رضاشاه به تنهایی سازنده ایران مدرن نبود، روشنفکران و متفکران ناسیونالیست به او کمک کردند
گفتگوی نسیم بیداری با دکتر حمید احمدی
اولا واژه ناسیونالیسم رضاخانی یک اصطلاح سیاسی ایدئولوژیک و خاص کوچه و بازار سیاست است که بنیاد علمی و تاریخی ندارد. برخی این عبارت را آگاهانه به شیوه ای بکار می برند تا حرکت اصیل و مترقی و ضد استعماری ملی گرایی ایرانی را مخدوش کرده و نشان دهند گویا ناسیونالیسم ایران را رضاشاه بنا نهاده است. در صورتی که اینگونه نبوده و رضاخان خود یکی از محصولات و معلول های ناسیونالیسم ایرانی بوده، که حد اقل نیم قرن پیش از وی آغاز شده بود، و نه علت ان.
دوم اینکه رضاشاه به تنهایی سازنده ایران مدرن نبود. یک حلقه روشنفکران و فعالان ایرانی دوره مشروطیت و متفکران ناسیونالیست دورش را گرفتند و به او کمک کردند تا برنامه یا پروژه بازسازی ایران که از آرمانهای مهم مشروطه بود به پیش برود. البته ناسیونالیسم در دوره رضا شاه جنبه اقتدار گرایانه داشت بنا بر این بجای واژه ناسیونالیسم رضا خانی می توانیم از واژه علمی تر ناسیونالیسم دولتی یا ناسیونالیسم رسمی در دوران رضاشاه نام ببریم.
دیگر اینکه تمرکز گرایی در مراحلی از تاریخ کشور بسیار مفید و سازنده است و این نیز یکی از ارمانهای مشروطه ایرانی بود. اصولا هر ناسیونالیسمی به دنبال تمرکز است.
شهریار ماکیاول هم در دوران آشوب اروپا و ایتالیا با این هدف نگاشته شد. بنابراین تمرکز یکی از خواستهای نهضت مشروطه بوده است تا دولتی قوی تشکیل شود که امنیت را در کشوری که ناامنی در شهرها و روستاها و راهها و مرزهایش بیداد می کرد را به ارمغان بیاورد. یک دولت متمرکز می خواستند که بتواند به چنین هدفی دست پیدا کند. این را در رضاخان و کارهایی که انجام داد دیدند و از او حمایت کردند.
از جمله علمای بزرگ شیعه و حتی جریانهای چپ سوسیالیستی وکمونیستی از او و اقداماتش در برقراری نظم و امنیت و تمرکز و یکپارچگی سرزمینی ایران حمایت می کردند.
بحث سرکوب قومیت ها توسط رضاشاه هم از آن دست حرفهایی است که توسط گروههای چپ و قوم گرایان ساخته و پرداخته شده و مبنای تاریخی ندارد. رضاخان اولیه و رضا شاه بعدی به عنوان رئیس دولت مدرن ایران که انحصار کاربرد قوه قهریه مشروع را، طبق تعریف ماکس وبر، در دست داشت بخشی از ناامنی ها را محصول مسلح بودن ایلات و عشایر در مناطق گوناگون کشور می دانست. بنابراین برای تحویل سلاح به دولت، فراخوان داد ۰
انها که تحویل دادند تشویق شده و پاداش گرفتند و انها که سرکشی کرده و تن به این کار ندادند در گیر کشمکش با دولت شدند۰ بنا براین اگر سرکوبی هم بود سرکوب ایلات مسلح بود نه سرکوب اقوام.
