اولین اعتراض زنان ايران به حجاب، در روز جهانى زن یعنی هشت مارس ۱۹۷۹ بوقوع پیوست. این اولین اعتراض گسترده و سازمان یافته زنان، پس از به قدرت رسیدن انقلابیون اسلامی در سال۵۷ بود.
یک روز قبل از آن، روزنامه کیهان با تیتر بزرگ «زنان باید با حجاب به ادارات بروند» منتشر شد و تنها چند هفته بعد از تصرف قدرت، در این روزنامه به نقل از آیت الله خمینی نوشته شد : « در وزراتخانه اسلامی نباید معصیت بشود. در وزراتخانه اسلامی نباید زنهای لخت بیایند. زنها بروند اما با حجاب باشند. مانعی ندارد بروند کار کنند لیکن با حجاب شرعی باشند.» (کیهان ۱۶ اسفند ۱۳۵۷).
و این اولین قدم برای سازماندهی تبعیض و نابرابری علیه زنان بود که در طی زمان به ایجاد ساختارهای خشونت محور در جامعه منجر شد.ساختارهایی که حقوق انسانی زنان را پایمال کرده، سرکوب آنان را ممکن و یک آپارتاید جنسیتی در ایران را رقم زد.
زنان با هوشیاری و درایت، و با اعتراض گسترده خود در فردای انتشار گفته خمينى در روز جهانى زن ، جواب مشخص و دندان شکن به انقلابیون تازه به قدرت رسیده، دادند : نه به حجاب اجباری! نه به پایمال شدن حقوق زنان!
این پاسخ باعث یک عقب نشینی تاکتیکی روحانیون شد، و متاسفانه «نیروهای مترقی» آن زمان، از جمله ملی مذهبیون و گروه های چپ، زنان را به سکوت دعوت کردند و مبارزه ضد امپریالیستی مقدم بر مبارزه برای حقوق زنان شمرده شد.
این اعتراض و آزادیخواهی زنانه در سال ۵۷ این چنین به سکوت کشیده شد، اما سکوتی بود از جنس آتشی زیر خاکستر!
علاوه بر این، از فردای به قدرت رسیدن انقلابیون ۵۷ ، سرکوب گروه های مختلف اجتماعی بویژه اقوام ایرانی آغاز و سركوب هاى وسيع دهه شصت را به دنبال داشت. در اين ميان حجاب اجباری بی سر و صدا به قانون مبدل شد.
نظام ج. ا. با استفاده از قانون، که ابزاری مدرن برای جامعه شهروندی است و قانون را ضامن برابری حقوقی و انسانی میکند، جامعه خشونت محور خود را بنا کرده است.آپارتاید جنسیتی یکی از نمونه های این استفاده نامشروع رژیم ج. ا. از قانون است. این چنین تبعیض قانونی شده توسط ارگان هاى دولتى و قضايي بطور سيستماتيك عليه زنان اعمال شده است.
هدف این قانون گذاری گرچه امتیاز دادن به گروه اجتماعی برتر یعنی مردان و به منظور مطیع کردن و در بند کشیدن گروه اول و سرکوب آنان است، اما باید تاکید کرد که به این خلاصه نمیشود. درکنار قانونی کردن تبعیض و بر گرد این قانونگذاری، ج. ا. با بوجود آوردن سازمان ها و نهاد های منسجم و دولتی برای مطیع کردن گروه هدف ، عملا تبعیض جنسیتی را تبدیل به آپارتاید جنسیتی کرده است. یعنی زنان فقط در برابر شکاف جنسیتی نیستند که ناشی از نابرابری جنسیتی موجود در فرهنگ، ادیان و باورهای جامعه باشد بلکه تبعیض قانونی شده به یک ابزار دولتی و سیاسی، به یک خشونت سازمان یافته دولتی تبدیل شده است. ابزاری که به حاکمیت امکان سازماندهی جامعه را بر مبنای دو قطب حاکم و محکوم میدهد، تبعیض را در عمق جامعه نهادینه میکند و از آن ابزار سرکوب برای خاموش کردن جنبش اجتماعی ساخته، و دستگاه سرکوب خود را بر مبنای این ایدیولوژی سازمان میدهد.
زنان ایران در طی این چهل و سه سال تسلیم آپارتاید جنسیتی نشدند، و از یک نسل به نسل دیگر خاطره مقاومتی بی نظیر و مبارزه اى مستمر را بر جا گذاشتند. مبارزه ایی زیر پوستی و اغلب بی تشکل، مبارزه ایی که از بیرون گذاشتن یک تار مو آغاز شد و منحصربه فعالان زن نبود بلکه جمع مهمی از تمام زنان ایران و تمام اقشار اجتماعی را در برمیگرفت.
امروز در انقلاب زن زندگی آزادی، زنان به آپارتاید جنسیتی و به خشونت دولتی ناشی از آن، که چهار دهه به آنها تحمیل شده، نه میگویند و فردیت، عاملیت و انسانیت خود را فریاد میزنند!
اما در این چهل و سه سال، آنها نه تنها مورد تبعیض جنسیتی قرار گرفته اند، بلکه آن گروه اجتماعی هستند که لایه های مختلف تبعیض را از جمله جنسیتی، قومی، عقیدتی و… تجربه کرده و میکنند. انباشت لایه های مختلف تبعیض در این گروه اجتماعی ویژگی خاصی به آنان داده که امروز انقلاب ایران را انقلاب زنانه و زنان را تبدیل به سخنگویان جامعه کرده است.
انقلاب زن زندگی آزادی با زنجیره اى نامریی به اولین اعتراض زنان به حجاب اجباری در سال ۵۷ وصل میشود، زنجیره اى که هر حلقه آن از مبارزات کوچک و بزرگ زنان اين سرزمين در این چهار دهه شهادت میدهد، که هریک از آنها بذری بوده كه در سیاه ترین سالهای دیکتاتوری پاشیده و جوانه آن امروز در این نسل به گل نشسته است!
گلی برای سرزمین ما، برای پیوند میان شهروندان، برای تبعیض زدایی در تمام زمینه ها، گلی از جنس همبستگی، همدلی و صلح برای همگان! گلی برای برابری زن و مرد! برابری که نسل جوان در کف خیابان ممکن کرده است و کلیشه های جنسیتی را به چالش کشیده به گونه ایی که زن و مرد در کنار هم و دست در دست هم برای تبعیض زدایی، برای آزادی میجنگند!
شیوا پارسایی
#نه به خشونت به زنان در ایران
#آری به انقلاب زن زندگی آزادی
