استیون ارلانگر، خبرنگار ارشد دیپلماتیک نیویورک تایمز در اروپا و رئیس پیشین دفتر بیتالمقدس نیویورک تایمز، در شماره امروز این روزنامه نوشت:
پس از حملات اسرائیل در روز شنبه، ایران با یک دوراهی روبروست. اگر واکنش نشان دهد، با خطر تشدید بیشتر اوضاع مواجه است، آنهم در زمانی که اقتصادش دچار مشکل است، متحدانش در ضعف هستند، آسیبپذیری نظامی آن آشکار شده و موضوع جانشینی رهبری هم در جریان است.
اگر واکنش نشان ندهد، ممکن است در برابر همان متحدان و نیز در برابر صداهای تهاجمیتر و قدرتمندتر داخلی ضعیف به نظر برسد.
ایران هماکنون در میانه یک جنگ منطقهای است. از زمان حمله #حماس در ۷اکتبر۲۰۲۳، #اسرائیل به سرعت اقدام به ضربه زدن به این گروه نظامی در #غزه و دیگر نیروهای نیابتی ایران، از جمله #حزب_الله ، حوثیها و متحدان آن در سوریه و عراق کرده است.
این گروهها «دفاع پیشانی» ایران علیه اسرائیل را شکل میدهند که هسته بازدارندگی ایران به شمار میرود. پاسخ شدید نظامی اسرائیل از ۷اکتبر به بعد این گروهها را بهشدت ضعیف کرده و این امر به ضعف و آسیبپذیری ایران نیز میافزاید.
مقامات ایرانی بهوضوح اعلام کردهاند که تمایلی به جنگ مستقیم با اسرائیل ندارند. آنها میخواهند متحدان خود، موسوم به «حلقه آتش» اطراف اسرائیل را حفظ کنند.
پس از حمله اسرائیل، تهران روز شنبه آشکارا، تأثیر این حمله را کماهمیت جلوه داد و برنامههای عادی را از تلویزیون پخش کرد. ایران بلافاصله وعده انتقام جدی نداد، بلکه تنها بر حق خود برای اقدام دوباره تأکید کرد.
درعینحال، ایران با مشکلات عظیم اقتصادی روبهروست که آن را از وارد شدن به یک جنگ طولانی و پرهزینه با اسرائیل بازمیدارد.
نظام اسلامی همچنین با نارضایتیهای جدی داخلی به دلیل افزایش قیمتها و حکومت سختگیرانهاش روبهروست که این موضوعات در هر تصمیمگیری برای واکنش تأثیرگذار هستند.
این نظام هم به نابودی اسرائیل پایبند است و هم به حفظ قدرت خود در کشوری پیچیده که بهطور فزایندهای در آن محبوبیت ندارد.
به گفته تحلیلگران، این یکی از دلایلی است که رهبر ایران پس از فوت ابراهیم رئیسی، رئیسجمهور سختگیر، در یک سانحه هوایی، اجازه انتخاب یک رئیسجمهور معتدلتر همچون #مسعود_پزشکیان را داد. در پسزمینه ناآرامیهای داخلی، آقای پزشکیان برای مذاکرات جدید در مورد برنامه هستهای ایران به منظور لغو تحریمهای اقتصادی تلاش کرده است، اقدامی که احتمالاً تنها با اجازه رهبر معظم امکانپذیر خواهد بود.
برنامه هستهای خود بهتنهایی یک معضل است. آسیبهایی که در سال گذشته به متحدان ایران وارد شده و ضعفهای فنی و نظامی آشکار آن در مقایسه با اسرائیل، فشار بیشتری بر ایران وارد میکند تا برنامه هستهای خود را پیش ببرد و به دنبال ساخت بمب باشد.
صداهای قدرتمندی در ایران هستند که استدلال میکنند بهترین عامل بازدارنده در برابر اسرائیل و ایالات متحده، داشتن سلاح هستهای است؛ همانطور که اسرائیل خود نیز دارای چنین جنگ افزاری است.
اما ایران همچنین آگاه است که مجموعهای از رؤسای جمهوری آمریکا وعده دادهاند که از دستیابی ایران به سلاح هستهای عملیاتی جلوگیری کنند.
صرفنظر از سنجشهای نهایی ایران، امید به پرهیز از یک جنگ بزرگتر بهمعنای امکانپذیر بودن آن نیست.
هم اسرائیل و هم ایران مشتاق هستند تا آنچه را که «اثر بازدارندگی» نامیده میشود که از طریق حملات تلافیجویانه بهدست میآید، بازسازی کنند. آنها معتقدند که این بازدارندگی توانایی آنها را در ترساندن یکدیگر تقویت کرده و قدرت طرف مقابل را محدود میکند؛ چیزی که جرمی شاپیرو، دیپلمات سابق آمریکایی، آن را «مردانگی ژئوپلیتیکی» نامیده است.
در هفته گذشته، همانطور که انتظار میرفت، عباس عراقچی، وزیر امورخارجه ایران، گفت: “در صورت حمله اسرائیل، شکل پاسخ ما متناسب و حسابشده خواهد بود”.
اما این حملات رفت و برگشت، هرچند با دقت تنظیم شده باشند، بهسادگی میتوانند به خشونت گستردهتر تبدیل شوند؛ اگر بهطور تصادفی یک بیمارستان یا مدرسه هدف قرار گیرد و تلفات غیرنظامی قابل توجهی رخ دهد.
همانطور که دانیل سی. کرتزر و آرون دیوید میلر این هفته در فارین پالیسی نوشتند: “یک پاسخ تلافیجویانه فزاینده، احتمالاً اسرائیلیها را وادار میکند تا دایره اهداف خود را گسترش داده و حداقل زیرساختهای اقتصادی را نیز در آن بگنجانند… بهسادگی میتوان تصور کرد که این به یک تشدید منطقهای منجر شود که شامل حملات ایران به زیرساختهای نفتی عربستان نیز میشود”.
اما ایران ممکن است همچنین به توصیههای آمریکا و بریتانیا مبنی بر پایان دادن به این دور از حملات گوش دهد، زیرا گفتوگوها برای آتشبس در غزه و لبنان سرعت گرفته است.
برای ایران، استدلال بهسود کاهش سطح تنش، بسیار قوی است. اما صداهای قدرتمندی وجود دارند که بهطور منظم خواستار پاسخی تهاجمیتر هستند.
دیوید ماکوفسکی، پژوهشگر مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، میگوید که تمایل واشنگتن و اسرائیل نیز این است که درگیری با ایران «دوباره به جنگ سایهوار و نه جنگ آشکار تبدیل شود.» او افزود: “در دنیای امروز، این یک دستاورد است. شما دشمنی را پایان نمیدهید، اما آن را تحت کنترل درمیآورید”.
صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه در چتم هاوس، میگوید که انتخابات ریاستجمهوری آمریکا در ماه نوامبر نیز عاملی تأثیرگذار است: “اگر ایران بخواهد از یک درگیری گستردهتر پیش از انتخاباتِ ناروشن آمریکا جلوگیری کند، باید ضربه را بپذیرد و یک بازی راهبردی بلندمدت مبتنی بر دیپلماسی و ایجاد فرصتهای احتمالی از جانب غرب را دنبال کند.”
وکیل می گوید که “با کماهمیت جلوه دادن تأثیر حمله و تلاش برای برقراری آتشبس، ایران تلاش خواهد کرد تا شرایط را به نفع خود تغییر دهد و از ضعف نظامی خود بهعنوان فرصتی برای گشایش دیپلماتیک استفاده کند”.
راهبرد
