تبعیض جنسیتی در تقسیم ارث موضوعی است که همواره مورد اعتراض فعالان حقوق زنان بوده است.
بر اساس قوانین ایران، مردان به این علت که مسئولیت اقتصادی بیشتری در خانواده دارند، سهم دو برابری نسبت به خواهران خود از اموال پدر و مادر نصیبشان میشود. در واقع بر مبنای ماده ۹۰۷ قانون مدنی جمهوری اسلامی به فرزندان پسر دو برابر دختر ارث تعلق میگیرد. این نابرابری علاوه بر قانون، در خانوادهها نیز به چشم میخورد؛ به گونهای که غالباً پدر و مادر میان فرزندان دختر و پسر، بیشتر دغدغه آینده کاری فرزند پسر را دارند و آنان را مورد حمایت مالی قرار میدهند.
بر اساس پژوهش «تاثیر هنجارهای فرهنگی- اجتماعی حقالارث زنان» که در سال ۱۳۹۲ انجام شد، درصد بالایی از زنان که در این پژوهش مشارکت داشتند، معتقدند فرهنگ مردسالارانه در جامعه عامل تاثیرگذار در عدم دستیابی آنان به حق و حقوق خود در زمینه ارث است. بنابراین فرهنگسازی را راهحل مناسبی برای مقابله با این موضوع مطرح کردهاند.
باور عمومی نانآوری مردان
باور عمومی بر این است که زن ازدواج میکند و همسرش مسئول تامین زندگی او است. اما پشتیبانی پسران خانواده را والدین بر عهده دارند. در حالی که جامعه امروز ایران دستخوش تغییرات بسیاری شده و تعداد زنان شاغل در حال افزایش است؛ زنانی که باوجود نابرابری در خانواده، جامعه و قوانین از نقشهای سنتی که از آنان انتظار میرود فراتر رفته و تلاش میکنند استقلال مالی خود را حفظ کنند.
کلیشهها به مثابه سدی بر سر راه زنان
در درخواست حمایت مالی در خانوادههای ایرانی غالباً فرزندان پسر درخواستهای مالی خود را راحتتر مطرح میکنند. گویی بر اساس یک قانون نانوشته به دختران از کودکی آموزش میدهند با فداکاری در حق برادرانشان به آنها فرصت استفاده بیشتر از امکانات خانواده را بدهند. سارا از تجربه خود گفت: «همواره از برادرم حمایت ویژه میشود. پدرم برایش سنگ تمام میگذارد. از خرید خانه تا مغازه و هزینه اولیه زندگی بعد از ازدواج؛ از همه لحاظ او را حمایت میکند. حتی در زمان تحصیل که ما در شرایط مالی سختی بودیم برادرم به دانشگاه آزاد رفت؛ زیرا به رشتهای که در دانشگاه آزاد قبول شد بیشتر از دانشگاه دولتی علاقه داشت. اعتقاد پدرم این بود که اگر مثل گچ دیوار ترک بخوریم باید هر آنچه داریم برای آینده برادرم هزینه کنیم.
اعطای عرفی ریاست خانواده به پسران در فقدان پدر
وقتی پدر خانواده از دنیا میرود، معمولا پسران حتی اگر از خواهران خود کوچکتر باشند نقش پدر را در خانواده بازی میکنند. آنان بعضا تلاش میکنند اموالی را که به طور قانونی به خواهران به ارث میرسد، مدیریت کنند. مینا وقتی پدرش را از دست داد کودک بود. دو برادر بزرگتر که حدودا سی ساله بودند علاوه بر اینکه سهم بیشتری از خواهران نصیبشان شد، همواره تلاش میکردند زندگی خواهران خود را کنترل کنند. او از تجربه خود گفت: «از کودکی به این مسئله فکر میکردم چرا باید ارث بردارهایم بیشتر از من باشد. این موضوع باعث شد احساس کنم نسبت به برادرانم ارزش کمتری دارم؛ حتما به اندازه آنان دوست داشتنی نیستم. همیشه با خودم میگفتم اگر روزی بچهدار شوم قطعا بین فرزندانم با عدالت رفتار میکنم.
تبعیض در خانواده بر اساس جنس و جنسیت فرزندان
تبعیض جنسیتی که والدین در خانواده اعمال میکنند اغلب بر روابط بین فرزندان تاثیر منفی میگذارد. تبعیض جنسیتی در تقسیم اموال در خانوادهها آنقدر طبیعی به نظر میرسد که اگر فرزندان دختر به آن اعتراض کنند با تعجب والدینشان روبرو میشوند.
همیشه از اینکه به عنوان دختر خانواده باید به میزان حمایت مالی خانوادهام قانع باشم اما برادرانم پشتیبانی همیشگی مالی را حق خود میدانند، رنج کشیدهام. آنها تنها به این خاطر که مرد هستند همواره خیالشان راحت است که پدر و مادرم حمایتشان میکنند اما من و خواهر باید از حق و حقوق خود بگذریم و در نقش دختر خوب خانه همواره خودمان را راضی و فداکار نشان دهیم».
برگرفته از سایت https://cheragh.org/tabeez-dar-ers/
