احمد علوی
سقوط حکومت بشار اسد در سوریه پیامدهای گوناگون و گستردهای برای رژیم ولایی در ایران به همراه خواهد داشت، زیرا سوریه یکی از ارکان اصلی “محور مقاومت” و شریک راهبردی رژیم ولایی در منطقه است.
این تحول میتواند فشارهای خارجی و داخلی را بر رژیم ولایی در ابعاد مختلف اقتصادی، سیاسی، نظامی و دیپلماتیک افزایش دهد و به تضعیف جایگاه ایران در منطقه و تغییر موازنه قدرت منجر شود.
۱. پیامدهای ژئوپلیتیکی و استراتژیک
سوریه نقش کلیدی در ارتباط رژیم ولایی با حزبالله لبنان دارد و سقوط آن، دسترسی مستقیم ایران به لبنان را مختل میکند.
این امر موجب تضعیف “محور مقاومت” خامنه ای خواهد شد و امکان افزایش فشارها بر حزبالله و سایر گروههای نیابتی رژیم ولایی در لبنان و منطقه فراهم میشود.
علاوه بر این، کشورهای رقیب رژیم ولایی مانند عربستان سعودی، ترکیه و اسرائیل از این فرصت استفاده کرده و نفوذ خود را در سوریه افزایش خواهند داد. در نتیجه، رژیم ولایی از یک نقطه استراتژیک مهم در منطقه محروم میشود.
۲. پیامدهای سیاسی و دیپلماتیک
سقوط حکومت اسد، مشروعیت “محور مقاومت” را در نزد کشورهای غربی و نیروهای داخلی کاهش خواهد داد.
مخالفان رژیم از این شکست بهعنوان شاهدی بر ناکارآمدی راهبردی رژیم ولایی و رهبرش استفاده خواهند کرد. همچنین، حاکمیت ولایی در معرض انزوای دیپلماتیک بیشتری قرار میگیرد، زیرا کشورهای غربی و عربی فشارهای خود را علیه رژیم ولایی تشدید خواهند کرد و در سازمانهای بینالمللی اقداماتی علیه آن انجام خواهند داد.
۳. پیامدهای اقتصادی
رژیم ولایی میلیاردها دلار در سوریه سرمایهگذاری کرده است، که سقوط اسد این هزینهها را برباد میدهد. پروژههای اقتصادی و بازسازی که رژیم ولایی امیدوار بود از آنها بهرهبرداری کند، متوقف میشوند و کشورهای رقیب در منطقه مدیریت آنها را به دست خواهند گرفت. علاوه بر این، کشورهای غربی احتمالاً تحریمهای بیشتری علیه رژیم ولایی اعمال خواهند کرد، زیرا سقوط اسد به تضعیف “محور مقاومت” و توان رژیم ولایی برای استفاده از این نفوذ خواهد انجامید.
۴. پیامدهای نظامی و امنیتی
سقوط اسد میتواند به تضعیف شبکههای نیابتی رژیم ولایی در منطقه منجر شود، زیرا این شبکهها از سوریه برای انتقال تسلیحات به گروههای نیابتی در لبنان، عراق و یمن استفاده میکردند.
این امر موجب محدودیت در توان عملیاتی رژیم ولایی و افزایش تهدیدات امنیتی در مرزهای سوریه خواهد شد. علاوه بر این، اسرائیل ممکن است بهراحتی بتواند نفوذ خود را در سوریه گسترش دهد و حملات نظامی بیشتری به تأسیسات رژیم ولایی در این کشور انجام دهد.
۵. پیامدهای اجتماعی و داخلی
سقوط حکومت اسد فشارهای اقتصادی و سیاسی بر رژیم ولایی را افزایش خواهد داد و نارضایتی عمومی در داخل رژیم ولایی بیشتر خواهد شد.
مردم ایران که پیشتر از هزینههای نظامی و مالی رژیم ولایی در سوریه ناراضی بودند، با این تحولات ممکن است اعتراضات گستردهتری را علیه سیاستهای خارجی و اقتصادی رژیم ولایی آغاز کنند. همچنین، مخالفان داخلی رژیم ممکن است از این موقعیت برای تقویت مخالفتهای خود استفاده کرده و همچنین اختلافات درونحاکمیتی تشدید شود و ریزش نیروهای سرکوب ولایی نیز شدت یابد.
۶. پیامدهای فرهنگی و گفتمانی
سوریه بهعنوان یکی از مهمترین میدانهای صدور گفتمان ولایی، سقوط اسد را به شکست این گفتمان در سطح منطقه تبدیل خواهد کرد. رژیم ولایی از سوریه برای ترویج تشیع ولایی در منطقه استفاده میکرد و از دست دادن این پایگاه، موجب تضعیف نفوذ مذهبی رژیم ولاییخواهد شد.
۷. پیامدهای منطقهای و جهانی
سقوط اسد میتواند به تضعیف شرکای نیابتی رژیم ولایی مانند حشد الشعبی در عراق و انصارالله در یمن منجر شود و توان رژیم ولایی برای حمایت از این گروهها را محدود کند. در سطح جهانی، روسیه و چین نیز به دلیل شکست سیاستهای رژیم ولایی در خاورمیانه، و سقوط اعتبار آن روابط خود را با کشورهای عربی یا ترکیه گسترش دهند.
نتیجهگیری
سقوط حکومت بشار اسد یک بحران استراتژیک، گفتمانی و اقتصادی برای رژیم ولایی خواهد بود. این رویداد نهتنها موجب تضعیف نفوذ منطقهای رژیم ولایی میشود، بلکه در درون حاکمیت و کشور نیز اعتراضات و فشارهای سیاسی و اجتماعی را افزایش میدهد.
کشورهای غربی فرصت جدیدی برای اعمال فشارهای اقتصادی، دیپلماتیک و نظامی علیه رژیم ولایی خواهند داشت، که این امر میتواند به انزوای بیشتر رژیم ولایی، کاهش توان نظامی و اقتصادی و افزایش نارضایتی داخلی منجر شود.
