایالات متحده باید ایران ــ حامی و تأمینکننده اصلی موشکها و پهپادهای حوثیها ــ را نیز پاسخگو کنند. کارزار حملات موشکی و پهپادی حوثیها به اسرائیل و حملات دریای سرخ علارغم تحمل ضربات کوبنده ، همچنان ادامه دارد.
در پی کشتهشدن نخستوزیر حوثیها، ارتش جمهوری اسلامی ایران با صدور بیانیهای ضمن «تبریک و تسلیت شهادت» وی و همکارانش، اسرائیل را «رژیمی یاغی و جنایتکار» خواند و ادامه مبارزه حوثیها با اسرائیل را تشویق کرد (۱). این موضعگیری نشان میدهد که تهران همچنان بر استفاده از گروههای نیابتی برای اعمال فشار منطقهای اصرار دارد.
پس از تحمل شکستی سنگین در جنگ ۱۲ روزه با اسرايیل و امریکا ، سرلشکر عبدالرحیم موسوی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، در سخنرانی روز پدافند هوایی اذعان کرد که آسمان ایران در آن جنگ بیدفاع بوده است. او هشدار داد که پدافند هوایی کشور باید متناسب با تهدیدات نوظهور بازسازی و تقویت شود (۲). موسوی همچنین به ضرورت هماهنگی و همافزایی ارتش و سپاه اشاره کرد و بهطور غیرمستقیم ناکارآمدی ساختار فرماندهی و ضعف هماهنگی میان قرارگاه پدافند هوایی خاتمالانبیاء و ارتش را از دلایل شکست دانست.
موسوی چشم انداز و انتظارات نظام در راستای، پدافند هوایی به عنوان «خط مقدم دفاع از حاکمیت ملی» را بهرهگیری از فناوریهای نوین، ابتکارات بومی، و سرمایهگذاری در نیروی انسانی متعهد و متخصص، در سطحی متناسب با تهدیدات نوپدید و مقابله موثر با تجاوزات احتمالی دشمن، کارآمدی و اقتدار ارتش را تثبیت و توسعه دهد.
موسوی در ادامه پیام، پیاده سازی اطمینان بخش نظام یکپارچه پدافند هوایی کشور و ارتقاء هماهنگی، همافزایی و نقشآفرینی مطمئن و مقتدر ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در این زمینه را، ضرورتی راهبردی دانست. موسوی بوضوع دریافته علارغم نابرابری تجهزات پدافندی، عدم هماهنگی بین پدافند هوایی خاتم الانبیا و ارتش یکی از علل شکست مفتضحانه جنگ ۱۲ روزه با إسرائيل بوده است.
موسوی به عدم اقتدار پدافندی مرکز پدافندهوایی خاتمالانبیاء بهعنوان محور اصلی ، هشدار می دهد که سازماندهی و هدایت این مجموعه، باید با هوشمندی و هوشیاری درخور، نقش های تعیینکننده و آیندهساز را به منصه ظهور برساند. سرلشگر موسوی چندین سال فرمانده ارتش ایران بود و بخوبی از انضباط عملیاتی ارتش با مقایسه با سپاه باخبر است و میداند اگر هماهنگی بین پدافتدهوایی سپاه و ارتش وجود میداشت احتمالاً نتیجه جنگ ۱۲ روزه متفاوت میبود.
قرارگاه خاتمالانبیاء خود به معضلی چندوجهی بدل شده است. این قرارگاه که زیرمجموعه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است، علاوه بر فعالیتهای نظامی، در حوزه اقتصادی نیز نفوذ گستردهای دارد و با تصاحب مزایدههای کلان، از جمله در پارس جنوبی، به ثروت ملی مردم ایران دستاندازی کرده است. در عین حال، عدم ادغام کامل پدافندهوایی سپاه با ارتش ــ که به دستور آیتالله خامنهای لازم بود ــ به دلیل منافع اقتصادی این قرارگاه عملی نشد. این ساختار موازی موجب تضعیف ارتش و کاهش کارایی دفاعی کشور شده است.
پدافندهوایی خاتم الانبیا تولید بومی سیستم های پدافندی، تولید موشک و پهپاد و سلاح های متعارف دیگر را بعهده دارد. بویژه با مهندسی معکوس پدافندهوایی اس-۳۰۰ را تولید که با نام باور ۳۷۳ آزمایش و وارد سیستم دفاعی کشور نمود. سامانه های موشکی و پهپادی بومی از جمله موشک های کروز، بالیستیکی سوپر و هایپر سونیک تحت نظارت پدافند خاتم الانبیا تولید می شوند.
قرارگاه نظامی خاتم الانبیا، ارتش سپاه پاسداران از جمله نیروی زمینی و دریایی را تشکیل می دهد. نیروی زمینی سپاه شامل ده منطقه در سراسر کشور و نیروی دریایی خلیج فارس را پوشش میدهد.
بعد از جنگ ۱۲ روزه ایت الله علی خامنه ای سرلشگر علی عبدالهی را بعنوان فرمانده قرارگاه خاتم الانبیا منتصب کرد. عبداللهی در روز پدافند هوایی کشور در سخنانی فرا رسیدن میلاد پیامبر اسلام را تبریک گفت و بر «اتحاد ارتش و سپاه» تأکید کرد (۳). این در حالی است که سپاه طی چهار دهه گذشته بهصورت مستقل و بدون هماهنگی با ارتش عمل کرده است. تناقضگوییهای عبداللهی و تلاش او برای نمایش وحدت، بیش از پیش ضعف ساختار فرماندهی نظام را عیان ساخت.
خامنهای و سپاه پس از این شکست دچار نگرانی عمیق شدهاند. گزارشها حاکی از آن است که رهبر جمهوری اسلامی اغلب در پناهگاههای متعدد بهسر میبرد و تنها برای سخنرانیهای کوتاه ظاهر میشود. او در ۷ سپتامبر وضعیت «نه جنگ و نه صلح» را برای نظام «بسیار خطرناک» توصیف کرد (۴)؛ سخنی که با مواضع قبلی او مبنی بر «نه جنگ میشود و نه مذاکره» تناقض آشکار دارد.
همزمان با این بحران امنیتی، خامنهای بهطور ضمنی به شدت بحران معیشتی مردم اذعان کرده و از دولت خواست حداقل ۱۰ کالای اساسی را سهمیهبندی کند؛ اقدامی که احتمالاً فشار بر مردم را تشدید خواهد کرد. تشدید تحریمها و فعالشدن مکانیسم ماشه توسط سه کشور اروپایی، چشمانداز اقتصادی ایران را وخیمتر کرده است.
به گفته مراد ویسی، تحلیلگر ارشد ایراناینترنشنال، وزارت اطلاعات در نامهای رسمی هشدار داده که بازگشت تحریمها میتواند فروش نفت ایران را متوقف کرده و موجی از بحرانهای اقتصادی و اعتراضات مردمی را بهدنبال داشته باشد (۵).
در مجموع، نظام اسلامی در شرایطی که با بحران اقتصادی و نارضایتی اجتماعی روبهروست، همچنان منابع و توان کشور را صرف حفظ هژمونی منطقهای از طریق گروههای نیابتی میکند. حتی وزارت خارجه بریتانیا اخیراً از شناسایی و خنثیسازی بیش از ۲۰ شبکه تروریستی وابسته به ایران در اروپا خبر داد. این سیاستهای پرهزینه، در کنار بیکفایتی نظامی و اقتصادی، نشانهای از فروپاشی تدریجی نظام است؛ با این حال، حکومت همچنان تلاش میکند با نمایش اقتدار و سرکوب داخلی به بقای خود ادامه دهد.
ناخدا محمد فارسی
۱۰ سپتامبر ۲۰۲۵
1 – https://www.irna.ir/news/85927847/
2 – https://www.irna.ir/news/85927416/
3 – https://www.irna.ir/news/85931004/
4 – https://www.iranintl.com/202509074098
5 – https://www.iranintl.com/202508112352
