عفت گوهری، عضو کارگروه زنان و برابری جنسیتی شورای مدیریت گذار
اعدام در لغت به معنی “نیست و نابود کردن” زندگی یک انسان است. پس به عبارتی معنای دیگر اعدام، قتل و جنایت است. اعدام کشتن عمدی انسانها است که توسط دولت های حاکم و قوه قضاییه آنها و توسط دادگاه ها انجام میشود و به همین دلیل هم آمرین و عاملین آن با حمایت قانون مجازات نمیشوند.
از آنجایی که ایدئولوژی نظام حاکم بر ایران برای جان انسانها ارزشی قائل نیست، صدور حکم مرگ هم بعنوان مجازات به سهولت و فراوانی انجام میگیرد. اعدام یا قتل عمد دولتی در جمهوری اسلامی از ابتدای انقلاب تا کنون از ارکان اصلی حکومت بوده است. در ایران افراد با انواع اتهامات واهی مانند شرکت در تظاهرات و جنبش های اعتراضی، مخالفت با اسلام، تعلق به گروههای اتنیکی (کرد، بلوچ، عرب، ..) و مذهبی متفاوت (پیروان بهائیت، اهل حق) اعدام میشوند. علاوه بر اینها افرادی که گرایشهای جنسی متفاوت با معیارهای اسلامی یا زنانی که روابط خارج از ازدواج داشته باشند، نیز به اعدام محکوم میشوند. در حالی که اینها مواردی هستند که در دنیای مدرن امروز جزو حقوق اولیه مردم محسوب میشوند و کسی به خاطر این جرمها مجازات نمیشود.
در مورد ایران که یکی از بالاترین آمار اعدامها را در جهان دارد، این موضوع همواره در صدر انتقادهای جهانی و مورد توجه مدافعان حقوق بشر قرار گرفته است. در سال ۲۰۱۹ در ایران ۲۸۰ نفر (از جمله چهار کودک و ۱۵ زن) و در نه ماه اول سال ۲۰۲۰ بیش از ۱۹۰ تن اعدام شدند. به همین دلیل ایران همچنان یکی از بالاترین آمار اعدام را در جهان دارد. بر اساس گزارش سالانه سازمان حقوق بشر پس از کشور چین، ایران به لحاظ صدور و اجرای حکم اعدام در رتبه دوم دنیا قرار میگیرد. این سازمان همچنین به افزایش اعدام ها در ملاء عام و رشد ۱۴۰ درصدی اعدام زنان اشاره داشت.
جمهوری اسلامی برای معترضین در جنبشهای سالهای ٩٦، ٩٧ و ٩٨ چندین حکم اعدام صادر کرد که در مواردی چند با اعتراض وسیع جهانی روبرو شد. جاوید رحمان، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران بارها در مورد صدور حکم اعدام برای بازداشت شدگان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ابراز نگرانی کرده و بدرفتاری با بازداشت شدگان این اعتراضات را شوکه کننده خوانده بود. اعدام نوید افکاری علیرغم اعتراض وسیع وجدان بیدار دنیا، موجی از خشم و اعتراض را در ایران و سراسر جهان علیه رژیم برانگیخت. جمهوری اسلامی در ظاهر امر به منظور مجازات متخلف، تامین امنیت و اجرای عدالت به اعدام دست میزند. در حالی که هدف اصلی از اعدام حفظ نظام از طریق ایجاد ترس و رعب و وحشت در میان مخالفان است. اکثریت ایرانیان با مجازات اعدام مخالفند. نظرسنجی های موسسه گمان تائید میکند که هفتاد درصد از ایرانیان یا بطور کلی با مجازات اعدام مخالفند و یا با اجرای آن فقط در مواردی استثنایی موافقند.
وجدان عمومی انسانها خشونت اعدام را تاب نمیآورد و در مقابل آن واکنشی منفی نشان میدهد. انسان بطور طبیعی خواهان زندگی و بقاست. به همین دلیل هم جامعه جهانی در سال ۲۰۰۱ یک کنگره جهانی علیه مجازات مرگ در استراسبورگ تشکیل داده و خواستار لغو حکم اعدام در تمام کشورها شد. در سال ۲۰۰٣ روز ۱۰ اکتبر روز جهانی علیه مجازات اعدام تعیین شد. در این روز سعی بر این است که افکار عمومی را برای تلاش در جهت لغو مجازات اعدام در همه کشورهای جهان بسیج کنند. با اینکه بسیاری از کشورها مفاد اعلامیهی جهانی حقوق بشر و لغو مجازات اعدام را در قوانین اساسی خود گنجانده اند اما هنوز برخی کشورها مانند ایران از لغو مجازات اعدام و رعایت حقوق بشر سر باز میزنند.
امسال در آستانه ی دهم اکتبر ، فدراسیون بین المللی جامعه های حقوق بشر و جامعه ی دفاع از حقوق بشر در ايران، گزارشی شصت صفحه ای با عنوان «هیچ کس از آن در امان نیست، به کارگیری گسترده ی مجازات اعدام در ایران» را منتشر کرده اند. در این گزارش موارد مربوط به اجرای مجازات اعدام در جمهوری اسلامی مستند شده است. این گزارش نشان میدهد که به کارگیری مجازات اعدام در ایران شمار زیادی از حقوق اساسی انسانی را نقض میکند و با موازین بینالمللی ناسازگار است. موضوع این گزارش توجه به امکان دسترسی به وکیل مدافع برای متهمان جرائم مستوجب اعدام است.
این گزارش به ارتباط بین عدم برخورداری از حق محاکمهی عادلانه و صدور حکم اعدام میپردازد. حکم اعدام در ایران در پی محاکمههایی صادر میشود که از موازین بینالمللی محاکمهی عادلانه بسیار دور هستند. زندانیان محکوم به اعدام غالباً بر اساس اتهامهای مبهم و «اعتراف» هایی محکوم میشوند که به طور معمول در زیر شکنجه و بدرفتاریهای دیگر در طول بازداشت پیش از محاکمه از آنها گرفته میشود. زندانیان متهم به اعدام اغلب از داشتن وکیل انتخابی خود محروم هستند.
ده اکتبر روزی است که افکار عمومی دنیا، ایران را بخاطر اجرای اعدامها مورد سوال قرار میدهد. در ایران است که محکومان به اعدام مجبور به اعتراف بر علیه خود در زیر شکنجه میشوند. در ایران است که وکلای مدافع محکومان به اعدام مورد آزار و ممنوع الکاری و زندان میشوند. مورد قابل ذکر نسرین ستوده وکیل حقوق بشری است که به خاطر این نوع فعالیت خود زندانی شده است. در ایران است که مخالفان مجازات اعدام مانند نرگس محمدی و محمد نوریزاد سرکوب و زندانی شدهاند. در ایران است که انسانها با جرمهای واهی بخاطر اعتراض، بخاطر گرایش دینی و جنسی متفاوت و یا حتی اعتراض به اعدام و شکنجه زندانی و یا سربدار میشوند.
ده اکتبر روزی است که باید جمهوری اسلامی بخاطر عمل وحشیانه و ضد انسانی اعدام محکوم شود و مرتکبین این عمل جنایت آمیز مورد مجازات و تعقیب قرار بگیرند.
