بار دیگر «زبان به کام سیاست»

نزدیک به ۲۵ سال پیش محمد مختاری در مقاله‌ی «زبان به کام سیاست» این روند واژه‌سازی برای پنهان کردن عمق کثافت را چنین گوشزد کرده بود:

هر روزه در خبرها و مصاحبه‌‏ها و رسانه‏‌ها واژه یا ترکیب‏‌هایی به‌‏کار می‏‌رود که در صورت و معنا و نحوه‌‏ی کاربردشان غرابتی احساس می‌‏شود، و آنچه خواننده و شنونده در آغاز از آن‏ها می‏‌فهمد، اغلب همان نیست که گوینده و نویسنده اراده کرده است. از این‏ گونه کاربردهاست:

تعدیل، آزادسازی، اقشار آسیب‏پذیر، منطقه‌‏ی آزاد، خصوصی‌سازی، مشارکت مردمی در آموزش دانشگاهی، ریزش نیرو، تعدیل نیروی انسانی، کارگران تعدیل شده، مدارس غیرانتفاعی، مدارس نمونه مردمی، غیرمتمرکز کردن آموزش و پرورش، واگذاری آموزش و پرورش به مردم، خودیاری، مقررات‌زدایی، شرکت‏های مضاربه‌‏ای، همیاری، هماهنگی خبری، خودکفایی و …

تأملی مختصر در این گونه کاربردها نشان می‌‏دهد که غرض از پیدایش و رواج آنها، بیش از هر چیز، به فراموشی سپردن واژه‌‏ها و معناهایی است که یا دیگر در اولویت سیاسی نیستند؛ و یا حضورشان در زبان رایج و روزمره، به سود سیاست‏‌گزاری‌‏ها و عملکردهای سیاسی نیست. پس بار معنایی‌‏شان از لحاظ سیاسی-اجتماعی-اقتصادی و … ایجاب می‏‌کند که از دایره کاربرد روزمره بیرون رانده شوند. و در مقابل، اصطلاح‏‌ها و ترکیبها و واژه‌‏هایی متفاوت جایگزین شود و اشاعه یابد.

از این‏رو مثلا مدارس غیرانتفاعی و مدارس نمونه‏ مردمی و غیرمتمرکز کردن آموزش و پرورش و واگذاری آموزش و پرورش به مردم و … با تکرار و تأکید به‌‏کار می‏‌رود و رواج می‌‏یابد تا در حقیقت جای آموزش رایگان را بگیرد، و مدارس ملی و خصوصی با سرمایه‏‌ی خصوصی گسترش یابد، و امکانات آموزشی را در اختیار کسانی قرار دهد که از امکانات مالی برخوردارند. هم‏چنان که مشارکت مردمی در آموزش دانشگاهی یا بهداشت یا صنعت و معادن و … نیز به معنای سپرده شدن بخش آموزش دانشگاهی و بهداشت و صنعت و معدن و … به سرمایه‌‏داری خصوصی است. درست با همین منظور و با همین سیاست است که کاربرد خودکفایی درباه‌‏ی مطبوعات، به معنای رها شدن آن‏ها به امانِ ساز و کار بازار است، و تعیین و تکلیف فرهنگ در نظام عرضه و تقاضا به دست علامت‌‏دهی قیمت‏‌ها.
به همین ترتیب برای آن که مردم از موقعیت واقعی خود باخبر شوند، و چندان بی‏‌خبرانه از گرانی ننالند، گفته می‌‏شود که آنچه اکنون هست گرانی نیست، بل‏که آنچه دیروز بوده است ارزانی کاذب بوده است.

… چندی پیش گفته شد برای پرهیز از ربا در نظام بانک‏داری، باید از کاربرد واژه‏ها و ترکیب‏هایی چون سود و کارمزد و … خودداری کرد و به جای آن‏ها «ضریب تورم» را به‌‏کار برد.

@sarkhatism