پس از اعتراضات جنبش «زن زندگی آزادی »
در آستانهی سومین ماه بهار سال ۱۴۰۲، پرسشهای مهمی دربارهی تغییرات زیست فردی و اجتماعی ایرانیان در چهار نظام اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی پساز جنبش اخیر اعتراضی؛ مطرح است. از جمله:
🔸اعتراضات اخیر آغازشده از سال ۱۴۰۱ و جنبش اجتماعی موسوم به #زنزندگیآزادی متأثر از آن، چه پیامدها و تأثیراتی بر جامعهی ایران داشته است؟
🔸ایران امروز با چه نوع تغییراتی مواجه شدهاست؟
🔸حاکمیت چگونه با این تغییر و تحولات، مواجه شده و خواهد شد؟
🔸آیا حاکمیت در سیاستها و رویکردهای خود، تغییر خواهد داد؟
🔸میزان این تغییرات، چه خواهدبود؟
🔸آیا تغییرات نظامهای چهارگانه تا مرز تحولات عمیق پیش خواهد رفت؟
🔸آیا مطالبات معترضین داخل و خارج از کشور، به همسویی قابلتوجه میرسد؟
نگارنده در این یادداشت، تنها به برخیاز مهمترین تاثیرات جنبش اعتراضی اخیر در میادین نظامهای چهارگانه، اشاره میکند و بدیهی است سخن در باب زوایای دیگر؛ فرصت و مجالی جداگانه میطلبد.
یادآوری این نکته ضروری است که ممکناست تصور شود تغییرات نظام اقتصادی، بهویژه در چندسال اخیر وجود داشته و ارتباط مستقلی با این جنبش اعتراضی ندارد، اما به اعتقاد نگارنده؛ این اعتراضات با تأثیرگذاری عمیق بر سه نظام دیگر و ارتباط دوسویه و دیالکتیکی کلیت نظامهای چهارگانه با یکدیگر، نقش فزآیندهای بر چالشها و تحولات اقتصادی داشته است.
۱- نظام اقتصادی
– افزایش تحریمهای جهانی منجربه انزوای بیشاز پیش در عرصهی بینالمللی
– کاهش فروش نفت
– افزایش خروج سرمایه از کشور با کاهش اعتماد اجتماعی عمومی
– کاهش شدید ارزش پول ملی
– افزایش بیسابقهی تورم
– افزایش شمول عمومی خط فقر
– افزایش چشمگیر فقرمطلق
– افزایش شدید نقدینگی
– افزایش شدید قیمت مسکن، خودرو، اقلام خوراکی و مواد غذایی، دارو و درمان
۲- نظام سیاسی
– اعلام تضاد گفتمانی آشکار معترضین با حاکمیت
– اعلام مخالفت آشکار معترضین با بالاترین سطوح حاکمیتی نظام
– اعلام آشکار عبور از نظام ازسوی معترضین
– کارزار اخراج سفیران جمهوری اسلامی
– اخراج ایران از کمیسیون مقام زن ملل متحد
– نشست اضطراری شورای حقوق بشر
– نشست غیررسمی شورای امنیت
– کنفرانس امنیتی مونیخ
– رویارویی آشکار حاکمیت با معترضین در خیابان و نادیدهانگاری و انکار اعتراضات
– رویارویی آشکار علمای اهل سنت با حاکمیت و نقد و مخالفت سیاستهای آن
– کنش جمعی در اعتراضات اقوام و علمای مذاهب و صنوف مختلف کشور
– افزایش بروز مقاومتمدنی
– استمرار اعتراضات گروهها و صنوف مختلف
– سکوت بسیاری از مدیرانارشد پیشین نظام در مواجههبا اعتراضات اخیر
– پیادهسازی شیوهی رویارویی سخت حاکمیت با معترضین گروهها، صنوف و طبقات مختلف
۳- نظام فرهنگی
– تغییرات آشکار تحول گونهی هنجارهای جامعه
– کنار گذاشتن آشکار حجاب اجباری و تغییر شیوهی حضور زنان در زیست عمومی
– شکلگیری و بروز اجتماعی نوعی کثرتپذیری در فرهنگ عمومی جامعه
– افزایش تدریجی رواداری عمومی و احترام به تنوع فرهنگی
– افزایش عمومی قدرت نقد حاکمیت
– افزایش مهارت نه گفتن به حاکمیت
– ایجاد و تقویت رسانههای مردمی متناسب با جنبش معترضین
– تمایل برای دوری از فردگرایی و توجه به کنشهای جمعی
– افزایش عمومی تمایل به جدایی دین از حکومت
– افزایش ابراز شجاعت و جسارت کنشگری نوجوانان و جوانان
۴- نظام اجتماعی
– احیای جنبشهای دانشجویی، کارگری، زنان و بروز آشکار آنها
– ایجاد و بروز آشکار جنبشهای دانشآموزی، اقوام، مذاهب، و صنوف مختلف هنری، ورزشی
– خودباوری و افزایش همبستگیاجتماعی ایرانیان خارج از کشور
– افزایش شدت مهاجرت و تغییر رویهی آن به مهاجرت گروهی و خانوادگی، و صنفی
– کاهش شدید سرمایهی اجتماعی حاکمیت
– افزایش همبستگی اجتماعی از یکسو و تهدید انسجام اجتماعی ازسوی دیگر به دلیل ایجاد فضای دوقطبی در جامعه
– رویارویی آشکار مردم بایکدیگر بنابه باورهای مذهبی گروهی از آنها یا تشویق و درخواست حاکمیت باعنوان امربه معروف و نهیاز منکر
ایران ۱۴۰۲ در مدتی کوتاه، تغییرات زیاد و مهمی را تجربه نموده و در مسیر تغییر و تحولات عمیقتر و گستردهتری نیز هست.
آنچه مهم است خوشبینی به تغییرات مدنی و فرهنگ عمومی است، و آنچه محل تأمل و نگرانی است؛ عدم تناسب و همگامی ساختار کلی حاکمیت با تغییر و تحول مدنی جامعه است که دورنمای تثبیت کنندهای برای حاکمیت درپی نخواهد داشت؛ مگر آن که صدای بلند این تغییرات آشکار را شنیده و بدان گردن نهد.
فریبا نظری
۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۲
پ.ن: بنظر میرسد این موضوع، در عناوین پایاننامههای دورههای ارشد و دکتری و نیز پژوهشهای مستقل علوم انسانی شایستهی پژوهش دقیقتر و عمیقتر است.
کانال جامعه شناسی گروه های اجتماعی
