اگر خاطرتان باشد، یکی از سرودههای انقلابی بزرگداشت ۲۲ بهمن، چنین مصرع و ترجیعبندی داشت: «روز پیروزی ما، روز شکست دشمن». اما همواره پیروزی و پیشروی، همراه با شکست دشمن خواهد بود؟
میتوان گفت میزان فساد و استبداد و ناکارآمدی حکومتها با میزان وزنی که مفهوم دشمن و نظریات توطئه در گفتمان و ایدئولوژی آن حکومتها و ادبیات رهبرانشان میگیرد، نسبت مستقیم دارد. اگر دستگاه پروپاگاندا و رهبران حکومتی در هر موضوعی پای دسیسهچینی دشمنان داخلی و خارجی را به میان کشیدند، میتوانید به درستی حدس بزنید که با یک حکومت مستبد فاسد روبرو هستید. زیرا از کارکردهای اصلی تئوریهای توطئه و داشتن دشمن شر دائمی برای سیاستمداران حاکم، فرافکنی پلشتیهای خود، فرار از مسئولیت، ایجاد بهانه برای سرکوب مخالفان و بازتولید «وضعیت حساس کنونی» است.
البته نمیشود همه گفتههای آنان در مورد دسیسهچینیهای پنهانی را نیز توهم دانست. واقعیت این است حاکمان حکومتهای استبدادی، نسبت به کشورهای دموکراتیک، با توطئههای بیشتری روبرو هستند. زیرا اگر در پی سلطه اقلیتی سرکوبگر، بستر لازم برای رقابت دموکراتیک، شفاف و قانونی گروهها، ایدهها و احزاب مختلف نابود شده باشد، آنوقت بخشی از گروههای مخالف به فعالیتهای زیرزمینی، مخفیانه، قهرآمیز و گاه همکاری با کشورهای بیگانه و… سوق داده میشوند.
حال ۴۲ سال از اشغال سفارت آمریکا و آغاز رسمی شکلی از سیاست ورزی و حکمرانی در ایران میگذرد. شکلی که همه امور و مسائل در همه حوزهها، از کرونا گرفته تا سینما و اقتصاد و…، از دید و زبان رهبران جمهوری اسلامی، در نسبت با دشمن (آمریکا و…) معنا مییابد. احتمالا هم بیشترین مفهومی که در سخنرانیهای رهبر جمهوری اسلامی در موردش پرداخته شده، دشمن (آمریکا و…) و توطئههای خودش و گماشتگان داخلی و منطقیاش باشد. و باز احتمالا هیچ چهره شناخته شده ای در جهان، بیش از ایشان در مورد دشمن صحبت نکرده باشد. تمام مخالفان داخلی ایشان از دید خودشان و حامیانشان، یا مزدوران و جیرهخواران دشمن هستند و یا با ارفاق و تساهل، حداقل فریب خوردگان دشمن.
در چنین وضعیتی، میتوان گفت دال مرکزی و محوری گفتمان جمهوری اسلامی، «دشمن (آمریکا و…)» است. بدون وجود «دشمن» و توطئه های آن و گماشتگانش، بقا و دلیل وجودی ساختار نهادی فعلی، احتمالا زیر سوال میرود و ایدئولوژی آن ابتر میماند. در نتیجه طبیعی است که حامیان وضعیت موجود، روز ۱۳ آبان، سالگرد افتتاح لانه جاسوسی را چنان یک جشن ملی، گرامی بدارند. جشنی برای یکی پیروزی که نه تنها مطابق آن سرود انقلابی همراه با شکست دشمن نبود، بلکه اتفاقا منجر به تولد دشمن شد.
@DivaneSara
