روزنامۀ فلسطینی “القدس العربي” چاپ لندن – 18 سپتامبر 2021
به قلم: نوری آل حمزه
ترجمه: علی حسین نژاد
علیرغم اینکه احتمال ازسرگیری گفتگوهای هسته ای بین ایران و قدرتهای جهانی در هفته های آینده خیلی بالا است، ولی حضور سپاه پاسداران در هیأت مذاکره کنندۀ ایرانی هنوز روشن نیست
گفتگوهای غرب و ایران به منظور احیای برجام، با آنکه ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور جدید منتصب در ژوئن گذشته اعلام کرد که قصد احیای برجام یعنی توافق هسته ای بین ایران و کشورهای غربی را داد، به بن بست خورده است. ولی تغییرات در دولت رئیسی بویژه در وزارت خارجه سؤالات و ابهاماتی را در مورد از سرگیری گفتگوها برانگیخته است.
به دنبال برعهده گرفتن پست وزارت خارجه توسط حسین امیر عبد اللهیان معروف به وابستگی اش به سپاه پاسداران، وی علی باقری کنی را به عنوان معاون خود منصوب کرد تا جایگزین گفتگو کنندۀ پیشین عباس عراقچی شده و امور مربوط به گفتگوهای هسته ای را برعهده بگیرد. باقری کنی به تندروی و اصرارش بر ترک گفتگوها و گسترش و پیشبرد تکنولوژیک برنامۀ هسته ای معروف است و این امر به شدت موجب نگرانی های محافل غربی است.
در حالیکه سپاه پاسداران و نیروهای تندرو در وزارت خارجه تلاش می کنند دیدگاه خودشان مبنی بر عدم از سرگیری گفتگوها را تحمیل کنند (موضوعی که چندین دستگاه امنیتی و مراکز پژوهشی غربی آن را فاش ساخته اند)، ایران شخصیتهای دیگری دارد که آنها را در گفتگوها به جای وزارت خارجه به کار می گیرد. این موضوع خیلی مطرح است، زیرا تهران تصمیم گرفته ادارۀ امور پروندۀ هسته ای را از وزارت خارجه به شورای عالی امنیت ملی ایران منتقل کند تا این شورا امور مربوط به مذاکرات برجام را مدیریت کند.
رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بین المللی انرژی هسته ای که روز ۱۲ سپتامبر به ایران سفر کرد، بعد از ترک ایران گفت که آژانس بین المللی انرژی هسته ای به منظور ایجاد یک فضای دیپلماتیک برای رسیدن به راه حالهایی گسترده تر، به توافقی با ایران دست یافته است. روسیه و اتحادیه اروپا از این توافق برای شناسایی و کنترل وضعیت برنامۀ هسته ای ایران، استقبال کردند.
از لحاظ منطقه ای نیز، اسرائیل که در زمان نتنیاهو از سرسخت ترین مخالفان توافق برجام بود، در آخرین عکس العمل خود، مخالفتی با بازگشت آمریکا به این توافق نکرده است. چنانکه وزیر دفاع اسرائیل بنی گانتس در گفتگویی با “فورین پولیسی” گفت: “اسرائیل می تواند یک توافق جدید هسته ای با ایران را بپذیرد”.
پیش از این نیز، رئیس جمهور آمریکا جو بایدن در دیداری با نخست وزیر اسرائیل نفتالی بینیت گفت: “برای آمریکا دیپلماسی در مورد ایران اولویت دارد، ولی اگر دیپلماسی شکست خورد، آمریکا گزینه های دیگری را نیز دارد”.
اگرچه احتمال از سرگیری مذاکرات هسته ای بین ایران و قدرتهای جهانی در هفته های آینده بسیار زیاد است، اما چشم اندازها و پیامدهای حضور یک یا چند عنصر سپاه پاسداران در هیئت ایرانی که طبعا از سرسخت ترین مخالفان پیشرفت گفتگوهای هسته ای خواهند بود، هنوز ناروشن است، زیرا جنگ تقسیم کار و مأموریتهای حساس بین اعضای دولت رئیسی و اطرافیان رهبر و سپاه پاسداران هنوز تعیین تکلیف نشده است.
در سطح اجتماعی نیز می بینیم که از سال ۲۰۰۳، نخبگان ایرانی حامی رژیم، و نیز بخش عمده ای از نیروهای اپوزیسیون، از هدف خود برای نزدیک شدن به آستانه بمب هسته ای دست نکشیده اند، اگرچه آنها به جز این مورد، سخن از چیزی بین تلاش قاطع برای انگیزه ها و اهداف هسته ای و تدابیر تاکتیکی نیز می رانند تدابیری که نمونۀ آن را می توان فتوای مذهبی مبنی بر حرام بودن اینکه ایران سلاحهای کشتار جمعی بویژه بمب اتمی داشته باشد دانست.
علیرغم هشدار کارشناسان در مورد سیاست ایران، در سال ۲۰۱۵ دولت اوباما با ایران به توافقی دست یافت که به ایران کمک کرد تا تعادلی بین انگیزه های هسته ای خود و محدودیت های عرضی متقابل ایجاد کند. بدینگونه بود که ایران نیز توانست از شدیدترین پیامدهای اقتصادی تحریم های بین المللی قبل از سال ۲۰۱۵ و دوباره پس از ۲۰۱۸ جلوگیری کند بدون آنکه انگیزه های اصلی خود را برای پیشرفت به سمت بمب هسته ای کنار بگذارد.
با توجه به گسترش این استراتژی بسیار پرهزینه ایران، یعنی تعلل در رسیدن به هدف، که قدرتهای غربی، به ویژه دولت اوباما به ایجاد آن استراتژی و اجرای آن عملا در صحنۀ مذاکرات قبلی کمک کردند، امروز تغییر دادن مسیر ایران بدون ایجاد مانع یا جلوگیری از رشد این تصورات که برنامه هسته ای آن را تحریک و تقویت کرد، بسیار مشکل است.
همچنین، وضعیت منطقه ای و جهانی امروز محدودیت های بزرگی برای قدرت های غربی در برخورد با ایران ایجاد کرده است و این محدودیت ها ناگزیر منجر به محدود شدن مشارکت ایالات متحده و همکاریش در کانال های دیپلماتیک جهانی شده است.
به طور کلی، بی تحرکی و بی عملی آمریکا در مقابله با چالش های خاورمیانه و حل مسائلی مانند برنامه هسته ای ایران، تنها این باور را در میان رهبران ایران تقویت می کند که غرب هیچ برنامه ای برای تشدید تلاش های خود به منظور مهار انگیزه های هسته ای رژیم تهران ندارد.
با آنکه انگلستان، فرانسه و آلمان روز چهارشنبه با صدور بیانیه ای مشترک از «نقض مکرر تعهدات هسته ای ایران» ابراز نگرانی کردند، اما از تهران خواستند که «فرصت دیپلماتیک» فراهم شده در توافق این هفته با مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی را غنیمت بشمارد.
سه کشور اروپایی باقی مانده در هیئت مدیره آژانس بین المللی انرژی اتمی از آخرین “گزارش به موقع، مستقل و دقیق” آژانس بین المللی انرژی اتمی تقدیر کردند و اقدامات سریع رافائل گروسی مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی در سفر خود به تهران در روز یکشنبه گذشته برای تقویت تجهیزات نظارت و کنترل بر سایت های هسته ای ایران را ستودند.
این کشورها در بیانیۀ خودشان اعلام کردند که فعالیت های «غیرقابل قبول» ایران منجر به کسب دانش درباره سلاح های هسته ای شده است.
در این بیانیه آمده است: «ایران باید فوراً تولید اورانیوم فلزی و اورانیوم ۶۰ درصد غنی شده را متوقف کند» و دست از «نصب سانتریفیوژهای پیشرفته تر در سایت های غنی سازی، از جمله در فردو بردارد» و«بدون تاخیر بیشتر در مذاکرات شرکت کند».
این آژانس در جدیدترین گزارش فصلی خود در جلسه این هفته شورای حکام، اعلام کرد که تولید ۶۰ درصد اورانیوم غنی شده در ایران به بیش از ۱۰ کیلوگرم رسیده است و ۲۰ درصد اورانیوم در ایران به بیش از ۸۴ کیلوگرم رسیده، که این نشان دهنده جهش بزرگی در مقایسه با وضعیت سه ماه پیش می باشد.
کارشناسان هسته ای تخمین می زنند که ایران یک ماه فرصت دارد تا مواد کافی برای بمب هسته ای در اختیار داشته باشد.
در همین حال، تروئیکای اروپایی ابراز امیدواری کرد که شورای حکام سرانجام بتواند در اقدامی «هماهنگ» از ایران بخواهد «فوراً تولید اورانیوم با غنای بالا را متوقف کند».
با این حال، تمام تلاش های ذکر شده در بالا در متقاعد ساختن تهران برای اعلام واقعیت برنامۀ خود و میزان پیشرفت آن کمکی نکرد و این چیزی است که اوضاع را بدتر می کند. کارشناسان معتقدند که این امر موجب نزدیک شدن جهان به لحظه واقعیت، یعنی تولید بمب هسته ای در چند ماه آینده شده است.
در اینجا، نقش اسرائیل ممکن است با کمک برخی از کشورهای عربی و غیر عربی برجسته شود، و ممکن است اسرائیل کاری برای مهار کردن تهران انجام دهد.
