پس از بازدید هیئت طالبان از تهران / ۵ سؤال که اسرار گسترش روابط بین ایران و طالبان را فاش می کند

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram

تهران – الجزیره نت

ترجمۀ علی حسین نژاد

3/2/2021 

تهران علی رغم نامگذاری طالبان به عنوان “گروه تروریستی”، اخیراً یک هیئت عالی رتبه از این گروه افغانستانی را به سرپرستی مسئول دفتر سیاسی آن، ملا عبدالغنی برادر، که با تعدادی از مقامات ایرانی به ریاست وزیر امور خارجه ملاقات کرد، پذیرفت. محمد جواد ظریف، در مورد روند صلح در افغانستان با آنها گفتگو کرد.

سفر طالبان به تهران در میان مردم ایران سؤالات زیادی را در مورد اینکه چرا تهران درهای خود را به روی این گروه باز کرده برانگیخته است گروهی که هنوز هم در جمهوری اسلامی “تروریست” طبقه بندی می شود.

سفر هیئت طالبان به تهران کمتر از دو ماه بعد از سفر ظریف به کابل صورت می گیرد، جایی که وی در آن زمان در مصاحبه خود با شبکه تلویزیونی افغانستان “طلوع” تأیید کرد که کشورش هنوز طالبان را از لیست گروه های تروریستی خارج نکرده است .

شبکه الجزیره سوالات زیادی را در اختیار کارشناسان و منابع ایرانی قرار داد تا دلایل تحول موضع تهران در قبال گروه طالبان از خصومت به دوستی و دلایل استقبال جمهوری اسلامی از هیئت طالبان را حتی قبل از حذف نام این گروه از لیست تروریستی روشن کند.

۱-علت اصلی خصومت تهران و طالبان چیست و دو طرف چگونه اختلافات خود را حل کردند؟

علی رغم محکومیت مداوم اقدامات طالبان در مناطق شیعه نشین در افغانستان از سوی تهران، اختلافات سیاسی بین ایران و این گروه در سال ۱۹۹۸ به اوج خود رسید، زمانی که عوامل آن کنسولگری ایران را در مزارشریف در شمال افغانستان تصرف کردند و ۹ دیپلمات و روزنامه نگار را اعدام کردند.

خصومت بین آنها شدت یافت که اگر مداخله رهبر ایران علی خامنه ای برای جلوگیری از رفتن نیروهای کشورش به جنگ با طالبان نبود نزدیک بود به جنگ تبدیل شود.

اگرچه هیئت طالبان در کنفرانس مطبوعاتی خود که در تهران برگزار شد، هرگونه ارتباط این گروه با حمله به کنسولگری ایران در مزار شریف را تکذیب کرد، ولی یک منبع سیاسی در ایران – که ترجیح داد هویت وی مشخص نشود – معتقد است که تهران هنوز معتقد است که این گروه در آن حادثه دست داشته است ولی هر دو طرف با رابطه ای که طی سالهای گذشته مخفیانه ادامه یافته ، توانستند به تدریج موانع را کنار بزنند.

این منبع به شبکۀ الجزیره گفت: «تهران طالبان را رسماً مسئول خون ایرانیان در مزارشریف دانست، زیرا این گروه بود که در آن زمان کنترل شهر را به دست داشت. ولی این گروه گفت که ما از آنها که اقدام به کشتن دیپلماتهای ایران کردند اعلام برائت می کنیم. وی افزود که هیئت طالبان گفت که این گروه آن قاتلان را قانون شکن شمرده و اقدام به حسابرسی از آنان نمود و از ایران به علت آن حادثه عذر خواهی کرد». 

این منبع افزود كه طالبان به طرف ایرانی اطمینان داده كه عملیاتهایش فقط نیروهای اشغالگر آمریكایی را در افغانستان هدف قرار داده و قصد آسیب رساندن به اقلیت شیعه هزاره در این كشور را ندارند، كه این امر به همگرایی و نزدیکی دیدگاههای دو طرف منجر شده است.

۲-آیا رابطه ای بین سفر هیئت طالبان به تهران و سیاست ایران با هدف بیرون کردن نیروهای آمریکایی از منطقه وجود دارد؟

در این مورد این منبع سیاسی ایرانی گفت: «شاید اینکه طالبان سیاست مشترکی با ایران در دشمنی با نیروهای آمریکایی دارد، علت اصلی اقدام تهران به باز کردن درهای خود به روی خصم قدیمی اش باشد»، وی افزود: «تهران سیاست اخراج نیروهای آمریکایی از منطقه را در پیش می گیرد و از همکاری با طالبان برای رسیدن به این هدف استقبال می کند و مواضع دبیر شورای امنیت ملی ایران  علی شمخانی ، بهترین گواه برای این امر است».

شمخانی پس از ملاقاتش با هیئت گروه طالبان در حساب توئیتر خود نوشته بود: “من نزد رهبران طالبان عزم راسخ برای مبارزه با آمریکا یافتم و کسی که ۱۳ سال در گوانتانامو زیر شکنجۀ آمریکایی ها بود جنگ علیه آنها را کنار نگذاشته است.”

این منبع ایرانی با اشاره به اطلاعیه طالبان که در آن ترور فرمانده سابق سپاه قدس، قاسم سلیمانی را محکوم کرد، افزود که تهران معتقد است انتقام نهایی خون فرمانده نظامی خود جز با اخراج نیروهای آمریکایی از منطقه کامل نخواهد شد و این هدفی است که گروه طالبان نیز به دنبال دستیابی به آن است.

۳-موضع رسمی ایران در قبال جنبش طالبان چیست و مذاکرات هیئت آن در تهران چه پیامدهایی دارد؟

سعید خطیب زاده سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گروه طالبان را “بخشی از واقعیت در افغانستان” توصیف کرد و گفت که این جنبش دارای دفاتر سیاسی در دوحه و اسلام آباد است و به طور رسمی در حال مذاکره با دولت افغانستان است، اما در عین حال وی تأکید کرد که کشورش فعالیت های این جنبش و موضوع شهدای ایرانی در مزار شریف را فراموش نکرده است و ایران همیشه در مورد مرتکبین این حادثه صحبت می کند.

محمد جواد ظریف ، وزیر امور خارجه ایران نیز در دیدار خود با هیئت طالبان، آمادگی کشورش را برای تسهیل گفتگو بین این گروه و دولت و جناح های افغانستان مورد تأکید قرار داد و ابراز امیدواری کرد که با برقراری صلح در همسایۀ شرقی “بهانه های اشغالگران از دست آنها گرفته شود”.

در این میان ، دولت ایران از زبان سخنگوی خود علی ربیعی تأکید کرد که هیچ ارتباط استراتژیکی با طالبان ندارد و تلاش ایران ایجاد ثبات در افغانستان است، و در این راستا نمی توان این گروه را نادیده گرفت.

ربیعی در مورد اینکه دیدارهای هیئت طالبان در تهران بیانگر چه چیزهایی هستند گفت که دیدارها با هیئت طالبان بیانگر اعتقاد همیشگی ما است که هیچ راه حل نظامی برای چالش های امنیتی در افغانستان وجود ندارد و صلح در این کشور باید مطابق خواست مردم افغانستان و بدون دخالت قدرتهای بزرگ محقق گردد.

به گفته محسن روحی صفت ، دستیار سابق دفتر مطالعات سیاسی در وزارت امور خارجه ایران علی رغم اشتیاق تهران برای کمک به تحقق صلح در افغانستان، پذیرش هیئت طالبان به معنای “به رسمیت شناختن این گروه توسط ایران نیست”. وی طی اظهاراتی مطبوعاتی اعلام کرد که کشورش مجبور به برقراری ارتباط با طالبان است زیرا این امر برای برقراری امنیت و ثبات در مناطق مرزی که افراد این گروه در آنها مستقر هستند امری ضروری است.

۴-اهداف تهران و طالبان از عادی سازی روابط خود چیست؟

پژوهشگر سیاسی پیر محمد ملازهی معتقد است که مذاکرات بین طالبان و دولت افغانستان شکست خورده و به نتیجه نرسیده است و این جنبش با تقویت روابط خود با ایران و سایر کشورهای منطقه ای به دنبال دستیابی به دو هدف اصلی است که هدف اول آن شناسایی منطقه ای مشروعیت فعالیت آن و هدف دوم فشار وارد کردن بر دولت جدید آمریکا برای مجبور کردن آن به پایبندی به توافق نامه دوحه می باشد.

ملازهی در مصاحبه با شبکه الجزیره نت افزود: دولت ایران خواسته با پذیرش هیئت طالبان، حمایت خود را از گروه ها و جنبش های مخالف آمریکا نشان دهد، و جمهوری اسلامی معتقد است که صلح در افغانستان بدون مشارکت طالبان  که 50٪ خاک افغانستان را تحت کنترل خود دارد برقرار نخواهد شد. وی گفت که پیش از این سفر هیئت طالبان دیدارهایی غیررسمی و گفتگوهایی پنهانی بین دو طرف جریان داشته است.

۵-جنبش طالبان چگونه به ایران در دستیابی به استراتژی خود برای بیرون راندن نیروهای آمریکایی از منطقه کمک خواهد کرد؟

ملازهی به الجزیره گفت: «تهران طالبان را حرکتی تروریستی نمی داند حتی اگر به آن به صورت شفاهی پرداخته شود، بلکه این گروه را در آیندۀ روند سیاسی افغانستان به عنوان یک شریک می داند». او معتقد است طالبان در تصمیم گیریهایش مستقل است و تابع برنامه ها و خطوط سیاسی ایران نخواهد شد. وی تأکید کرد که دشمنی این جنبش با آمریکایی ها تاریخی است و این جنبش پس از کشته شدن قاسم سلیمانی دریافت که با طرف ایرانی یک هدف مشترک دارد.

ملازهی ترس ایران را از اینکه طالبان در صورت روی کار آمدن خود در افغانستان در آینده، همسایِۀ شرقی خود یعنی ایران را در سینی طلایی به رقیب منطقه ای آن یعنی عربستان سعودی تقدیم کند لمس می کند. وی توضیح می دهد که در این مورد تهران بیهوده روی عادی سازی روابط خود با طالبان حساب می کند زیرا این گروه با عربستان سعودی پیوند ایدئولوژیک دارد و نیز افکار و ایده های آن در نهایت به نفع جمهوری اسلامی نخواهد بود.

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram

«مقالات و دیدگاه های مندرج در سایت شورای مدیریت گذار نظر نویسندگان آن است. شورای مدیریت گذار دیدگاه ها و مواضع خود را از طریق اعلامیه ها و اسناد خود منتشر می کند.»