رهبران طالبان در دوحه قطر هواپیمایی برای پرواز به کابل در اختیار ندارند و ظاهرا منتظر استحکام قول و قرار خود با امریکا و متحدان عربی خود در منطقه هستند.
خروج نیروهای امریکایی از افغانستان زمینه کنترل کابل توسط طالبان را بعد از بیست سال مجددا فراهم کرد. آمریکا با خروج از افغانستان به نوعی پرونده ۱۱ سپتامبر را کنار گذاشت و طالبان حامیان قسم خورده القاعده را در کابل مستقر کرده است!
در حالی که امریکا از هزینه های جنگ در افغانستان گله دارد، کشورهای توسعه نیافته منطقه پول های خود را صرف حمایت از تروریست ها طالبان می کنند و خسته هم نمی شوند! طالبان هنوز دولت مورد نظر خود را تعیین نکرده اند. به نظر می رسد آنها به دنبال ارزیابی شرایط برای کسب حداقل مشروعیت منطقه ای و بین المللی فراهم کنند.
دقیقا نوع واکنش طالبان در روزهای آینده، سرمایه گذاری های منطقه ای بر روی طالبان را به چالش خواهد کشید. طالبان پیروزی نظامی در میدان را از طریق جنگ حرفه ای و مقاومت وسیع به دست نیاورد. بلکه توافق قدرت های منطقه ای و وادار کردن سران اقوام به عقب نشینی راه را برای ورود طالبان به کابل اکنون با کندی روبرو شده است و سوال برانگیز است! طالبان بر تصرف افغانستان نیاز به هماهنگی با دولت های منطقه از جمله ایران و روسیه داشت.
تماس دیپلماتیک طالبان با تهران به صورت رسمی برقرار شد و توجیه سازی نسبت به طالبان در رسانه های رسمی دیده می شد. حتی تلاش شد که طالبان را یک جنبش ملی ویک جنبش جهادی علیه امریکا جلوه دهند. سوال این است که طالبان آیا به این روابط و قول و قرارها پایبند خواهند ماند؟ بازگشت مجدد امریکا به افغانستان از نظر فنی کار سختی نیست و در این مورد اگر اراده مجددی صورت گیرد وبه عبارتی طالبان توافق خود با امریکا را بشکند، ورود امریکا به افغانستان شدنی خواهد بود.
پاکستان به رغم حمایت از طالبان در برابر ورود امریکا به دلیل نیاز مالی به عربستان و رقابت با هند، هیچگاه مقاومت نمی کند. حفظ روحیه به اصطلاح جهادی طالبان محل تردید است. برخلاف ۲۰ سال گذشته اکنون طالبان دربازی طناب کشی قدرت های بین المللی و منطقه ای گرفتار آمده اند. بند بازی با این طناب برای ایران البته سودی ندارد. مقاومت بدخشان و همسایگی این ولایت با چین مهم ترین نقطه ضعف این بند بازی است. طالبان در اتحاد با غرب نمی تواند مسیر ترانزیتی مورد نیاز با چین را برای ایران امن نگاه دارد. از طرفی حکمرانی طالبان با رشد جامعه مدنی افغانستان و مشاهده رابطه احتمالی ایران با طالبان را بر نمی تابد و بد بینی بلند بین ایران و مردم افغانستان ایجاد می کند. پاکستان نیز در افغانستان به دلیل اتخاذ رویکرد امنیتی به شدت منفور است.
تکرار تجربه پاکستان به سود ایران نیست
اگرچه طالبان ظاهرا کنترل افغانستان را در اختیار گرفته است اما موج فرار از افغانستان این گروه را در اتخاذ سباست های گذشته در وضعیت سرگردانی قرار داده است.
رهبران طالبان منتظر چراغ سبز امریکا و متحدان منطقه ای ان برای ورود به کابل هستند. اکنون به رغم تماس های رسمی ایران با طالبان، تهران قادر نیست انها رابز کرسی امارت اسلامی ادعایی تثبیت کند رهبران طالبان با آنکه کنترل افغانستان را در اختیار گرفته اند اما خود در اکواریوم شیشه ای قطر به انتظار تنظیم دریچه هوای توافق نهایی با دولت های منطقه نشسته اند.
پیج تنظیم هوا در دستان ایران نیست هرچند ایران بدون نقش هم نیست. رفتار دوگانه ایران هم ترجمان همین وضعیت است.از طرفی شاهد هستیم مناطق شبعه نشبن بدون مقاومت درخور تسلیم طالبان می شوند و ورود نیروهای مسلح افغانستان و تجهیزاتشان را بدون مانع می پذیرد و از سویی تلاش می کند تماس با رهبران طالبان را به عنوان یک جنبش ملی جهادی حفظ کند.
در واقع در تهران وضعیت به گونه ای است که اگر طالبان نتوانند تحت شرایط و عوامل مختلف، توافق با تهران را عملی کنند، راه جنبش ضد طالبان را به نوعی باز نگهدارد.
همین محدودیت نشان می دهد که بند بازی با طناب طالبان تا چه حد شکننده و خطرناک است و احتمال خاتمه این ماه عسل بیشتر است
جواد رحیم پور
